5-ബി യിലെ സൗഹൃദം

 

5-ബി യിലെ സൗഹൃദം
മനോഹരൻ 

മഴയൊഴിഞ്ഞു നിൽക്കുന്ന വൈകുന്നേരങ്ങളിൽ, പഴയ ഹയർ സെക്കൻഡറി സ്കൂളിന്റെ മണ്ണുപാകിയ മുറ്റത്തിലൂടെ നടക്കുമ്പോൾ ഇന്നും മനസ്സിൽ ഒരു നേർത്ത സംഗീതം ഉയരാറുണ്ട്. അത് കാലം കവർന്നെടുത്ത ചില്ലുകൂടുകളുടെ സംഗീതമാണ്. സ്കൂൾ മുറ്റത്തെ മണൽത്തരികൾക്കും പഴയ വരാന്തകളിലെ ഇരുണ്ട ഇടനാഴികൾക്കും എന്നും ഒരേ മണമാണ്—ഓർമ്മകളുടെ വറ്റാത്ത സുഗന്ധം. കാലം ഞങ്ങളെ ഓരോ വഴിയിലേക്ക് പിരിച്ചയച്ചെങ്കിലും, മനസ്സിൽ നിന്ന് ആ അഞ്ചാം ക്ലാസ് മുതൽ പത്താം ക്ലാസ് വരെയുള്ള സുവർണ്ണ കാലഘട്ടം ഒരു ചെറുവിരൽത്തുമ്പിൽ പോലും മാഞ്ഞു പോയിട്ടില്ല. ഏതോ ഒരു നിമിഷത്തിൽ ആ കൊച്ചു ക്ലാസ്മുറികൾ തന്ന നിഷ്കളങ്കമായ സൗഹൃദം, ഇന്ന് ജീവിതത്തിന്റെ തിരക്കുകൾക്കിടയിലും ഏറ്റവും വലിയ സാന്ത്വനമായി നിലകൊള്ളുന്നു.

അഞ്ചാം ക്ലാസിന്റെ പടി കയറിവന്ന ആ ആദ്യ ദിവസത്തിന്റെ ഭയം ഇന്നും മനസ്സിലുണ്ട്. അപരിചിതമായ മുഖങ്ങൾ, വലുതെന്ന് തോന്നിപ്പിച്ച കറുത്ത ബോർഡ്, അവിടേക്ക് തലനീട്ടി നോക്കിയ മാവിൻചില്ലകൾ... എന്നാൽ ആ ഭയമൊക്കെ ഏതാനും ദിവസങ്ങൾക്കുള്ളിൽ അലിഞ്ഞുപോയി. 5-ബി എന്ന കൊച്ചു ലോകം ഞങ്ങളുടെ സ്വപ്നങ്ങളുടെ താവളമായി മാറി. മഴയത്ത് കുടയുണ്ടായിട്ടും മനപ്പൂർവ്വം നനഞ്ഞു തീർത്ത ഇടവഴികളും, ഒരൊറ്റ ഉച്ചഭക്ഷണപ്പൊതിക്കു ചുറ്റും കൈകോർത്തുള്ള വടം വലിയും, മാഷുടെ കണ്ണുവെട്ടിച്ച് ബെഞ്ചിനു താഴെ ഇരുന്ന് മാങ്ങാണ്ടി പങ്കിട്ടതും, മേശപ്പുറത്തടിച്ചുള്ള താളത്തിലുള്ള പാട്ടുകളും ഇന്ന് വീണ്ടും മനസ്സിലേക്ക് കാറ്റായി ഓടിയെത്തുകയാണ്.

പരീക്ഷാപ്പേടിയുടെ കറുത്ത നിഴലുകളിൽ പരസ്പരം നോട്ട് ബുക്കുകൾ കൈമാറിയും, ടീച്ചറുടെ വഴക്കു കേട്ട് ഒരേ ബെഞ്ചിൽ തലകുനിച്ചിരുന്നും ഞങ്ങൾ വളർന്നു. ആ സൗഹൃദത്തിന് ജാതിയോ മതമോ സാമ്പത്തികമോ ആയ യാതൊരുവിധ വേലിക്കെട്ടുകളും ഉണ്ടായിരുന്നില്ല. ആർക്കെങ്കിലും ഒരു ചെറിയ വിഷമം വന്നാൽ, മുഴുവൻ ക്ലാസും ആ സങ്കടത്തിൽ പങ്കുചേരുമായിരുന്നു. അതാണ് ആ കാലത്തിന്റെ ഏറ്റവും വലിയ സൗന്ദര്യം.

കാലം അതിവേഗം കടന്നുപോയി. അഞ്ചാം ക്ലാസിലെ ആ കുട്ടിമുഖങ്ങൾ വളർന്നു വലുതായി 10-എ യുടെ ഗൗരവമുള്ള മുഖങ്ങളായി മാറി. പത്താം ക്ലാസിന്റെ അവസാന ബെൽ മുഴങ്ങിയ ആ സായാഹ്നം ഇന്നും ഒരു നീറ്റലായി അവശേഷിക്കുന്നു. പടിയിറങ്ങുമ്പോൾ 'ഇനിയും കാണാം, നമ്മൾ ഒരിക്കലും പിരിയില്ല' എന്ന് പരസ്പരം കൈകളിൽ മുറുകെപ്പിടിച്ച് കണ്ണീരോടെ പറഞ്ഞ ആ വാക്ക് പാലിക്കാൻ പക്ഷെ കാലം കുറച്ചധികം സമയമെടുത്തു. ആ വട്ടമേശകളും, കറുത്ത ബോർഡും, ചുണ്ണാമ്പുപൊടി മണക്കുന്ന ക്ലാസ്മുറിയും ഞങ്ങളെ വിട്ട് അകന്നുപോയി.

തുടർന്ന് കോളേജുകൾ, ജോലികൾ, വിവാദം നിറഞ്ഞ ജീവിതസാഹചര്യങ്ങൾ... അങ്ങനെ ഓരോരുത്തരും ലോകത്തിന്റെ നാനാഭാഗങ്ങളിലേക്ക് ചിതറിത്തെറിച്ചു. തിരക്കുകൾക്കിടയിൽ പലപ്പോഴും ഫോൺകോളുകൾ പോലും അപൂർവ്വമായി. ഇതിനിടയിൽ ഇടയ്ക്കെന്നോ ഞങ്ങളുടെ കൂട്ടത്തിലെ ചില പ്രിയപ്പെട്ടവർ ജീവിതത്തിന്റെ തീരത്തുനിന്ന് എന്നെന്നേക്കുമായി വിടപറഞ്ഞുപോയി. അപ്രതീക്ഷിതമായി ലഭിച്ച ആ വേർപാടുകളുടെ വാർത്തകൾ ഞങ്ങളെ തകർുകളഞ്ഞു. ആ മരണം വരുത്തിയ നോവ് മനസ്സിൽ ബാക്കിവെച്ചാണ്, പരസ്പരം ഒന്നു കാണാൻ പോലും കഴിയാത്തവിധം വർഷങ്ങൾ കടന്നുപോയത്.

ആ വേർപാടുകൾ സമ്മാനിച്ച ശൂന്യതയിൽ നിന്നാണ് ആ ആശയമുണ്ടായത്—"നമുക്ക് വീണ്ടും ഒന്നിക്കണം." അങ്ങനെ ഏതാനും വർഷങ്ങൾക്ക് മുൻപ്, നീണ്ട കാലങ്ങൾക്ക് ശേഷം ബാക്കിയുള്ള ഞങ്ങൾ പഴയ സ്കൂൾ അങ്കണത്തിൽ വീണ്ടും കണ്ടു മുട്ടി.

ആ കണ്ടു മുട്ടൽ വെറുമൊരു ഔദ്യോഗികമായ കൂടിക്കാഴ്ചയായിരുന്നില്ല; മറിച്ച് പ്രായത്തിന്റെ ഭാരങ്ങളും പദവികളും സാമൂഹിക നിലകളുമെല്ലാം അഴിച്ചുവെച്ച് വീണ്ടും പഴയ 5-ബി യിലെയും 10-എ യിലെയും കുട്ടികളായി ഞങ്ങൾ മാറിമാറി മാറിയ മാന്ത്രിക നിമിഷമായിരുന്നു. നരച്ച മുടിയും വലിഞ്ഞു കൂടിയ ചുളിവുകളും കണ്ട് ആദ്യ നിമിഷം ഞങ്ങൾ പരസ്പരം അത്ഭുതപ്പെട്ടു. എന്നാൽ ഒരു ചിരിയോടെ ആ പഴയ വിളി പേരുച്ചരിച്ചപ്പോൾ, പതിറ്റാണ്ടുകൾ പിന്നോട്ട് സഞ്ചരിച്ച പ്രതീതിയായിരുന്നു.

ഓർമ്മകളുടെ ആ പഴയ പുസ്തകം ഓരോന്നായി തുറന്നപ്പോൾ, പൊട്ടിച്ചിരികൾക്കും പഴയകാല കഥകൾക്കുമൊപ്പം വേർപെട്ടുപോയ കൂട്ടുകാരെക്കുറിച്ചുള്ള ഓർമ്മകളിൽ അറിയാതെ ഞങ്ങളുടെയെല്ലാം കണ്ണുകൾ നിറഞ്ഞു. അവരുടെ അഭാവം ഉണ്ടാക്കിയ വലിയൊരു വിടവ് അവിടെയുണ്ടായിരുന്നുവെങ്കിലും, ഞങ്ങൾ പങ്കുവെച്ച നിമിഷങ്ങൾ ആ വിടവിനെ സ്നേഹം കൊണ്ട് മൂടി.

ആ സംഗമം അവസാനിക്കുമ്പോൾ പരസ്പരം കണ്ടു മുട്ടിയപ്പോൾ കിട്ടിയ ആ ഊർജ്ജം വാഗ്ദാനം ചെയ്യുന്നത് ഒന്നേയുള്ളൂ—"ഇനിയും കാണണം, ഇടയ്ക്കിടെയെങ്കിലും ഈ സൗഹൃദത്തണലിലേക്ക് തിരികെ എത്തണം." ജീവിതം എത്രമാത്രം തിരക്കുള്ളതാണെങ്കിലും, പ്രായം എത്രയൊക്കെ മുന്നോട്ട് പോയാലും, സ്കൂൾ ദിനങ്ങൾ ഒരിക്കലും മരിക്കുന്നില്ല. അത് നമ്മുടെ ഉള്ളിലെപ്പോഴും മായാത്ത ഒരു കൊച്ചു ബാല്യമായി, ജീവന്റെ തുടിപ്പായി എന്നെന്നേക്കും ജീവിക്കുന്നു. ഈ യാത്രയിൽ ആ ഓർമ്മകളാണ് ഞങ്ങളുടെ ഏറ്റവും വലിയ വഴിവിളക്ക്.

 

("യക്ഷിയും പ്രേതവുമെല്ലാം ഭാവനയുടെ സൃഷ്ടികൾ മാത്രമാണ്. അന്ധവിശ്വാസങ്ങൾക്കപ്പുറം, മനുഷ്യ മനസ്സിനെ വേട്ടയാടുന്ന പേടിയുടെ പൊരുൾ തേടിയുള്ള ഒരു സങ്കല്പയാത്ര.")

 

 

പാരിജാത പൂക്കൾ 

മനോഹരൻ 

നവനീത് ഒരു പുല്ലാങ്കുഴൽ കലാകാരനായിരുന്നു. അവന്റെ സംഗീതം കേൾക്കാൻ മനുഷ്യരേക്കാൾ കൂടുതൽ പ്രകൃതിയാണ് കൊതിച്ചിരുന്നത്. ഒരു രാത്രി, പഴയൊരു കാവിനരികിൽ ഇരുന്ന് അവൻ തന്റെ പ്രിയപ്പെട്ട രാഗം വായിക്കുമ്പോൾ, അന്തരീക്ഷത്തിൽ പെട്ടെന്ന് പാരിജാതപ്പൂക്കളുടെ സുഗന്ധം നിറഞ്ഞു. നിലാവെളിച്ചം ഉരുകി വീണതു പോലെ ഒരു സുന്ദരരൂപം അവന് മുന്നിൽ തെളിഞ്ഞു. അതായിരുന്നു കാർത്തിക. 

അവൾ ഒരു യക്ഷിയായിരുന്നു, പക്ഷേ മണ്ണിലെ മനുഷ്യരെ സ്നേഹിക്കുന്ന, അവരുടെ വേദനകളിൽ സാന്ത്വനമാകുന്ന ദേവകന്യകയെപ്പോലെയുള്ള ഒരാൾ. അവൾ അവനോട് സംസാരിച്ചത് വാക്കുകൾ കൊണ്ടല്ല, മറിച്ച് സംഗീതത്തിന് മറുപടിയായി പെയ്യിച്ച പൂമഴ കൊണ്ടായിരുന്നു. നവനീതിന് കാഴ്ചശക്തി കുറവായിരുന്നു. കാർത്തിക തന്റെ ദിവ്യശക്തിയാൽ അവന്റെ കണ്ണുകളിൽ തൊട്ടു. പെട്ടെന്ന് ലോകം കൂടുതൽ തെളിച്ചമുള്ളതായി. അവൾ അവന് നൽകിയത് കാഴ്ച മാത്രമല്ല, പ്രകൃതിയുടെ ആത്മാവിനെ കാണാനുള്ള ഉൾക്കണ്ണു കൂടിയായിരുന്നു.

അവൾ ചിരിക്കുമ്പോൾ ചുറ്റുമുള്ള മരങ്ങൾ പൂവിട്ടു. അവളുടെ കണ്ണുകളിൽ ആയിരം നക്ഷത്രങ്ങളുടെ തിളക്കമുണ്ടായിരുന്നു. ഭയമല്ല, മറിച്ച് ഒരായുസ്സ് മുഴുവൻ നോക്കി നിൽക്കാൻ തോന്നുന്ന അത്രയും പരിശുദ്ധമായ സൗന്ദര്യം.

"നിങ്ങൾ എന്തിനാണ് മനുഷ്യരെ ഭയപ്പെടുത്തുന്നത്?" നവനീത് ഒരിക്കൽ ചോദിച്ചു.

അവൾ മൃദുവായി ചിരിച്ചു കൊണ്ട് മറുപടി പറഞ്ഞു: "ഞങ്ങൾ ആരെയും ഭയപ്പെടുത്താറില്ല. മനുഷ്യർ അവരുടെ ഉള്ളിലെ ഭയത്തെ ഞങ്ങളുടെ മേൽ ചാർത്തുന്നതാണ്. സ്നേഹമുള്ളവർക്ക് ഞങ്ങൾ എന്നും കൂട്ടിനുണ്ടാകും." ആ സമയം കാർത്തികയുടെ സഹോദരനായ ആര്യൻ എന്ന ഗന്ധർവ്വൻ വായുവിൽ സംഗീതം നിറച്ചുകൊണ്ട് അവിടെയെത്തി. അവൻ തന്റെ സ്വർണ്ണ നിറത്തിലുള്ള വീണ മീട്ടിയപ്പോൾ കാട്ടിലെ പക്ഷികൾ പോലും നിശബ്ദരായി. നവനീതിന് അവർ കേവലം മിത്തുകളായിരുന്നില്ല, മറിച്ച് ജീവനുള്ള, സ്നേഹമുള്ള സുഹൃത്തുക്കളായി മാറി. രാത്രികൾ കഴിയുന്തോറും നവനീതിന് ആ യക്ഷിയോട് തോന്നിയത് ആരാധന കലർന്ന പ്രണയമായിരുന്നു. അവൾ അവനെ തന്റെ ലോകത്തേക്ക് കൊണ്ടുപോയില്ല, പകരം അവന്റെ ലോകത്തെ കൂടുതൽ മനോഹരമാക്കി മാറ്റി.

പൗർണ്ണമി അവസാനിക്കാറായപ്പോൾ കാർത്തിക പറഞ്ഞു: "ഞാൻ പോകുന്നു, പക്ഷേ നിന്റെ സംഗീതത്തിൽ ഞാനുണ്ടാകും. നിനക്ക് എപ്പോഴൊക്കെ ഏകാന്തത തോന്നുന്നുവോ, അപ്പോൾ കാറ്റിൽ പാരിജാതത്തിന്റെ ഗന്ധം വരും. അതറിയുക, ഞാൻ നിന്റെ അരികിലുണ്ട്."

അവൾ മാഞ്ഞു പോയെങ്കിലും നവനീത് ദുഃഖിതനായിരുന്നില്ല. ലോകം ഇത്രയും മനോഹരമാണെന്ന് അവന് കാട്ടിക്കൊടുത്തത് ആ യക്ഷിയായിരുന്നു. ഇന്നും ആ കാവിനരികിൽ പുല്ലാങ്കുഴൽ നാദം കേൾക്കുമ്പോൾ, ഏതോ അദൃശ്യമായ കൈകൾ അവന്റെ തോളിൽ തൊടുന്നതായും, അന്തരീക്ഷത്തിൽ ദിവ്യമായൊരു സുഗന്ധം പടരുന്നതായും അവിടെയെത്തുന്നവർ പറയാറുണ്ട്. യക്ഷികൾ എന്നാൽ ഭയമല്ല, മറിച്ച് പ്രകൃതിയുടെ സ്നേഹമാണെന്ന് നവനീത് ലോകത്തിന് കാണിച്ചുകൊടുത്തു. നവനീതും കാർത്തികയും തമ്മിലുള്ള ആ ബന്ധം കേവലം ഒരു രാത്രിയിൽ അവസാനിക്കുന്നതായിരുന്നില്ല. കാലം കടന്നുപോയി, നവനീത് പ്രശസ്തനായ ഒരു സംഗീതജ്ഞനായി മാറി. എങ്കിലും, ഓരോ പൗർണ്ണമി രാത്രിയിലും അവൻ തന്റെ പഴയ ഗ്രാമത്തിലെ ആ കാവിനരികിൽ എത്തുമായിരുന്നു.

അത്തരമൊരു രാത്രിയിൽ, പ്രകൃതി അസാധാരണമാംവിധം ശാന്തമായിരുന്നു. ആകാശത്ത് വെള്ളിമേഘങ്ങൾക്കിടയിലൂടെ ചന്ദ്രൻ ഒളിഞ്ഞു നോക്കുന്നു. നവനീത് തന്റെ പുല്ലാങ്കുഴൽ കയ്യിലെടുത്തു. ഇത്തവണ അവൻ മീട്ടിയത് വിരഹത്തിന്റെ രാഗമായിരുന്നില്ല, മറിച്ച് അനുരാഗത്തിന്റെ മനോഹരമായ ഒരു ഈണമായിരുന്നു. സംഗീതം മുറുകിയപ്പോൾ, അന്തരീക്ഷത്തിൽ ഒരു ചെറിയ മിന്നൽ പിണർ പോലെ പ്രകാശം പടർന്നു. പുഴയുടെ ഓളങ്ങൾക്കിടയിലൂടെ നടന്നു വരുന്നതു പോലെ കാർത്തിക വീണ്ടും പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. അവളുടെ ചുറ്റും ചെറിയ മിന്നാ മിനുങ്ങുകൾ ഒരു കിരീടം പോലെ വട്ടമിട്ടു പറക്കുന്നുണ്ടായിരുന്നു.

"നീ എന്നെ മറന്നില്ലേ?" അവളുടെ സ്വരം വനത്തിലെ അരുവിയുടെ മർമ്മരം പോലെ ഒഴുകിവന്നു.

"മറക്കാൻ കഴിയുന്നതല്ലല്ലോ കാർത്തിക നീ നൽകിയ കാഴ്ചകൾ," നവനീത് പുഞ്ചിരിയോടെ പറഞ്ഞു.

ഇത്തവണ കാർത്തിക വന്നത് ഒറ്റയ്ക്കായിരുന്നില്ല. അവളുടെ സഹോദരൻ ആര്യൻ എന്ന ഗന്ധർവ്വൻ ഒരു മരക്കൊമ്പിലിരുന്ന് തന്റെ സ്വർണ്ണ വീണ മീട്ടാൻ തുടങ്ങി. ആ സംഗീതം കേട്ടപ്പോൾ കാട്ടിലെ മരങ്ങൾ സ്വർണ്ണനിറത്തിൽ തിളങ്ങാൻ തുടങ്ങി. കാർത്തിക നവനീതിന്റെ കൈകളിൽ പിടിച്ചു. ആ സ്പർശനത്തിന് മഞ്ഞിന്റെ തണുപ്പും പട്ടുനൂലിന്റെ മൃദുത്വവുമുണ്ടായിരുന്നു. അവൾ അവനെ കാടിന്റെ മധ്യത്തിലുള്ള ഒരു മാന്ത്രിക തടാകത്തിനരികിലേക്ക് കൊണ്ടുപോയി. അവിടെ വിരിഞ്ഞു നിന്നത് പകൽ കാണാത്ത 'നക്ഷത്ര താമരകൾ' ആയിരുന്നു. ആ താമരകൾക്ക് ആകാശത്തെ നക്ഷത്രങ്ങളെപ്പോലെ സ്വയം പ്രകാശിക്കാൻ കഴിയുമായിരുന്നു.

ആ രാത്രിയിൽ അവർ സംസാരിച്ചത് പ്രപഞ്ചത്തിന്റെ രഹസ്യങ്ങളെക്കുറിച്ചായിരുന്നു. "മനുഷ്യർ സ്നേഹിക്കുമ്പോൾ അവർക്ക് ഞങ്ങളേക്കാൾ വലിയ പ്രകാശം ലഭിക്കുന്നു," ആര്യൻ പറഞ്ഞു. പ്രകൃതിയെ സംരക്ഷിക്കാനും, തകർന്നുപോയ മനസ്സുകൾക്ക് സ്വപ്നങ്ങളിലൂടെ സാന്ത്വനം നൽകാനുമാണ് തങ്ങൾ ഭൂമിയിൽ എത്തുന്നതെന്ന് കാർത്തിക അവന് വിവരിച്ചുകൊടുത്തു. കാർത്തിക തന്റെ കയ്യിലുണ്ടായിരുന്ന ഒരു സ്ഫടിക മണി നവനീതിന് നൽകി. "ഇത് നിന്റെ ഹൃദയമിടിപ്പിനൊപ്പം സ്പന്ദിക്കും. നിനക്ക് എപ്പോഴെങ്കിലും സഹായം വേണമെന്നുണ്ടെങ്കിൽ ഇതിൽ ഒന്ന് തലോടിയാൽ മതി, നിന്റെ സംഗീതത്തിനൊപ്പം ഞാൻ അവിടെയുണ്ടാകും."

അകലെ കിഴക്കൻ മാനം ചുവന്നു തുടങ്ങിയപ്പോൾ അവർക്ക് മടങ്ങാൻ സമയമായി. കാർത്തിക അവന്റെ നെറ്റിയിൽ പവിത്രമായ ഒരു ചുംബനം നൽകി. ആ നിമിഷം നവനീതിന് താൻ ഒരു മനുഷ്യനല്ല, മറിച്ച് പ്രകൃതിയുടെ തന്നെ ഒരു ഭാഗമാണെന്ന് തോന്നിപ്പോയി.

"നമ്മൾ വീണ്ടും കാണും, കാരണം സംഗീതം നിലയ്ക്കുന്നിടം വരെ നമ്മുടെ ഈ ബന്ധം തുടരും," കാർത്തിക വായുവിൽ അലിഞ്ഞു ചേരുമ്പോൾ മൊഴിഞ്ഞു.

നവനീത് തിരികെ നടക്കുമ്പോൾ അവന്റെ കയ്യിൽ ആ സ്ഫടിക മണി സൂര്യ പ്രകാശത്തിൽ തിളങ്ങുന്നുണ്ടായിരുന്നു. ഗ്രാമവാസികൾ അവനെ കണ്ടപ്പോൾ അവനിൽ ഒരു പുതിയ തേജസ്സ് കണ്ടു—യക്ഷികളുടെയും ഗന്ധർവ്വന്മാരുടെയും അനുഗ്രഹം ലഭിച്ച ഒരു കലാകാരന്റെ തേജസ്സ്. നവനീതും ആര്യനും തമ്മിലുള്ള ആ സംഗീത മത്സരം കേവലം ഒരു മത്സരമായിരുന്നില്ല, മറിച്ച് ഭൂമിയും ആകാശവും തമ്മിലുള്ള ഒരു സംവാദമായിരുന്നു. കാർത്തികയായിരുന്നു ആ മത്സരത്തിന്റെ സാക്ഷിയും വിധികർത്താവും.

നിലാവുദിച്ച ഒരു അമാവാസി രാത്രിയിൽ, നീലഗിരിയിലെ 'മന്ത്ര താഴ്വര ' അതിനായി ഒരുങ്ങി. അവിടെ കാറ്റടിച്ചാൽ പോലും സംഗീതം കേൾക്കും. ആദ്യം തുടങ്ങിയത് ആര്യൻ ആയിരുന്നു. തന്റെ സ്വർണ്ണവീണയിൽ അവൻ വിരലുകൾ ഓടിച്ചപ്പോൾ അന്തരീക്ഷം പെട്ടെന്ന് മാറിമറിഞ്ഞു. ആര്യന്റെ സംഗീതത്തിന് ആകാശത്തിലെ മേഘങ്ങളെ ചലിപ്പിക്കാനുള്ള ശക്തിയുണ്ടായിരുന്നു. അവൻ മീട്ടിയ രാഗം കേട്ടപ്പോൾ താഴ്വരയിൽ അകാലത്തിൽ മഴമേഘങ്ങൾ ഒത്തുുകൂടി. ഇടിമിന്നലുകൾ തന്ത്രികളുടെ താളത്തിനൊത്ത് നൃത്തം ചെയ്തു. അത് പ്രപഞ്ചത്തിന്റെ ഗാംഭീര്യവും അധികാരവും വിളിച്ചോതുന്ന സംഗീതമായിരുന്നു. ചുറ്റുമുള്ള വന്മരങ്ങൾ ആ സംഗീതത്തിൽ ആകൃഷ്ടരായി ആര്യന്റെ നേർക്ക് വണങ്ങി നിന്നു.

നവനീത് വിസ്മയിച്ചു പോയി. ഒരു നിമിഷം അവൻ തന്റെ പുല്ലാങ്കുഴൽ കയ്യിലെടുക്കാൻ മടിച്ചു. എന്നാൽ കാർത്തികയുടെ പ്രോത്സാഹനജനകമായ നോട്ടം അവന് ആത്മവിശ്വാസം നൽകി. നവനീത് തന്റെ പുല്ലാങ്കുഴൽ ചുണ്ടോടടുപ്പിച്ചു. അവൻ വായിച്ചത് ആകാശത്തെക്കുറിച്ചല്ല, മറിച്ച് ഭൂമിയുടെ ഗന്ധത്തെക്കുറിച്ചായിരുന്നു. നവനീതിന്റെ ഈണത്തിൽ ഒരു കുഞ്ഞിന്റെ ചിരിയുണ്ടായിരുന്നു, അമ്മയുടെ താരാട്ടുണ്ടായിരുന്നു, പ്രണയിനിയുടെ വിരഹമുണ്ടായിരുന്നു. ആര്യന്റെ സംഗീതം പ്രപഞ്ചത്തെയെങ്കിൽ, നവനീതിന്റെ സംഗീതം ഹൃദയത്തെയാണ് സ്പർശിച്ചത്. നവനീത് വായിച്ചു തുടങ്ങിയതോടെ ആര്യൻ വരുത്തിയ കാർമേഘങ്ങൾ പെയ്തു തോർന്നു. പെയ്യാതെ നിന്ന മഴത്തുള്ളികൾ പൂക്കളിൽ മുത്തുകളായി തങ്ങിനിന്നു. കാട്ടിലെ പുള്ളിമാനുകളും പക്ഷികളും ഭയമില്ലാതെ നവനീതിന്റെ അരികിൽ വന്നിരുന്നു.

മത്സരം കടുത്തതോടെ ആര്യനും നവനീതും ചേർന്ന് ഒരു ജുഗൽബന്ദി ആരംഭിച്ചു. ആര്യന്റെ വീണാനാദം ആകാശത്തോളം ഉയരുമ്പോൾ നവനീതിന്റെ പുല്ലാങ്കുഴൽ അതിനെ ഭൂമിയിലേക്ക് താഴ്ത്തിക്കൊണ്ടുവന്നു. ഒടുവിൽ രണ്ടും കൂടി ചേർന്ന് പ്രകൃതിയിൽ ഒരു മാന്ത്രിക വലയം തീർത്തു. മത്സരം അവസാനിച്ചപ്പോൾ അവിടെ ഒരു നിശബ്ദത പടർന്നു. ആ നിശബ്ദത പോലും സംഗീതാത്മകമായിരുന്നു.

"ആരാണ് ജയിച്ചത്?" നവനീത് കിതപ്പോടെ ചോദിച്ചു.

ആര്യൻ തന്റെ സ്വർണ്ണ വീണ താഴെവെച്ച് നവനീതിനെ കെട്ടിപ്പിടിച്ചു. "ഇവിടെ ആരും തോറ്റിട്ടില്ല നവനീത്. എന്റെ സംഗീതം ദൈവങ്ങളുടേതാണ്, പക്ഷേ നിന്റേത് സ്നേഹത്തിന്റേതാണ്. സ്നേഹമുള്ളടത്താണ് യഥാർത്ഥ സംഗീതം പിറക്കുന്നത്."

കാർത്തിക പുഞ്ചിരിയോടെ രണ്ടുപേർക്കും പാരിജാതപ്പൂക്കൾ കൊണ്ട് നിർമ്മിച്ച ഹാരങ്ങൾ നൽകി. അന്നത്തെ രാത്രിക്ക് ശേഷം നീലഗിരിയിലെ വായുവിൽ എപ്പോഴും ഒരു പുല്ലാങ്കുഴലിന്റെയും വീണയുടെയും നേർത്ത നാദം തങ്ങി നിൽക്കാറുണ്ടെന്ന് ഗ്രാമവാസികൾ ഇന്നും വിശ്വസിക്കുന്നു.

ആര്യനും നവനീതും തീർത്ത ആ സംഗീത സാഗരം ഭൂമിയുടെ അതിരുകൾ ഭേദിച്ച് ദേവലോകത്തിന്റെ വാതിലുകളിൽ വരെ ചെന്ന് മുട്ടി. ആ നാദം കേട്ട് മനസ്സ് നിറഞ്ഞ ഒരാൾ കൂടി ഭൂമിയിലേക്ക് ഇറങ്ങിവരാൻ തീരുമാനിച്ചു—അതായിരുന്നു ഗന്ധർവ്വരാജനായ ചിത്രസേനൻ.

സാധാരണ ഗന്ധർവ്വന്മാരേക്കാൾ തേജസ്സുള്ള, സൂര്യപ്രകാശത്തിന്റെ നിറമുള്ള വസ്ത്രങ്ങളണിഞ്ഞ ചിത്രസേനൻ താഴ്വരയിലേക്ക് ഇറങ്ങിവന്നപ്പോൾ വായുവിൽ ആയിരം ചന്ദനത്തിരികൾ ഒരുമിച്ച് കത്തിയ സുഗന്ധം പടർന്നു.

ചിത്രസേനന്റെ വരവ് അല്പം ഗൗരവത്തിലായിരുന്നു. "ഒരു സാധാരണ മനുഷ്യന്റെ പുല്ലാങ്കുഴൽ നാദം ദേവലോകത്തെ അസ്വസ്ഥമാക്കുന്നുവോ?" എന്ന് അദ്ദേഹം ഗാംഭീര്യത്തോടെ ചോദിച്ചു. നവനീത് ആദരവോടെ തലവണങ്ങി നിന്നു.

എന്നാൽ കാർത്തികയ്ക്ക് അറിയാമായിരുന്നു, ചിത്രസേനന്റെ ഗൗരവം വെറും പുറം മോടി മാത്രമാണെന്ന്. അവൾ നവനീതിന്റെ അരികിൽ ചേർന്നുനിന്ന് മന്ത്രിച്ചു, "ഭയപ്പെടേണ്ട, അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഉള്ളം വെണ്ണ പോലെയാണ്." ചിത്രസേനൻ നവനീതിനോട് ഒരു കാര്യം ആവശ്യപ്പെട്ടു: "നിന്റെ സംഗീതം കൊണ്ട് ഈ ഉണങ്ങിപ്പോയ കാട്ടുചെടിയെ പുഷ്പിപ്പിക്കാമോ? എങ്കിൽ നിന്റെ കല സത്യമാണെന്ന് ഞാൻ സമ്മതിക്കാം."

നവനീത് കണ്ണുകളടച്ച് ധ്യാനിച്ചു. അവൻ വായിച്ചത് വസന്തകാലത്തിന്റെ വരവറിയിക്കുന്ന 'ഹിന്ദോളം' രാഗമായിരുന്നു. നവനീത് വായിക്കുമ്പോൾ, ആര്യൻ തന്റെ വീണ കൊണ്ട് ആ ഈണത്തിന് അകമ്പടി സേവിച്ചു. കാർത്തിക തന്റെ ദിവ്യശക്തിയാൽ ആ ചെടിക്ക് ചുറ്റും പ്രകാശവലയം തീർത്തു. അത്ഭുതമെന്നു പറയട്ടെ, ഉണങ്ങി മരവിച്ച ആ ചെടിയിൽ നിന്ന് പച്ചിലകൾ നാമ്പെടുത്തു. നിമിഷങ്ങൾക്കുള്ളിൽ അതിൽ സ്വർണ്ണ നിറമുള്ള പൂക്കൾ വിരിഞ്ഞു. ആ പൂക്കളിൽ നിന്നും തേൻ തുള്ളികൾ മണ്ണിലേക്ക് ഇറ്റുവീണു. ചിത്രസേനന്റെ മുഖത്തെ ഗൗരവം അലിഞ്ഞു പോയി. അദ്ദേഹം പൊട്ടിച്ചിരിച്ചു കൊണ്ട് നവനീതന്റെ തോളിൽ തട്ടി.

"കലയ്ക്ക് മനുഷ്യനെന്നും ദേവനെന്നും വ്യത്യാസമില്ല നവനീത്. നീ നിന്റെ സംഗീതം കൊണ്ട് ഭൂമിയിൽ സ്വർഗ്ഗം തീർത്തിരിക്കുന്നു." സമ്മാനമായി ചിത്രസേനൻ തന്റെ വിരലിലെ ഒരു മോതിരം ഊരി നവനീതിന് നൽകി. അത് സാധാരണ സ്വർണ്ണമായിരുന്നില്ല; അത് ധരിച്ചാൽ നവനീതിന് പക്ഷികളുടെയും മൃഗങ്ങളുടെയും ഭാഷ മനസ്സിലാക്കാൻ സാധിക്കുമായിരുന്നു. അന്ന് രാത്രി നീലഗിരിയിലെ ആ താഴ്വരയിൽ ഒരു അപൂർവ്വ വിരുന്ന് നടന്നു. യക്ഷികളും ഗന്ധർവ്വന്മാരും മനുഷ്യനായ നവനീതും ചേർന്ന് പ്രകൃതിയുടെ മടിത്തട്ടിൽ ഇരുന്നു. കാർത്തിക വിളമ്പിയത് മഞ്ഞു കണങ്ങളും തേനും ചേർത്ത ദിവ്യമായ ഫലങ്ങളായിരുന്നു. ആ രാത്രി നവനീത് പഠിച്ചത് ഒന്നു മാത്രം—സ്നേഹവും കലയുമുണ്ടെങ്കിൽ പ്രപഞ്ചത്തിലെ ഏതൊരു ശക്തിയെയും നമുക്ക് സ്വന്തമാക്കാം.

പിന്നീട് നവനീത് പുല്ലാങ്കുഴൽ വായിക്കുമ്പോൾ കാട്ടിലെ കിളികൾ അവനോട് വർത്തമാനം പറയാൻ തുടങ്ങി. അവൻ ഒറ്റയ്ക്കല്ലെന്ന് കാർത്തികയും ആര്യനും എന്നും അവനെ ഓർമ്മിപ്പിച്ചുകൊണ്ടിരുന്നു. നവനീതിന്റെ സംഗീതവും യക്ഷികളുമായുള്ള ചങ്ങാത്തവും നീലഗിരിയിൽ വലിയ മാറ്റങ്ങൾ കൊണ്ടുവന്നു. എന്നാൽ, പ്രകാശമുള്ളിടത്ത് നിഴലുമുണ്ടല്ലോ. നവനീതിന്റെ കയ്യിലുള്ള ദിവ്യമായ മോതിരത്തെക്കുറിച്ചും ചിത്രസേനൻ നൽകിയ വരങ്ങളെക്കുറിച്ചും കേട്ടറിഞ്ഞ ഒരു ദുർമന്ത്രവാദി ആ താഴ്വരയിൽ എത്തി.

ഭൈരവൻ എന്നായിരുന്നു അയാളുടെ പേര്. പ്രകൃതിയെ സ്നേഹിക്കാനല്ല, മറിച്ച് അതിനെ അടക്കിഭരിക്കാനായിരുന്നു അയാൾക്ക് താല്പര്യം.

ഒരു അമാവാസി രാത്രിയിൽ, കാർത്തികയും ആര്യനും ദേവലോകത്തെ ചില ചടങ്ങുകൾക്കായി പോയ സമയത്ത് ഭൈരവൻ നവനീതിന്റെ അരികിലെത്തി. ഒരു സാധുവായ യാത്രികന്റെ വേഷത്തിലായിരുന്നു അവൻ വന്നത്.

"മകനേ, എനിക്ക് ദാഹിക്കുന്നു, അല്പം വെള്ളം തരുമോ?" എന്ന് ചോദിച്ച മന്ത്രവാദി, നവനീത് വെള്ളം എടുക്കാൻ തിരിഞ്ഞ നിമിഷം തന്റെ മന്ത്രദണ്ഡ് കൊണ്ട് അവനെ തളർത്തി. നവനീതിന്റെ സംഗീതം ഇല്ലാതാക്കാനും അവന്റെ ദിവ്യ മോതിരം കൈക്കലാക്കാനുമായിരുന്നു ഭൈരവന്റെ നീക്കം. അവൻ നവനീതിനെ ഒരു ഇരുണ്ട ഗുഹയ്ക്കുള്ളിൽ തടവിലാക്കി, ഗുഹയുടെ വാതിൽ കരിങ്കല്ലുകൾ കൊണ്ട് മന്ത്രബദ്ധമാക്കി അടച്ചു. കാട്ടിലെ പക്ഷികൾ നവനീതിന്റെ ആപത്ത് തിരിച്ചറിഞ്ഞു. അവൻ നേരത്തെ പക്ഷികളുടെ ഭാഷ മനസ്സിലാക്കാനുള്ള വരം നേടിയിരുന്നല്ലോ. മരിക്കാറായ കിളികൾ പറന്നു ചെന്ന് ദേവലോകത്തിന്റെ അതിരിലിരുന്ന് വിലപിച്ചു. ആ കരച്ചിൽ കാർത്തികയുടെ ഹൃദയത്തിൽ ഒരു മിന്നലായി പതിച്ചു.

"നവനീത് അപകടത്തിലാണ്!" അവൾ ആര്യനോട് നിലവിളിച്ചു. നിമിഷനേരം കൊണ്ട് അവർ പ്രകാശ വേഗതയിൽ നീലഗിരിയിൽ തിരിച്ചെത്തി. ഗുഹയ്ക്ക് മുന്നിൽ കാവൽ നിന്ന ഭൈരവൻ തന്റെ ആഭിചാര വിദ്യകൾ പുറത്തെടുത്തു. കറുത്ത പുക പടലങ്ങൾ കൊണ്ട് അവൻ യക്ഷികളെ തടയാൻ നോക്കി. ആര്യൻ തന്റെ കൈയ്യിലുണ്ടായിരുന്ന വായുബാണം തൊടുത്തു. അത് കറുത്ത പുകയെ തുരത്തി ആകാശത്തെ തെളിച്ചു. കാർത്തികയുടെ സ്നേഹം വാതിലിലേക്ക് തൊടുത്തു. സ്നേഹം നിറഞ്ഞ ആ പ്രകാശത്തിന് മുന്നിൽ മന്ത്രവാദിയുടെ തടസ്സങ്ങൾ മെഴുക് പോലെ ഉരുകിപ്പോയി.

"മനുഷ്യന്റെ നന്മയെ നശിപ്പിക്കാൻ നിന്റെ അന്ധകാരത്തിന് കഴിയില്ല!" കാർത്തിക ഗർജ്ജിച്ചു.

അവളുടെ വാക്കുകൾ കേട്ട് ഭയന്ന ഭൈരവൻ തന്റെ മന്ത്രശക്തി നഷ്ടപ്പെട്ട് അവിടെനിന്നും ഓടി രക്ഷപ്പെട്ടു.

ഗുഹയ്ക്കുള്ളിൽ അവശനായിക്കിടന്ന നവനീതിനെ കാർത്തിക തന്റെ മടിയിൽ കിടത്തി. അവളുടെ കണ്ണുകളിൽ നിന്ന് വീണ ഒരു തുള്ളി കണ്ണീർ നവനീതിന്റെ നെറ്റിയിൽ സ്പർശിച്ചപ്പോൾ അവന്റെ എല്ലാ മുറിവുകളും ഉണങ്ങി. അവൻ മെല്ലെ കണ്ണുതുറന്നു.

"ഞാൻ കരുതി നിങ്ങളെ ഇനി കാണില്ലെന്ന്," നവനീത് വിറയ്ക്കുന്ന സ്വരത്തിൽ പറഞ്ഞു.

കാർത്തിക അവനെ ചേർത്തുപിടിച്ചു. "നവനീത്, പ്രകാശത്തെ സ്നേഹിക്കുന്നവർക്ക് വേണ്ടി ഞങ്ങൾ എപ്പോഴും കാവലുണ്ടാകും. ഈ പ്രകൃതിയും ഞങ്ങളും നിന്റെ സംഗീതത്തിന് കടപ്പെട്ടവരാണ്."

അന്ന് രാത്രി, ആര്യൻ ആ ഗുഹയ്ക്ക് ചുറ്റും ഒരു സംരക്ഷണ വലയം തീർത്തു. നവനീത് തന്റെ പുല്ലാങ്കുഴൽ വീണ്ടും എടുത്തു. ആ രാത്രിയിൽ ആ സംഗീതം കേട്ടത് കേവലം കാതുകൾ കൊണ്ടല്ല, മറിച്ച് ആത്മാവുകൾ കൊണ്ടായിരുന്നു.

ഭൈരവന്റെ ആപത്തിൽ നിന്നും രക്ഷപെട്ട നവനീതിന് ഒരു വലിയ സർപ്രൈസ് കാത്തിരിപ്പുണ്ടായിരുന്നു. ഒരു പൗർണ്ണമി സന്ധ്യയിൽ, കാർത്തികയും ആര്യനും ഒരു വെള്ളി രഥവുമായി അവന്റെ മുന്നിലെത്തി.

"നവനീത്, ഭൂമിയിലെ നിന്റെ സംഗീതം ദേവകൾക്ക് പ്രിയപ്പെട്ടതായിരിക്കുന്നു. നിനക്ക് ഒരു രാത്രി ദേവലോകം സന്ദർശിക്കാൻ ഗന്ധർവ്വരാജൻ അനുവാദം നൽകിയിരിക്കുന്നു," കാർത്തിക സന്തോഷത്തോടെ അറിയിച്ചു. നവനീത് ആ രഥത്തിൽ കയറി. രഥം ഭൂമിയിൽ നിന്നും ഉയർന്നു പൊങ്ങിയപ്പോൾ, താഴെ നീലഗിരി ഒരു ചെറിയ പച്ചപ്പൊട്ടുപോലെ കാണപ്പെട്ടു. മേഘങ്ങൾക്കിടയിലൂടെയുള്ള ആ യാത്രയിൽ നവനീത് കണ്ടത് അതിമനോഹരമായ കാഴ്ചകളായിരുന്നു. നക്ഷത്രങ്ങൾ വെറുതെ തിളങ്ങുകയല്ല, മറിച്ച് അവ ഓരോന്നും ഓരോ താളത്തിൽ സ്പന്ദിക്കുകയാണെന്ന് അവൻ മനസ്സിലാക്കി. അന്തരീക്ഷത്തിൽ നിറയെ സ്വർണ്ണനിറത്തിലുള്ള പൂമ്പൊടികൾ ഒഴുകി നടക്കുന്നുണ്ടായിരുന്നു.

ദേവലോകത്തിന്റെ വാതിൽക്കൽ ഗന്ധർവ്വരാജനായ ചിത്രസേനൻ നവനീതിനെ സ്വീകരിച്ചു. അവിടെയുള്ള മരങ്ങളിൽ കായ്ക്കുന്നത് രത്നങ്ങളായിരുന്നു, അരുവികളിൽ ഒഴുകുന്നത് പാലും തേനുമായിരുന്നു. പക്ഷികൾ ഗന്ധർവ്വ ഭാഷയിൽ പാടിക്കൊണ്ടിരുന്നു. നവനീതിനായി ഒരു വലിയ സദസ്സ് ഒരുക്കിയിരുന്നു. ദേവലോകത്തെ പ്രമുഖ യക്ഷികളും ഗന്ധർവ്വന്മാരും ആ മനുഷ്യന്റെ സംഗീതം കേൾക്കാൻ അവിടെ തടിച്ചുകൂടി. "ഭൂമിയിലെ സംഗീതത്തിന് ഒരു പ്രത്യേകതയുണ്ട്," ചിത്രസേനൻ പറഞ്ഞു. "അതിൽ ജീവന്റെ തുടിപ്പും വികാരങ്ങളുമുണ്ട്. അത് ഞങ്ങൾക്ക് കേൾക്കണം."

നവനീത് തന്റെ പുല്ലാങ്കുഴൽ കയ്യിലെടുത്തു. കാർത്തിക അവന് അരികിൽ നിന്ന് കൈത്താളമിട്ടു. അവൻ വായിച്ചത് ഭൂമിയിലെ വസന്തത്തെക്കുറിച്ചും, പുഴകളുടെ ഒഴുക്കിനെക്കുറിച്ചും, മനുഷ്യരുടെ സ്നേഹത്തെക്കുറിച്ചും ആയിരുന്നു. ആ സംഗീതം കേട്ട് ദേവലോകത്തെ കൽപ്പവൃക്ഷങ്ങൾ പൂക്കൾ ചൊരിഞ്ഞു. സംഗീതം അവസാനിച്ചപ്പോൾ ദേവലോകം മുഴുവൻ നിശബ്ദമായി. ചിത്രസേനൻ എഴുന്നേറ്റു നിന്ന് നവനീതിനെ ആശ്ലേഷിച്ചു.

"നിനക്ക് മടങ്ങിപ്പോകാൻ സമയമായി നവനീത്. പക്ഷേ നീ വെറും കൈയോടെ പോകരുത്," അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു. അദ്ദേഹം നവനീതിന്റെ കണ്ഠത്തിൽ ഒരു 'സ്വരമാല' ചാർത്തി. അത് ധരിച്ചാൽ നവനീതിന്റെ ശബ്ദത്തിന് ലോകത്തിലെ ഏത് ഹൃദയത്തെയും സുഖപ്പെടുത്താനുള്ള ശക്തി ലഭിക്കുമായിരുന്നു.

കാർത്തിക അവനെ തിരികെ ഭൂമിയിലേക്ക് യാത്രയാക്കി. മടങ്ങുന്നതിന് മുൻപ് അവൾ അവനോട് രഹസ്യമായി പറഞ്ഞു: "നീ ഈ ഭൂമിയിൽ ജീവിക്കുന്ന കാലത്തോളം, നിന്റെ സംഗീതമുള്ളിടത്ത് ഞാൻ ഒരു നിഴലായി ഉണ്ടാകും. നമ്മുടെ ഈ സൗഹൃദത്തിന് മരണമില്ല." നവനീത് നീലഗിരിയിൽ തിരിച്ചെത്തുമ്പോൾ പ്രഭാതമായിരുന്നു. രാത്രി കണ്ടതെല്ലാം ഒരു സ്വപ്നമാണോ എന്ന് അവൻ സംശയിച്ചു. പക്ഷേ അവന്റെ കഴുത്തിലെ തിളങ്ങുന്ന മാലയും, അവന്റെ മനസ്സ് നിറഞ്ഞ പ്രകാശവും അത് സത്യമാണെന്ന് വിളിച്ചുപറഞ്ഞു. അന്ന് മുതൽ നവനീത് വെറുമൊരു പുല്ലാങ്കുഴൽ കലാകാരനായിരുന്നില്ല. അവന്റെ പാട്ടുകൾ കേട്ട് രോഗികൾ സുഖം പ്രാപിച്ചു, ദുഃഖിതർ ചിരിക്കാൻ തുടങ്ങി. കാർത്തികയും ആര്യനും നൽകിയ ആ ദേവാംശം അവനിലൂടെ ലോകത്തിന് കാരുണ്യമായി പെയ്തിറങ്ങി.

 

 

തിരികെ ലഭിച്ച മഴവില്ല്

 

തിരികെ ലഭിച്ച മഴവില്ല്

ഇരുണ്ട ആകാശം ഇപ്പോഴും ഒരു ഭീഷണിയായി തലയ്ക്ക് മീതെ തൂങ്ങിക്കിടന്നു. കാർമേഘങ്ങൾ കരിവാളിച്ച ആകാശത്തുനിന്ന് അടർന്നു വീഴുന്ന ഓരോ മഴത്തുള്ളിയും എന്റെ മനസ്സിലെ പെരുമ്പറകളായി നിന്ന് ദ്രുതതാളം തീർത്തു. അത് കുട്ടിക്കാലത്തെ ചിരിയുടെ ശബ്ദത്തിൽ പ്രതിധ്വനിച്ചു. ഭൂതകാലത്തിന്റെ ഓർമ്മ എന്നെ മറ്റേതോ ലോകത്തിലേക്ക് കൂട്ടിക്കൊണ്ടു പോയതുപോലെ തോന്നി. ഞാൻ വീണ്ടും കുട്ടിയായി. അവളോടൊപ്പം കൈകോർത്ത് മഴ നനഞ്ഞ നടപ്പാതയിലൂടെ ഓടുന്നു. മടങ്ങി വരാത്ത ആ ദിവസങ്ങളിലേക്ക് മനസ്സ് വീണ്ടും ഊളിയിട്ടു. മഴത്തുള്ളികൾ മേൽക്കൂരയിൽ തട്ടി തകർന്നും, പിന്നെ ഒഴുകിയും  മഴപ്പാത്തികളിൽ നിന്ന് താഴേക്ക് വീഴുകയും ചെയ്യുന്ന പരിചിതമായ ശബ്ദം. ഓരോ വർഷവും, ഈ മഴ തന്നെയാണോ  വെള്ളപ്പൊക്കം കൊണ്ടുവരുന്നത്?, ചിലപ്പോൾ അത് ചെറുതായിരിക്കും , എന്നാൽ ചിലപ്പോൾ അത് ഒരു വലിയ പ്രളയമായി പാഞ്ഞാടുക്കുകയും ആളുകളെ കൊല്ലുകയും, നഷ്ടത്തിന്റെ കണക്ക് പുസ്തകം നിറക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. പിന്നെ അത് ഗ്രാമത്തിന്റെ  ഇടവഴികലൂടെയും ,ചെറുതോടുകളിലൂടെയും ഒഴുകി  നഗരവും കടന്നു നനഞ്ഞ മണ്ണിന്റെ മാറു പിളർന്നു കൊണ്ടു, ഭയാനകമായ ഒരു ശബ്ദത്തോടെ  അടുത്ത വലിയ തോടിനെയും  പിന്നെ അതിലും വലിയ പുഴയെയും അവസാനം കടലിനേയും ലക്ഷ്യമാക്കി പായുന്നതെന്നും ഭീതിതമായ മനസ്സോടെ ഞാൻ നോക്കി നിന്നിട്ടുണ്ട്. ആ വെളപ്പാച്ചിലിൽ എത്രയെത്ര ജീവനുകളാണ് ഒഴുകി പോയത്. ചെളി നിറഞ്ഞ ആ വഴിയിലൂടെ എത്ര എത്ര സ്വപ്നങ്ങളാണ് നിസ്സാരമായി ഒഴുകി പോയതു.  ഒഴുകാൻ ഇനിയും എത്രയോ  വെള്ളം ബാക്കിയുണ്ട്? ആർക്കറിയാം? മഴ നിർത്തുന്ന ലക്ഷണമില്ല. കരയ്ക്കും ആകാശത്തിനും ഇടയിലുള്ള അതിരുകൾ മായ്‌ക്കുന്ന ചാര നിറത്തിലുള്ള മേഘങ്ങൾ എന്റെ തലയ്ക്ക് മീതെ മറ്റേതോ ദിക്കിലേക്ക് ഒഴുകുന്നു. ഇടയ്ക്കിടെ കാതടപ്പിക്കുന്ന ശബ്ദത്തിലുള്ള ഇടിവാളും പിന്നെ കണ്ണഞ്ചിപ്പിക്കുന്ന വെളിച്ചത്തോടു  കൂടിയ മിന്നൽ പിണറുകളും ഭയപ്പെടുത്തുന്നതായിരുന്നു,   ഇത് എപ്പോൾ അവസാനിക്കുമെന്ന് ആർക്കും അറിയില്ല. ആകാശത്തിന് ഇരുണ്ടതും ഭയാനകവുമായ ചാരനിറമായിരുന്നു, അതിനു മുമ്പ് ആകാശത്തിനു കീഴെ പറന്നു നടന്ന പക്ഷികളെ എവിടെയും കാണാനില്ല ,അവയുടെ കലപില ശബ്ദവും കേൾക്കാനില്ല , വായുവിന് നനഞ്ഞ മണ്ണിന്റെ ഗന്ധം ഉണ്ടായിരുന്നു. അവൾ തിരിച്ചു വരുമെന്ന പ്രതീക്ഷയിൽ ഞാൻ ജനാലയ്ക്കരികിൽ നിന്നു. പക്ഷേ അവൾ ഒരിക്കലും വന്നില്ല. വരികയുമില്ല. മഴ പലരെയും കൂട്ടിക്കൊണ്ടു പോയതു പോലെ അവളെയും കൂട്ടിക്കൊണ്ടു പോയി.  മടക്കമില്ലാത്ത ആ യാത്രക്കു ഒന്നും ചെയ്യാനില്ലാതെ ഒരു നിർജ്ജീവ സാക്ഷിയായി പോയ എനിക്കു പ്രളയം  വെറുപ്പിന്റെ, ഭയത്തിന്റെയും, നാഷ്ടത്തിന്റെയും അടയാളമാണ്. ഒരിക്കൽ ആഹ്ലാദവും സന്തോഷവും നൽകിയ മഴ ഇപ്പോൾ എനിക്ക് നഷ്ടപ്പെട്ടവരുടെ ഓർമ്മകളാണ്.

ഈ മഴയിൽ ഒന്നു നനയാൻ  കഴിഞ്ഞിരുന്നെങ്കിൽ മനസ്സ് ആഗ്രഹിച്ചു.  ഇല്ല    മഴവെള്ളപ്പാച്ചിലിൽ   മുങ്ങിത്താഴുന്ന അവളെ രക്ഷിക്കാൻ അതിലേക്ക് ചാടിയ  എനിക്കു അതിനു കഴിയും മുമ്പേ ഒഴുക്ക് വെള്ളത്തിൽ തടിയുടെ രൂപത്തിൽ വന്നു രണ്ടു കാലുകളും കൊണ്ടുപോയി പിന്നെ ഒന്നും ഓർമ്മയില്ല ബോധം വന്നപ്പോൾ  എന്തിനാണ് ജീവിച്ചിരിക്കുന്നത് എന്നു തോന്നി. എന്റെ മനസ്സിന്റെ ആഴത്തിലുള്ള ഈ വേദനയെ കഴുകി കളയാൻ  ഇനിയൊരു മഴവെള്ളപ്പാച്ചിലിനും കഴിയില്ല. അവളെ നഷ്ടപ്പെട്ട ,ജീവിതത്തിൽ ഒറ്റപ്പെട്ടുപോയ  ഇല്ല ആ കറുത്ത ദിവസത്തേക്കുറിച്ച് ഒർക്കാൻ  ഭയമാണ്. കാർമേഘങ്ങൾ കൊണ്ട് കരിവാളിച്ച ആകാശത്തു നിന്നും അടർന്നു  വീഴുന്ന   ഓരോ മഴതുള്ളിയും എന്റെ മനസ്സിലെ പെരുമ്പറകളായി   നിന്നു ദ്രുതതാളം തീർത്തു. പിന്നെയത് കുട്ടിക്കാലത്തെ ചിരിയുടെ ശബ്ദത്തിൽ പ്രതിധ്വനിക്കുന്നതായി തോന്നി, ഭൂതകാലത്തിന്റെ ഓർമ്മ എന്നെ മറ്റേതോ ലോകത്തിലേക്കു കൂട്ടി കൊണ്ടു പോയതു പോലെ തോന്നി , ചിതറി വീഴുന്ന ഓരോ മഴത്തുള്ളികളുടെയും ഇടയിലൂടെ ഞാൻ പുറത്തേക്ക് നോക്കി നിന്നു, തെരുവിലൂടെ കുട ചൂടി നടന്നു പോകുന്നവർ നനയാതിരിക്കാൻ അവരിലേക്ക് തന്നെ ഒതുങ്ങിയതുപോലെ തോന്നി, അവരുടെ കാൽ  പാദങ്ങളെ തഴുകി കൊണ്ട് കലങ്ങിയ മഴവെള്ളം ഒഴികയി പോകുന്നത് കാണാമായിരുന്നു. മഴയുടെ ശബ്ദമല്ലാതെ മറ്റൊന്നും കേൾക്കാമായിരുന്നില്ല, എല്ലാവരും വീടിനകത്ത് മഴ തീരാൻ ക്ഷമയോടെ  കാത്തിരിക്കുന്നു. എന്നാൽ അത് എപ്പോഴായിരിക്കുമെന്ന് ആർക്കും അറിയില്ല. മഴയ്ക്ക് അതിന്റേതായ ഒരു താളമുണ്ട്, അതിന്റേതായ ഒരു സമയമുണ്ട്, ഈ ലോകം മുഴുവൻ  അതിനു  കീഴ്പ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. ഞാൻ കണ്ണുകൾ അടച്ച് മഴയുടെ ശബ്ദം ആസ്വദിക്കുകയായിരുന്നു. അങ്ങനെ കാതോർത്ത് നിൽക്കാനും മഴയെ സ്വീകരിക്കാനും  എന്നെ പഠിപ്പിച്ചത് അവളായിരുന്നു എക്കാലവും എന്റെ ജീവിതത്തിന്റെ  ഭാഗമായ, എല്ലാ മാറ്റങ്ങളിലും നഷ്ടങ്ങളിലും നിരന്തര സാന്നിധ്യമായ  ആ മുഖവും,  ആ ശബ്ദവും  ഇപ്പോൾ  ഞാൻ കാണുന്നു, ഇപ്പോൾ ഞാൻ കേൾക്കുന്നു വെളുത്ത മഴതുള്ളികൾക്കിടയിലൂടെ.. ഒരു മഞ്ഞുപോലെ എന്നിക്കവളെ കാണാം, കേൾക്കാം. എന്നിലെ  പ്രതീക്ഷയിലേക്ക് പെയ്തിറങ്ങിയ അവളെ ഞാൻ കാണുന്നു. മഴ എന്നിൽ നിന്ന് ഒരുപാട് കവർന്നെടുത്തു, പക്ഷേ നിന്നെക്കുറിച്ചുള്ള ഓർമ്മകൾ, ഒരിക്കലും മരിക്കാത്ത ആ ഓർമ്മകൾ  ഞാൻ എപ്പോഴും നെഞ്ചേറ്റുന്നു. ഒരിക്കലും അടക്കാത്ത ജനാലയുടെ മുന്നിൽ ഓരോ മഴയിലും മഞ്ഞു പോലെ നീ വരുന്നതും കാത്തിരിക്കുകയാണ് ഞാൻ, തണുത്ത ഇളം കാറ്റായി, എന്നെ തഴുകി നീ കടന്നു വരുന്നതും, പോകുന്നതും പിന്നെ മഴയിൽ ലയിച്ചു ഇല്ലാതാകുന്നതും ഹൃദയം നുറുങ്ങുന്ന വേദനയോടെ ഞാൻ അറിയുന്നു. മഴയുടെ ഈ ഭ്രാന്തമായ നൃത്തം, കറുത്ത ഭൂതകാലത്തിന്റെ താളമായി എന്നിൽ നിറയുമ്പോഴും, ഈ നോവിന്റെ അങ്ങേയറ്റത്ത് ഞാൻ അവളെ കാണുന്നു. വെള്ളി നൂലുകൾ പോലെ ആകാശത്തുനിന്ന് താഴേക്ക് പതിക്കുന്ന ഓരോ മഴത്തുള്ളിയും അവളുടെ മുഖമായി മാറുന്നു. ആ ചിരിയുടെ അലകൾ കേൾക്കുന്നതുപോലെ. അത് എനിക്ക് മാത്രം കേൾക്കാനും കാണാനും കഴിയുന്ന ഒരത്ഭുതമാണ്.

ഇന്നും, കാലുകൾ നഷ്ടപ്പെട്ട ഞാൻ ഈ ജനലിനരികിലിരുന്ന് പുറത്തേക്ക് നോക്കുമ്പോൾ, മഴയുടെ ഓരോ വരവും ഒരു ചോദ്യചിഹ്നമായി മാറുന്നു. "നീ എന്തിനാണ് എന്നെ തനിച്ചാക്കി പോയത്?" ആ ചോദ്യം ചുറ്റും ഒഴുകുന്ന വെള്ളത്തിൽ അലിഞ്ഞില്ലാതാകുന്നു. എങ്കിലും, ആ പ്രളയജലത്തിൽ മുങ്ങിത്താഴുമ്പോൾ ഞാൻ കണ്ട അവളുടെ കണ്ണുകളിലെ അവസാനത്തെ ഭയം, എന്നെ വേട്ടയാടുന്ന ഒരു നിഴലാണ്. ഞാൻ അവളിലേക്ക് എടുത്തുചാടി, പക്ഷേ ആ ഒഴുക്കിന് എന്നെക്കാൾ ശക്തിയുണ്ടായിരുന്നു. ഒരു നിമിഷം കൊണ്ട്, എന്റെ ലോകം കീഴ്മേൽ മറിഞ്ഞു. കാലുകൾ നഷ്ടപ്പെട്ട വേദനയല്ല എന്നെ ഇന്നും തളർത്തുന്നത്, അവളെ രക്ഷിക്കാൻ കഴിയാതെ പോയ നിസ്സഹായതയാണ്. 'ഒന്നും ചെയ്യാനില്ലാതെ ഒരു നിർജ്ജീവ സാക്ഷിയായിപ്പോയ' എന്റെ ഓർമ്മകളിൽ, പ്രളയം വെറുപ്പിന്റെയും ഭയത്തിന്റെയും നഷ്ടത്തിന്റെയും അടയാളമായി എന്നേക്കുമായി ഉറച്ചുപോയി. എന്നാൽ, ഞാൻ കണ്ണുകളടയ്ക്കുമ്പോൾ... മഴയുടെ ശബ്ദം ഒരു പഴയ പാട്ടായി മാറുന്നു. ഞങ്ങൾ ഒരുമിച്ചിരുന്ന് ആസ്വദിച്ച പാട്ട്. "മഴയെ കേൾക്കണം, അതിനെ സ്വീകരിക്കണം," എന്ന് എന്നെ പഠിപ്പിച്ച അവൾ. ഇപ്പോൾ അവൾ എനിക്കായി ആ ശബ്ദത്തിൽ മടങ്ങിയെത്തുന്നു. നനഞ്ഞ മണ്ണിന്റെ ഗന്ധം പോലെ, തണുത്ത കാറ്റ് പോലെ. അവൾ എനിക്കുവേണ്ടി മാത്രം സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ട ഒരു മായാരൂപമാണ്. ജനലിലൂടെ ഊർന്നിറങ്ങുന്ന വെള്ളത്തുള്ളികൾക്കിടയിൽ, അവളുടെ രൂപം മങ്ങിയും, തെളിഞ്ഞും നിൽക്കുന്നു."മഴ എന്നിൽ നിന്ന് ഒരുപാട് കവർന്നെടുത്തു, പക്ഷേ നിന്നെക്കുറിച്ചുള്ള ഓർമ്മകൾ, ഒരിക്കലും മരിക്കാത്ത ആ ഓർമ്മകൾ ഞാൻ എപ്പോഴും നെഞ്ചേറ്റുന്നു." ഈ ഓർമ്മകളാണ് എന്റെ ജീവൻ. ഈ വീൽചെയറിൽ ഒറ്റയ്ക്ക് ഇരിക്കുമ്പോൾ, എന്റെ കൈകളിൽ അവൾ തലോടുന്നതായി ഞാൻ അറിയുന്നു. അവൾ പറയാതെ പറയുന്ന ആ വാക്കുകൾ ഞാൻ കേൾക്കുന്നു, "ഞാൻ പോയിട്ടില്ല. ഞാൻ ഈ മഴയായി നിന്നോടൊപ്പം ഉണ്ട്."

ജനലിൽ തലോടി താഴേക്ക് ഒഴുകുന്ന ഓരോ തുള്ളിയും, അവളെന്റെ  കവിളിൽ തരുന്ന ചുംബനമായി എനിക്ക് തോന്നുന്നു. അവൾ പഠിപ്പിച്ചതുപോലെ, ഞാൻ ആ മഴയെ വീണ്ടും സ്നേഹിച്ചു തുടങ്ങിയിരിക്കുന്നു. വേദനയുടെയും നഷ്ടത്തിന്റെയും മഴയല്ല ഇത്. ഇത്, ഒരിക്കലും മരിക്കാത്ത സ്നേഹത്തിന്റെ ഓർമ്മകൾ പേറുന്ന മഴയാണ്. വെള്ളിത്തുള്ളികൾക്കിടയിലൂടെ ഒഴുകി നീങ്ങുന്ന ആ മഞ്ഞുപോലുള്ള രൂപത്തെ നോക്കി, ഞാൻ കാത്തിരിക്കുന്നു. കാലുകൾ നഷ്ടപ്പെട്ട എനിക്ക്, ലോകം ചുരുങ്ങി ഈ ജനലിന്റെ കാഴ്ചകളിലായി. പക്ഷേ, ഈ മഴക്കാലത്തെ പ്രതീക്ഷയോടെ വരവേൽക്കാൻ, അവൾ എന്നെ പഠിപ്പിച്ചു. നഷ്ടപ്പെട്ടതിനെയോർത്ത് വിലപിക്കാൻ ഇനിയും സമയമില്ല. കാരണം, "മഴയ്ക്ക് അതിന്റേതായ ഒരു താളമുണ്ട്, അതിന്റേതായ ഒരു സമയമുണ്ട്," എന്നും "ഈ ലോകം മുഴുവൻ അതിനു കീഴപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു" എന്നും എനിക്കറിയാം. ആ താളത്തിൽ, അവൾ എപ്പോഴും എന്നോടൊപ്പം പെയ്യുന്നുണ്ടാകും. മഴയുടെ ഈ നിലയ്ക്കാത്ത താളത്തിൽ ഞാൻ സ്വയം മറന്നിരുന്നു. ഇപ്പോൾ, ഇടിമുഴക്കം നിലച്ചു, മിന്നൽപ്പിണറുകൾ അകന്നുപോയി. ഭീകരമായ ആ ശബ്ദങ്ങൾ ശാന്തമായ ഒരു നേർത്ത ഇഴയലായി മാറി. ആകാശം ഇപ്പോഴും കറുത്തിരുണ്ടിരുന്നെങ്കിലും, എവിടെയോ ഒരു പ്രതീക്ഷയുടെ വെളിച്ചം കണ്ടുതുടങ്ങി. ആകാശത്തിനും കരയ്ക്കും ഇടയിലുള്ള ചാരനിറമുള്ള അതിരുകൾ മാഞ്ഞുപോകുമ്പോൾ, എന്റെ ഉള്ളിലെ ഇരുട്ടും പതുക്കെ നീങ്ങിത്തുടങ്ങി. അവൾ എന്നെ പഠിപ്പിച്ചത് ഓർത്തു: "എല്ലാ കൊടുങ്കാറ്റിനും ശേഷം ആകാശം തെളിയും. അതിനെ സ്വീകരിക്കാൻ നീ തയ്യാറാകണം." ജനലിലൂടെ എന്റെ മരവിച്ച കൈകൾ ഞാൻ പുറത്തേക്ക് നീട്ടി. നേരിയ ചാറ്റൽ മഴ എന്റെ വിരൽത്തുമ്പുകളെ തഴുകി. ഈ തണുപ്പിന് അവളുടെ സ്പർശത്തിന്റെ  മൃദുത്വം ഉണ്ടായിരുന്നു. പ്രളയം കവർന്നെടുത്ത കാലുകളേക്കാൾ വലുതാണ്, അവൾ എന്റെ മനസ്സിൽ നട്ടുപിടിപ്പിച്ച സ്നേഹത്തിന്റെ വേരുകൾ എന്ന് ഞാൻ തിരിച്ചറിഞ്ഞു. ഒടുവിൽ, മേഘങ്ങൾ ഒരു വശത്തേക്ക് മാറി. കിഴക്ക് ദിശയിൽ, ആകാശത്തിന്റെ കീറിയ തുണികളിലൂടെ ഒരു നേരിയ സൂര്യരശ്മി താഴേക്ക് പതിച്ചു. ആ നനഞ്ഞ തെരുവീഥികളിലും, മഴപ്പാത്തികളിലും, വെള്ളക്കെട്ടുകളിലും ആ പ്രകാശം തട്ടിയപ്പോൾ, അത് മനോഹരമായി തിളങ്ങി. ആ വെളിച്ചത്തിൽ, ഞാൻ ആ കാഴ്ച കണ്ടു. ജനലിന് തൊട്ടുമുന്നിൽ, നനഞ്ഞ ഭൂമിയുടെ മാറിൽ, ഇളംചുവപ്പ്, നീല, മഞ്ഞ നിറങ്ങൾ ചേർന്ന് മനോഹരമായ ഒരു മഴവില്ല്! ആ മഴവില്ല്, എന്റെ ജീവിതത്തിൽ നഷ്ടപ്പെട്ടുപോയ അവളുടെ എല്ലാ നിറങ്ങളേയും ഒരുമിച്ച് നിർത്തി. പ്രളയം കറുപ്പിച്ച എന്റെ ലോകത്തേക്ക് അവൾ അയച്ച സന്ദേശം പോലെ, ചുവപ്പ് ഒരിക്കലും മരിക്കാത്ത ഞങ്ങളുടെ സ്നേഹം. നീല ആഴത്തിലുള്ള എന്റെ സങ്കടം, എന്നാൽ ശാന്തമായ ആ ഓർമ്മകൾ. പച്ച എല്ലാം നഷ്ടപ്പെട്ടപ്പോഴും വീണ്ടും തളിർക്കാൻ പഠിച്ച എന്റെ പ്രതീക്ഷ. ഇല്ല, അവൾ എന്നെ കൂട്ടിക്കൊണ്ടു പോയില്ല. മഴ അവളെ കൂട്ടിക്കൊണ്ടു പോയെങ്കിലും, അവളുടെ ആത്മാവ് ഈ മഴവില്ലായി എന്നിലേക്ക് തിരികെ വന്നു. എന്റെ  കണ്ണുകൾ നിറഞ്ഞൊഴുകി. പക്ഷേ അത് ദുഃഖത്തിന്റെ കണ്ണീരായിരുന്നില്ല. അത്, തീവ്രമായ സ്നേഹം തരുന്ന ആശ്വാസത്തിന്റെ നീരുറവയായിരുന്നു. ഈ വീൽചെയറിൽ, ജനലിനരികിലിരുന്ന്, മഴ മാറി തെളിഞ്ഞ ആകാശത്തേക്ക് ഞാൻ എന്റെ തലയുയർത്തി. വേദനയുടെ പെരുമ്പറകൾ നിലച്ചു. ഇനി അവളുടെ ഓർമ്മകൾക്ക് ഒരു പുതിയ താളമുണ്ട് പ്രതീക്ഷയുടെയും സമാധാനത്തിന്റെയും താളം. ഞാൻ ഇനി കാത്തിരിക്കില്ല. കാരണം, അവൾ ഇപ്പോഴും എന്നോടൊപ്പമുണ്ട്. തണുത്ത ഇളം കാറ്റായി, മഴ പെയ്തൊഴിഞ്ഞ മണ്ണായി, ആകാശത്തിലെ ഈ മഴവില്ലായി. ഇനി, ഞാൻ ജീവിക്കും. അവൾ എന്നെ സ്നേഹിച്ചതുപോലെ... ധൈര്യത്തോടെ. മഴവില്ല്, ആകാശത്ത് വരച്ച അവളുടെ മനോഹരമായ ചിത്രം പോലെ, പതുക്കെ മാഞ്ഞു തുടങ്ങി. ആ കാഴ്ച, എന്റെ ഉള്ളിലെ അവസാനത്തെ ഭാരവും കഴുകിക്കളഞ്ഞതു പോലെ തോന്നി. ഞാൻ വീൽചെയറിൽ ചാരിയിരുന്ന്, ജനലിലൂടെ വീശിയടിച്ച തണുത്ത കാറ്റിനെ സ്വീകരിച്ചു. കാറ്റിന് ഇപ്പോഴും നനഞ്ഞ മണ്ണിന്റെ  ഗന്ധമുണ്ട്, പക്ഷേ അതിൽ ഭയത്തിന്റെ  അംശമില്ല. നഷ്ടപ്പെട്ടതിന്റെ  വേദനയുണ്ട്, എന്നാൽ അതിനൊപ്പം ഒരഗാധമായ സ്വസ്ഥതയുമുണ്ട്. എന്റെ മുറിയിലേക്ക് അരിച്ചെത്തിയ സൂര്യരശ്മി, തറയിൽ വീണ മഴത്തുള്ളികളെ വജ്രം പോലെ തിളക്കമുള്ളതാക്കി. ഒരു നവജീവന് വേണ്ടി കാത്തിരിക്കുന്ന ഈ ലോകം, അതിന്റെ  സാധാരണ താളത്തിലേക്ക് മടങ്ങാൻ തുടങ്ങിയിരിക്കുന്നു. തെരുവിലെ വെള്ളം പതുക്കെ ഒഴുകി നീങ്ങുന്നു. അകലെ, വീടുകൾക്കുള്ളിൽ അടച്ചിരുന്ന ആളുകൾ വാതിലുകൾ തുറന്ന് പുറത്തേക്ക് വരുന്നു. അവരുടെ മുഖങ്ങളിൽ, മഴയുടെ ദുരിതം മാറിയതിലുള്ള ആശ്വാസമുണ്ട്. ഞാനിപ്പോൾ കേൾക്കുന്നത് മഴയുടെ ആരവം മാത്രമല്ല. ഇലകളിൽ നിന്ന് വെള്ളം താഴേക്ക് വീഴുന്ന നേർത്ത ശബ്ദം, ദൂരെ നിന്ന് കേൾക്കുന്ന ഒരു പക്ഷിയുടെ ചിറകടി ശബ്ദം, അതുപോലെ, ഒരു കുട്ടി ചിരിക്കുന്ന നേരിയ ശബ്ദം. ഓർമ്മകൾ, മുറിവുകളായി എന്റെ ഹൃദയത്തിൽ കിടന്നിരുന്നെങ്കിൽ, ഇന്ന് അവ സുഖപ്പെട്ട പാടുകളായിരിക്കുന്നു. ആ പാടുകൾ കാണുമ്പോൾ, അവൾ എന്റെ ജീവിതത്തിൽ നൽകിയ സൗന്ദര്യവും, എനിക്ക് വേണ്ടി ചെയ്ത ത്യാഗവും ഞാൻ ഓർക്കും. പ്രളയം എന്റെ കാലുകളെ എടുത്തു. പക്ഷേ, ആ പ്രളയമാണ് എന്നെ എന്റെ ജീവിതത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ സത്യത്തിലേക്ക് എത്തിച്ചത് ശരീരം നശിച്ചാലും സ്നേഹം നിലനിൽക്കും. അവൾ തിരികെ വരില്ലായിരിക്കാം. പക്ഷേ, അവൾ പോയിട്ടില്ല.

ഞാൻ ജനലിന്റെ  ചില്ലിൽ തൊട്ടു. എന്റെ വിരൽത്തുമ്പിലൂടെ ഒരു തുള്ളി വെള്ളം താഴേക്ക് ഒഴുകി. ഞാൻ എന്റെ കണ്ണുകൾ അടച്ചു. ഇപ്പോൾ, ഈ നിമിഷം, എന്റെ മനസ്സ് ശാന്തമാണ്. നഷ്ടപ്പെട്ടതിനെക്കുറിച്ചുള്ള ഭയം മാഞ്ഞുപോയി. അവളുടെ ഓർമ്മകൾ എന്റെ ബലമാണ്. എന്റെ കൂടെയുണ്ടായിരുന്ന കാലത്ത് അവൾ എന്നെ എങ്ങനെയാണോ കണ്ടത്, അങ്ങനെ ജീവിക്കാൻ ഞാൻ തീരുമാനിച്ചു. മഴ തന്ന സമ്മാനമാണ് അവളുടെ ഓർമ്മകൾ. ഇനി, എന്റെ ജീവിതം ഒരു ഒഴുക്കാണ്. ഏത് വഴിയിലൂടെ ഒഴുകണമെന്ന് എനിക്ക് നിശ്ചയിക്കാം.ഞാൻ എന്റെ വീൽചെയറിന്റെ ചക്രത്തിൽ കൈവെച്ചു. ഒരു പുതിയ യാത്രയ്ക്ക് തയ്യാറെടുക്കുന്നു. എന്റെ  ഉള്ളിലെ മഴ മാഞ്ഞു.

 

ചതുരംഗം (കഥ )

 ചതുരംഗം ( കഥ )

മനോഹരൻ

ഭാഗം 1

 

കോളേജ് വരാന്തയിലെ തൂണിൽ ചാരിനിൽക്കുമ്പോൾ ജയകൃഷ്ണൻ എന്നത്തേയും പോലെ തിരഞ്ഞത് ആ മുഖമായിരുന്നു—രേവതി. സാമ്പത്തിക ശാസ്ത്രം ക്ലാസിലെ അവസാന ബെഞ്ചിലിരുന്ന്, പുറത്തെ വാകമരച്ചോട്ടിലേക്ക് കണ്ണും നട്ടിരിക്കുന്ന ആ സുന്ദരിയായ പെൺകുട്ടി.

ജയകൃഷ്ണന് അവളോട് അടക്കാനാവാത്ത പ്രണയമായിരുന്നു. അത് ക്യാമ്പസിലെ കൂട്ടുകാർക്കിടയിൽ പാട്ടായിരുന്നു. ആ പ്രണയം രേവതിക്കും അറിയാമായിരുന്നു. ജയകൃഷ്ണന്റെ കണ്ണുകൾ തന്നിലേക്ക് നീളുന്നത് അറിയുമ്പോഴെല്ലാം അവൾ മനഃപൂർവ്വം ആ നോട്ടം ഒഴിവാക്കി. അത് അഹങ്കാരം കൊണ്ടായിരുന്നില്ല, മറിച്ച് അവളുടെ ജീവിത സാഹചര്യങ്ങൾ അവളെ അതിന് നിർബന്ധിതയാക്കുകയായിരുന്നു. അസുഖബാധിതനായ അച്ഛനും, പഠിക്കുന്ന അനിയത്തിമാരും അടങ്ങുന്ന കുടുംബത്തിന്റെ മുഴുവൻ ഭാരവും ആ ഇരുപതുകാരിയുടെ തോളിലായിരുന്നു. ഒരു പ്രണയത്തെക്കുറിച്ച് ചിന്തിക്കാൻ പോലും അവൾക്ക് കഴിയുമായിരുന്നില്ല.

അവസാന വർഷ പരീക്ഷയുടെ അന്ന്, ലൈബ്രറിയിൽ നിന്ന് മടങ്ങുകയായിരുന്ന രേവതിയെ ജയകൃഷ്ണൻ കാത്തുനിന്നു.

"രേവതീ..." അവന്റെ ശബ്ദം ചെറുതായി ഇടറിയിരുന്നു. അവൾ നിന്നു. മറുപടി പറയാതെ, മുഖത്തേക്ക് നോക്കാതെ.

"എനിക്കൊരു കാര്യം പറയാനുണ്ട്. അത്... രേവതിക്ക് അറിയാമായിരിക്കും. എനിക്ക്... എന്റെ ജീവിതത്തിൽ..."

വാക്കുകൾ പൂർത്തിയാക്കാൻ അവൾ അവനെ അനുവദിച്ചില്ല. "ജയകൃഷ്ണൻ, പ്ലീസ്. എന്നോട് ഒന്നും പറയരുത്. എനിക്കതിന്... എനിക്കതിന് സാധിക്കില്ല." അവളുടെ കണ്ണുകൾ നിറഞ്ഞിരുന്നു. "എന്നെ മറന്നേക്കൂ."

അത്രമാത്രം പറഞ്ഞ് അവൾ വേഗത്തിൽ നടന്നുപോയി. അതായിരുന്നു അവസാനത്തെ കൂടിക്കാഴ്ച. പിന്നീട് ജയകൃഷ്ണൻ അവളെ കണ്ടിട്ടില്ല. ഫലം വന്നപ്പോൾ അവൾ ഉയർന്ന മാർക്കോടെ പാസായി എന്നറിഞ്ഞു. പക്ഷേ, അവൾ എങ്ങോട്ടാണ് പോയതെന്നോ, എന്തുചെയ്യുന്നുവെന്നോ ആർക്കും അറിയില്ലായിരുന്നു. ഒരു വാക്കുപോലും പറയാതെ അവൾ എങ്ങോ പോയി മറഞ്ഞു.

ഭാഗം 2

ജയകൃഷ്ണന്റെ ലോകം ഇരുണ്ടുപോയി. രേവതിയില്ലാത്ത ഒരു ജീവിതം അവന് സങ്കൽപ്പിക്കാൻ കഴിഞ്ഞിരുന്നില്ല. വീട്ടുകാരുടെ വിവാഹാലോചനകളെ അവൻ ആവുന്നത്ര എതിർത്തു. പക്ഷേ, അമ്മയുടെ കണ്ണീരിനും അച്ഛന്റെ നിർബന്ധത്തിനും മുന്നിൽ ഒടുവിൽ അവന് കീഴടങ്ങേണ്ടി വന്നു. അങ്ങനെ, ഹൃദയത്തിന്റെ ഒരു കോണിൽ രേവതിയുടെ മൗനം തീർത്ത മുറിവും പേറി അവൻ ലക്ഷ്മിയെ വിവാഹം ചെയ്തു.

കാലം മുമ്പോട്ട് പോയി. 'കാലം എല്ലാ മുറിവുകളും ഉണക്കും' എന്ന് ആളുകൾ പറയുന്നത് വെറുതെയാണെന്ന് ജയകൃഷ്ണൻ തിരിച്ചറിഞ്ഞു. ഒന്നും മാഞ്ഞില്ല. അവൻ ഒരു ബാങ്ക് മാനേജരായി, ലക്ഷ്മി നല്ലൊരു ഭാര്യയായി, അവർക്ക് രണ്ട് മക്കളുണ്ടായി. എങ്കിലും, ചില സന്ധ്യകളിൽ ഒറ്റയ്ക്കിരിക്കുമ്പോൾ, ആ കോളേജ് വരാന്തയും, ഒന്നും മിണ്ടാതെ നടന്നുപോയ രേവതിയുടെ രൂപവും അവന്റെ മനസ്സിൽ തെളിഞ്ഞുവരും.

അങ്ങനെയിരിക്കെ, ഏകദേശം പതിനഞ്ച് വർഷങ്ങൾക്ക് ശേഷം, മകന്റെ സ്കൂളിലെ ഒരു രക്ഷാകർതൃ യോഗത്തിൽ വെച്ചാണ് അത് സംഭവിച്ചത്. മീറ്റിംഗ് കഴിഞ്ഞ് പുറത്തിറങ്ങുമ്പോൾ, മറ്റൊരു ക്ലാസ് റൂമിന് മുന്നിൽ നിൽക്കുന്ന ആളെ കണ്ട് ജയകൃഷ്ണൻ ഒരു നിമിഷം നിശ്ചലനായി.

"രേവതി...?"

അവൻ അറിയാതെ വിളിച്ചുപോയി. ആ സ്ത്രീ തിരിഞ്ഞുനോക്കി. അതേ കണ്ണുകൾ, അതേ ചിരി, പക്ഷേ കാലം മുഖത്ത് ചെറിയ മാറ്റങ്ങൾ വരുത്തിയിരിക്കുന്നു. അവളും അവനെ തിരിച്ചറിഞ്ഞു. ഒരു നിമിഷത്തെ അമ്പരപ്പിന് ശേഷം അവൾ ചിരിച്ചു.

"ജയകൃഷ്ണൻ... എത്ര കാലമായി!"

അവർ പരസ്പരം സംസാരിച്ചു നിന്നു. രേവതി ഇപ്പോൾ ഒരു സ്കൂൾ ടീച്ചറാണ്. ഭർത്താവ് രാജഗോപാൽ, ഒരു മകളുണ്ട്. ഇരുവരും തങ്ങളുടെ കുടുംബത്തെ പരസ്പരം പരിചയപ്പെടുത്തി. ലക്ഷ്മിയും രാജഗോപാലും പെട്ടെന്നുതന്നെ അടുത്തു.

ആ കൂടിക്കാഴ്ച ഒരു പുതിയ സൗഹൃദത്തിന്റെ തുടക്കമായിരുന്നു. അവരുടെ വീടുകൾ തമ്മിൽ അധികം ദൂരമുണ്ടായിരുന്നില്ല. രണ്ട് കുടുംബങ്ങളും പെട്ടെന്ന് അടുത്തു. വാരാന്ത്യങ്ങളിൽ അവർ ഒരുമിച്ചുകൂടി. കുട്ടികൾ കളിക്കുമ്പോൾ, ബാൽക്കണിയിലിരുന്ന് ജയകൃഷ്ണനും രേവതിയും പഴയ കോളേജ് കാലം സംസാരിച്ചു.

അന്നൊരിക്കൽ, എല്ലാവരും വീടിന്റെ ഹാളിലിരുന്ന് സംസാരിക്കുന്നതിനിടയിൽ, രേവതി ജയകൃഷ്ണനോട് പതിഞ്ഞ സ്വരത്തിൽ പറഞ്ഞു:

"അന്ന്... അങ്ങനെയല്ലാതെ എനിക്ക് പെരുമാറാൻ അറിയില്ലായിരുന്നു, ജയകൃഷ്ണൻ. അച്ഛന്റെ ചികിത്സ, അനിയത്തിമാരുടെ പഠിത്തം... ഒരു വാക്ക് തന്ന് ജയകൃഷ്ണന്റെ ജീവിതം കൂടി നശിപ്പിക്കാൻ എനിക്ക് വയ്യായിരുന്നു."

ജയകൃഷ്ണൻ പുഞ്ചിരിച്ചു. "എനിക്കിപ്പോൾ അത് മനസ്സിലാകും, രേവതി. ഒന്നും നഷ്ടപ്പെട്ടിട്ടില്ല."

അവൻ പറഞ്ഞത് സത്യമായിരുന്നു. അന്ന് കൈവിട്ടുപോയ പ്രണയം, ഇന്ന് രണ്ട് കുടുംബങ്ങളെ തമ്മിൽ ബന്ധിപ്പിക്കുന്ന അതിലും മനോഹരമായ ഒരു സ്നേഹബന്ധമായി മാറിയിരിക്കുന്നു. ജയകൃഷ്ണന്റെ ഭാര്യ ലക്ഷ്മിയും രേവതിയുടെ ഭർത്താവ് രാജഗോപാലും അടുത്ത സുഹൃത്തുക്കളായി. അവരുടെ മക്കൾ ഒരേ സ്കൂളിൽ, ഒരുമിച്ച് പഠിച്ചു, കളിച്ചു വളർന്നു.

ഇന്നും, ആ രണ്ട് കുടുംബങ്ങളും അടുത്ത ബന്ധുക്കളെപ്പോലെ, പരസ്പര സ്നേഹത്തിലും സഹവർത്തിത്വത്തിലും ജീവിക്കുന്നു. ജയകൃഷ്ണനും രേവതിയും ഇടയ്ക്കിടെ പരസ്പരം നോക്കി ചിരിക്കും. ആ ചിരിയിൽ, യൗവ്വനത്തിലെ നഷ്ടബോധമില്ല, പകരം കാലം കാത്തുവെച്ച ഈ അപൂർവ്വ സൗഹൃദത്തിന്റെ സംതൃപ്തി മാത്രം. ചില പ്രണയങ്ങൾ അങ്ങനെയാണ്; അവ ഒന്നിച്ചില്ലെങ്കിലും, ഒരിക്കലും അവസാനിക്കുന്നില്ല.

ഭാഗം 3

ആ രണ്ട് കുടുംബങ്ങളും തമ്മിലുള്ള ബന്ധം കേവലം സൗഹൃദ സന്ദർശനങ്ങളിൽ ഒതുങ്ങിയില്ല. അത് അവരുടെ നിത്യജീവിതത്തിന്റെ ഭാഗമായി മാറി. ജയകൃഷ്ണന്റെ മകൾക്ക് കണക്കിലെ സംശയം തീർക്കാൻ ഓടിയെത്തുന്നത് രേവതി ടീച്ചറായിരുന്നു. രേവതിയുടെ മകളുടെ കോളേജ് അഡ്മിഷന്റെ കാര്യങ്ങൾക്കായി മുന്നിട്ടിറങ്ങിയത് ജയകൃഷ്ണനായിരുന്നു. ലക്ഷ്മിയും രാജഗോപാലും സ്വന്തം കൂടപ്പിറപ്പുകളെപ്പോലെ വിശേഷങ്ങൾ പങ്കുവെച്ചു.

അവരുടെ മക്കൾ ഒരുമിച്ച് വളർന്നു. ജയകൃഷ്ണന്റെ മകനും രേവതിയുടെ മകളും ഒരേ കോളേജിൽ എഞ്ചിനീയറിംഗിന് ചേർന്നു. തങ്ങളുടെ മാതാപിതാക്കൾക്കിടയിലെ ഈ അപൂർവ്വ ബന്ധത്തെക്കുറിച്ച് അവർക്ക് നന്നായി അറിയാമായിരുന്നു. അതിൽ അസ്വാഭാവികമായി ഒന്നും അവർക്ക് തോന്നിയില്ല, മറിച്ച് ഇത്രയും ശക്തമായ ഒരു കുടുംബബന്ധം ഉള്ളതിൽ അവർ അഭിമാനിച്ചു.

വർഷങ്ങൾ വീണ്ടും കടന്നുപോയി. ഒരു ദിവസം അപ്രതീക്ഷിതമായിട്ടാണ് ആ വാർത്ത വന്നത്. രേവതിയുടെ ഭർത്താവ് രാജഗോപാലിന് ഒരു ചെറിയ അപകടം പറ്റി, കാലിന് സാരമായി പരിക്കേറ്റു. ബിസിനസ്സ് ആവശ്യത്തിനായി ദൂരെയായിരുന്നു അദ്ദേഹം. വിവരമറിഞ്ഞ് രേവതി തകർന്നുപോയ നിമിഷം, താങ്ങും തണലുമാകാൻ ആദ്യം ഓടിയെത്തിയത് ജയകൃഷ്ണനും ലക്ഷ്മിയുമായിരുന്നു.

രാജഗോപാലിനെ നാട്ടിലെത്തിക്കാനും, മികച്ച ചികിത്സ ഒരുക്കാനും, ആശുപത്രിയിലെ കാര്യങ്ങൾക്കും ജയകൃഷ്ണൻ സ്വന്തം കാര്യത്തിനെന്നപോലെ മുന്നിൽ നിന്നു. ആ ദിവസങ്ങളിൽ രേവതിക്ക് മാനസിക ധൈര്യം നൽകി കൂടെ നിന്നത് ലക്ഷ്മിയായിരുന്നു.

ഹോസ്പിറ്റൽ വരാന്തയിൽ, രാജഗോപാലിന്റെ ഓപ്പറേഷൻ കഴിയാൻ കാത്തിരിക്കുമ്പോൾ, ലക്ഷ്മി പതിയെ രേവതിയുടെ കൈകളിൽ പിടിച്ചു. "പേടിക്കേണ്ട രേവതീ, ഏട്ടന് ഒന്നും വരില്ല. ജയേട്ടൻ ഇല്ലേ കൂടെ... ഞങ്ങളില്ലേ..."

രേവതി നിറകണ്ണുകളോടെ ലക്ഷ്മിയെ നോക്കി. "ലക്ഷ്മി... എനിക്കറിയില്ല എങ്ങനെ നന്ദി പറയണമെന്ന്. നിങ്ങൾ..."

ലക്ഷ്മി ചിരിച്ചുകൊണ്ട് അവളുടെ സംസാരം മുറിച്ചു: "നമ്മൾ തമ്മിൽ നന്ദി പറയേണ്ട കാര്യമുണ്ടോ? ജയേട്ടൻ എപ്പോഴും പറയും, രേവതി എന്റെ ആരാണെന്ന് ചോദിച്ചാൽ എനിക്കുത്തരം മുട്ടും. നഷ്ടപ്പെട്ടുപോയ പ്രണയമാണോ, അതോ തിരികെക്കിട്ടിയ സഹോദരിയാണോ എന്ന്. എനിക്കറിയാം, രേവതി ഈ കുടുംബത്തിന് ആരാണെന്ന്."

ആ നിമിഷം, ആ സ്ത്രീകളുടെ കണ്ണുകളിൽ പരസ്പര ബഹുമാനവും സ്നേഹവും നിറഞ്ഞുനിന്നു.

രാജഗോപാൽ സുഖം പ്രാപിച്ചു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ ബിസിനസ്സ് വീണ്ടും പഴയപടി ആകുന്നതുവരെ സാമ്പത്തികമായി ഉൾപ്പെടെ എല്ലാ പിന്തുണയും നൽകിയത് ജയകൃഷ്ണനായിരുന്നു.

കാലം വീണ്ടും മുന്നോട്ട് നീങ്ങി. ജയകൃഷ്ണനും രേവതിയും തങ്ങളുടെ അറുപതുകളിലേക്ക് കടന്നു. ഇപ്പോൾ അവർ മുത്തശ്ശനും മുത്തശ്ശിയുമായി. അവരുടെ മക്കൾ തമ്മിലായിരുന്നില്ല വിവാഹം കഴിച്ചത്, എങ്കിലും ആ മക്കളുടെ കുട്ടികൾ പരസ്പരം കളിച്ചുവളരുന്നത് ഒരേ മുറ്റത്തായിരുന്നു.

ഒരു സായാഹ്നത്തിൽ, തങ്ങളുടെ വീടിന്റെ പൂന്തോട്ടത്തിലിരുന്ന് ചായ കുടിക്കുമ്പോൾ, രേവതി വെറുതെ ജയകൃഷ്ണനോട് ചോദിച്ചു: "ജയകൃഷ്ണൻ... എന്നെങ്കിലും എന്നോട് ദേഷ്യം തോന്നിയിട്ടുണ്ടോ? അന്ന് കോളേജിൽ വെച്ച് ഒന്നും മിണ്ടാതെ ഇറങ്ങിപ്പോയതിന്?"

ജയകൃഷ്ണൻ ദൂരേക്ക് നോക്കി പുഞ്ചിരിച്ചു. "ആദ്യമൊക്കെ തോന്നിയിരുന്നു. ലോകം അവസാനിച്ചെന്ന് കരുതി. പക്ഷേ രേവതീ... ഇന്ന് ഞാൻ തിരിഞ്ഞുനോക്കുമ്പോൾ, അന്ന് അങ്ങനെ സംഭവിച്ചതുകൊണ്ടാണ് നമുക്കിന്ന് ഇങ്ങനെയൊരു ബന്ധം കിട്ടിയത്. നമ്മൾ വിവാഹം കഴിച്ചിരുന്നെങ്കിൽ ഒരുപക്ഷേ ഇത്രയും സ്നേഹത്തോടെ, ബഹുമാനത്തോടെ നമുക്ക് തുടരാൻ കഴിയുമായിരുന്നോ എന്ന് സംശയമാണ്."

അവൻ തുടർന്നു: "യൗവ്വനത്തിലെ ആ പ്രണയം, അത് ലക്ഷ്യത്തിൽ എത്തിയില്ലായിരിക്കാം. പക്ഷേ അത് പാഴായിപ്പോയിട്ടില്ല. അത് പക്വതയുള്ള ഒരു സ്നേഹമായി, രണ്ട് കുടുംബങ്ങൾക്ക് തണൽ നൽകുന്ന ഒരു വലിയ മരമായി വളർന്നു. അതിലും വലുതായി എന്താണ് വേണ്ടത്?"

രേവതിയുടെ കണ്ണുകളിൽ സംതൃപ്തിയുടെ തിളക്കമുണ്ടായിരുന്നു. അവർക്കിടയിൽ മൗനം നിറഞ്ഞു. ദൂരെ അസ്തമയ സൂര്യൻ ചക്രവാളത്തിൽ മറയുമ്പോൾ, കാലം മായിക്കാത്ത, എന്നാൽ കൂടുതൽ മനോഹരമാക്കിയ ആ അപൂർവ്വ ബന്ധത്തിന്റെ ഊഷ്മളതയിൽ അവർ ആ സായാഹ്നം ആസ്വദിച്ചു.

ഭാഗം 4

അവരുടെ ജീവിതത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ ആഘോഷങ്ങളിലൊന്ന് വരാനിരിക്കുന്നതേ ഉണ്ടായിരുന്നുള്ളൂ. ജയകൃഷ്ണന്റെയും ലക്ഷ്മിയുടെയും നാല്പതാം വിവാഹ വാർഷികം. മക്കൾ അത് ഗംഭീരമായി ആഘോഷിക്കാൻ തീരുമാനിച്ചു. എന്നാൽ, ആ ആഘോഷത്തിന്റെ എല്ലാ മേൽനോട്ടവും ആര് വഹിക്കണം എന്ന കാര്യത്തിൽ മക്കൾക്കാർക്കും ഒരു സംശയവും ഉണ്ടായിരുന്നില്ല—രേവതി.

"അമ്മയുടെ വിവാഹവാർഷികത്തിന് രേവതിയമ്മ തന്നെ വേണം എല്ലാം നോക്കി നടത്താൻ," ജയകൃഷ്ണന്റെ മകൻ അരുൺ തീർത്തു പറഞ്ഞു.

ആ തീരുമാനത്തെ ഏറ്റവും കൂടുതൽ പിന്തുണച്ചത് ലക്ഷ്മി തന്നെയായിരുന്നു. "അതെയതെ, അവളില്ലാതെ എന്ത് ആഘോഷം? അലങ്കാരം മുതൽ സദ്യയുടെ മെനു വരെ രേവതി തീരുമാനിക്കട്ടെ. എനിക്കതാണ് ഇഷ്ടം," ലക്ഷ്മി സന്തോഷത്തോടെ പറഞ്ഞു.

ആഘോഷ ദിവസം വന്നെത്തി. മക്കളും കൊച്ചുമക്കളും അടുത്ത ബന്ധുക്കളും സുഹൃത്തുക്കളും ഒത്തുചേർന്ന വലിയൊരു സദസ്സ്. ചടങ്ങുകൾ തുടങ്ങുന്നതിന് മുൻപ്, നിലവിളക്ക് കൊളുത്തേണ്ട സമയമായി. ജയകൃഷ്ണനും ലക്ഷ്മിയും ദീപനാളത്തിനരികിൽ നിന്നു.

"അല്ല, വിളക്ക് കൊളുത്താൻ ഇനി ആരാണ്?" ചടങ്ങ് നിയന്ത്രിച്ചിരുന്നയാൾ ചോദിച്ചു.

ജയകൃഷ്ണൻ മൈക്ക് വാങ്ങി. അദ്ദേഹത്തിന്റെ ശബ്ദം ശാന്തവും ദൃഢവുമായിരുന്നു.

"ഞങ്ങളോടൊപ്പം ഈ വിളക്ക് തെളിയിക്കാൻ ഒരാളുണ്ട്. ഈ കുടുംബത്തിന്റെ ഭാഗമായ, അല്ലെങ്കിൽ ഈ കുടുംബത്തെ ഇത്രയും കാലം ഒരുമിച്ച് നിർത്തിയ സ്നേഹത്തിന്റെ ഭാഗമായ ഒരാൾ. എന്റെ പ്രിയ സുഹൃത്ത്, രേവതി."

എല്ലാവരും അമ്പരപ്പോടെ നോക്കിനിൽക്കേ, ജയകൃഷ്ണൻ രേവതിയുടെ അടുത്തേക്ക് ചെന്നു. "വരൂ..."

രേവതിയുടെ കണ്ണുകൾ നിറഞ്ഞു. അവൾ മടിച്ചുനിന്നു. "ജയകൃഷ്ണൻ... ഇത്... ലക്ഷ്മി..."

അപ്പോഴേക്കും ലക്ഷ്മി രേവതിയുടെ അടുത്തെത്തി അവളുടെ കൈ പിടിച്ചിരുന്നു. "വാ രേവതീ. നീയില്ലാതെ ഞങ്ങളുടെ ഈ യാത്ര പൂർണ്ണമാകില്ല. നീയാണ് ഈ സൗഹൃദത്തിന്റെ തിരി തെളിയിക്കേണ്ടത്."

ചില ദൂരബന്ധുക്കൾ പരസ്പരം നോക്കി അടക്കം പറഞ്ഞു: "ഭർത്താവിന്റെ പഴയ കാമുകിയെയാണോ ഭാര്യ തന്നെ വിളക്ക് കൊളുത്താൻ ക്ഷണിക്കുന്നത്? ഇതെന്തൊരു ലോകം!"

അതൊന്നും ശ്രദ്ധിക്കാതെ, ലക്ഷ്മിയുടെയും ജയകൃഷ്ണന്റെയും നടുവിൽ നിന്ന്, രേവതി ആ ഭദ്രദീപത്തിലേക്ക് അഗ്നി പകർന്നു. മൂന്ന് പേരുടെയും മുഖങ്ങൾ ആ വെളിച്ചത്തിൽ തിളങ്ങി. തൊട്ടുപിന്നിൽ രാജഗോപാൽ നിറഞ്ഞ ചിരിയോടെ കൈകൂപ്പി നിന്നു.

പിന്നീട്, മക്കൾ ഒരുക്കിയ ചെറിയൊരു വീഡിയോ പ്രദർശനമായിരുന്നു. സ്ക്രീനിൽ അവരുടെ പഴയ കോളേജ് കാലത്തെ ബ്ലാക്ക് ആൻഡ് വൈറ്റ് ചിത്രങ്ങൾ തെളിഞ്ഞു. ജയകൃഷ്ണന്റെയും രേവതിയുടെയും ഒറ്റയ്ക്കൊറ്റയ്ക്കുള്ള ചിത്രങ്ങൾ. പിന്നീട് ജയകൃഷ്ണന്റെയും ലക്ഷ്മിയുടെയും വിവാഹചിത്രം. ഒടുവിൽ, കഴിഞ്ഞ ഇരുപത് വർഷമായി ആ രണ്ട് കുടുംബങ്ങളും ഒരുമിച്ചു പങ്കിട്ട സന്തോഷ നിമിഷങ്ങളുടെ, ചിരികളുടെ, യാത്രകളുടെ ചിത്രങ്ങൾ. ആ ചിത്രങ്ങൾ കണ്ടപ്പോൾ സദസ്സിലെ പലരുടെയും കണ്ണുകൾ ഈറനണിഞ്ഞു.

അന്ന് രാത്രി, എല്ലാവരും പിരിഞ്ഞുപോയ ശേഷം, ആ നാലുപേരും വീടിന്റെ ടെറസിൽ ഇരുന്നു. നിലാവ് പരന്നൊഴുകുന്നുണ്ടായിരുന്നു.

"ഇന്നത്തെ ദിവസം ഞാൻ ഒരിക്കലും മറക്കില്ല," രേവതി പറഞ്ഞു, അവളുടെ ശബ്ദം ഇടറിയിരുന്നു. "ലക്ഷ്മി... എന്നെക്കൊണ്ട് ആ വിളക്ക്... സത്യം പറഞ്ഞാൽ എന്റെ കൈ വിറയ്ക്കുകയായിരുന്നു."

ലക്ഷ്മി ചിരിച്ചു. "എന്തിനാണ് വിറയ്ക്കുന്നത്? ജയേട്ടന്റെ മനസ്സിൽ ഒരു കാലത്ത് രേവതിയുണ്ടായിരുന്നു എന്നത് സത്യമാണ്. അതൊരു തെറ്റല്ലല്ലോ. പക്ഷെ, കഴിഞ്ഞ ഇരുപത് വർഷമായി എന്റെ മനസ്സിൽ രേവതിയുണ്ട്. ഒരു സഹോദരിയുടെ സ്ഥാനത്ത്. അതിൽ ആർക്കാണ് സംശയം?"

ജയകൃഷ്ണൻ ആകാശത്തേക്ക് നോക്കിയിരുന്നു. "ചിലപ്പോൾ നമ്മൾ ആഗ്രഹിക്കുന്ന വഴികളിലൂടെയല്ല ജീവിതം പോകുന്നത്. പക്ഷെ അത് നമ്മളെ കൊണ്ടെത്തിക്കുന്നത് കൂടുതൽ മനോഹരമായ ഒരിടത്തേക്കായിരിക്കും. നമ്മൾ നാലുപേരും, നമ്മുടെ മക്കളും... ഇതിലും വലിയൊരു 'ഒന്നിക്കൽ' സ്വപ്നം കാണാൻ കഴിയുമോ?"

അവർക്കിടയിൽ അപ്പോൾ പ്രണയനഷ്ടത്തിന്റെ വേദനയോ, കുറ്റബോധമോ, അസൂയയോ ഉണ്ടായിരുന്നില്ല. പകരം, കാലം തെളിച്ചെടുത്ത, ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും പരിശുദ്ധമായ സ്നേഹവും പരസ്പര ബഹുമാനവും മാത്രം നിറഞ്ഞുനിന്നു. ആ നാലുവ്യത്യസ്ത ജീവിതങ്ങൾ ഒരുമിച്ച് ചേർന്നപ്പോൾ, അത് അപൂർവ്വവും മനോഹരവുമായ ഒരു ഇതിഹാസമായി മാറുകയായിരുന്നു.

 

ഭാഗം 5

കാലം അതിന്റെ യാത്ര തുടർന്നു. കൊച്ചുമക്കൾ വളർന്നു, അവരുടെ കലപിലകൾ ആ വീടുകളിൽ നിറഞ്ഞു. ജയകൃഷ്ണനും രേവതിയും രാജഗോപാലും ലക്ഷ്മിയും തങ്ങളുടെ വിശ്രമജീവിതത്തിലേക്ക് കടന്നിരുന്നു. എങ്കിലും, ആ അടുപ്പത്തിന് ഒരു കുറവും വന്നില്ല. എല്ലാ ഞായറാഴ്ചയും ഉച്ചയൂണ് ഒരുമിച്ചാക്കണമെന്നത് അവരുടെയെല്ലാം അലിഖിതമായ ഒരു നിയമം പോലെയായിരുന്നു.

അങ്ങനെയിരിക്കെ, ഒരു വൈകുന്നേരം പഴയ ആൽബം മറിച്ച് നോക്കുകയായിരുന്ന ജയകൃഷ്ണന്റെ കൊച്ചുമകൾ ഒരു പഴയ ഫോട്ടോയുമായി ഓടിവന്നു. "അപ്പൂപ്പാ, ഇതാരാ ഈ സുന്ദരി?"

അതൊരു ബ്ലാക്ക് ആൻഡ് വൈറ്റ് ചിത്രമായിരുന്നു. കോളേജ് ലൈബ്രറിയുടെ പശ്ചാത്തലത്തിൽ പുസ്തകങ്ങളുമായി നിൽക്കുന്ന രേവതി.

ജയകൃഷ്ണൻ ചിരിച്ചു. അടുത്തുതന്നെ ചായയുമായി വന്ന ലക്ഷ്മിയുടെ കയ്യിൽ ആ ഫോട്ടോ കൊടുത്തു. "ലക്ഷ്മീ, നോക്കൂ. ഇവൾ ചോദിക്കുന്നു ഈ സുന്ദരി ആരാണെന്ന്."

ലക്ഷ്മി ആ ഫോട്ടോ വാങ്ങി നോക്കി. "ആഹാ, ഇത് നമ്മുടെ രേവതിയല്ലേ! എന്തു ഭംഗിയായിരുന്നു കാണാൻ. ഇപ്പോഴും ഭംഗിക്ക് ഒരു കുറവുമില്ല കേട്ടോ," അവർ കണ്ണിറുക്കി.

"അല്ല, അപ്പൂപ്പനും അമ്മൂമ്മയും രേവതി അപ്പൂമ്മയും ഒരേ കോളേജിലാണോ പഠിച്ചത്?" കുട്ടിക്ക് ആകാംക്ഷയായി.

"അതെ," ജയകൃഷ്ണൻ പറഞ്ഞു. "ഞാനും രേവതി അപ്പൂമ്മയും ഒരുമിച്ചായിരുന്നു."

"എന്നിട്ട് അമ്മൂമ്മയോ?"

ലക്ഷ്മി ചിരിച്ചു. "അമ്മൂമ്മ വേറെ കോളേജിലായിരുന്നു. പക്ഷെ വിധി ഞങ്ങളെ എല്ലാവരെയും ഒരുമിച്ച് കൊണ്ടു വന്നു."

ഈ സംസാരമാണ് പുതിയൊരു ആശയത്തിന് തുടക്കമിട്ടത്. "നമുക്കൊരു ദിവസം ആ പഴയ കോളേജിലൊന്ന് പോയാലോ?" ജയകൃഷ്ണൻ പെട്ടെന്ന് ചോദിച്ചു. "നാലുപേർക്കും കൂടി."

ആ ആശയം എല്ലാവർക്കും ഇഷ്ടമായി. രേവതിയോടും രാജഗോപാലിനോടും സംസാരിച്ചപ്പോൾ അവരും ഇരട്ടി സന്തോഷത്തോടെ സമ്മതിച്ചു.

അങ്ങനെ, അടുത്തയാഴ്ച, മക്കളെയും കൊച്ചുമക്കളെയും വീട്ടിലിരുത്തി, ആ നാലുപേരും മാത്രം ഒരു യാത്ര പുറപ്പെട്ടു. തങ്ങളുടെ യൗവ്വനത്തിന്റെ ഓർമ്മകൾ ഉറങ്ങുന്ന ആ ക്യാമ്പസിലേക്ക്.

കാറോടിച്ചത് ജയകൃഷ്ണനായിരുന്നു. മുൻസീറ്റിൽ ലക്ഷ്മി. പിന്നിൽ രേവതിയും രാജഗോപാലും. യാത്രയിലുടനീളം തമാശകളും പഴയ കഥകളും പറഞ്ഞു അവർ ചിരിച്ചു.

കോളേജിന്റെ ഗേറ്റ് കടന്നപ്പോൾ ജയകൃഷ്ണന്റെ ഹൃദയം ഒന്ന് ശക്തിയായി ഇടിച്ചു. എത്രയെത്ര മാറ്റങ്ങൾ വന്നിരിക്കുന്നു. പുതിയ കെട്ടിടങ്ങൾ, വിശാലമായ പാർക്കിംഗ് ഏരിയ. എങ്കിലും, പഴയ പ്രധാന കെട്ടിടവും, ആ വാകമരവും, നീളൻ വരാന്തയും അങ്ങനത്തന്നെ നിന്നിരുന്നു.

അവർ നാലുപേരും കാറിൽ നിന്നിറങ്ങി. ഇന്നത്തെ കുട്ടികളുടെ ബഹളങ്ങൾക്കിടയിലൂടെ അവർ നടന്നു.

"ദേ, ആ വരാന്ത," ജയകൃഷ്ണൻ ചൂണ്ടിക്കാട്ടി. "അവിടുത്തെ ആ മൂന്നാമത്തെ തൂണിൽ ചാരി നിന്നാണ് ഞാൻ..." അദ്ദേഹം പാതിയിൽ നിർത്തി രേവതിയെ നോക്കി ചിരിച്ചു.

"അതെ," രാജഗോപാൽ ഇടയിൽ കയറി. "അവിടെ നിന്നാണ് ഇദ്ദേഹം എന്റെ ഭാര്യയെ നോക്കിക്കൊണ്ടിരുന്നത്."

എല്ലാവരും പൊട്ടിച്ചിരിച്ചു.

രേവതി സാമ്പത്തിക ശാസ്ത്രം ക്ലാസ് മുറിക്ക് മുന്നിൽ നിന്നു. "ഇവിടെയായിരുന്നു എന്റെ ക്ലാസ്. ആ ജനലിന്റെ അരികിൽ."

"എന്നിട്ട് പുറത്തേക്ക് നോക്കിയിരിക്കും," ലക്ഷ്മി കൂട്ടിച്ചേർത്തു. "ആരുടെയോ നോട്ടം കാണാതിരിക്കാൻ, അല്ലേ?"

രേവതി ലജ്ജയോടെ ചിരിച്ചുകൊണ്ട് ലക്ഷ്മിയുടെ തോളിൽ മെല്ലെ തട്ടി.

അവർ ലൈബ്രറിക്ക് മുന്നിലെത്തി. ജയകൃഷ്ണൻ ഓർത്തു. ഇവിടെ വെച്ചാണ്, അവസാനമായി, ആ പടവുകളിൽ വെച്ചാണ് താൻ അവളോട് സംസാരിക്കാൻ ശ്രമിച്ചത്. 'എന്നെ മറന്നേക്കൂ' എന്ന് പറഞ്ഞ് അവൾ ഓടിപ്പോയത്.

അദ്ദേഹം രേവതിയെ നോക്കി. രേവതിയും അതേ പടവുകളിലേക്കാണ് നോക്കി നിന്നിരുന്നത്. രണ്ടുപേരുടെയും മനസ്സിൽ ഒരേ ഓർമ്മയാണെന്ന് അവർ തിരിച്ചറിഞ്ഞു.

രേവതി പതിയെ ജയകൃഷ്ണനോട് പറഞ്ഞു: "അന്ന് ഞാനൊരു ഭീരുവായിരുന്നു. ഒരു വാക്ക് തിരികെ പറയാൻ പോലും ധൈര്യമില്ലാത്തവൾ. എന്നോട് ക്ഷമിക്കണം, ജയകൃഷ്ണൻ."

ജയകൃഷ്ണൻ പുഞ്ചിരിച്ചു. "എന്തിന്? അന്ന് രേവതി 'അരുത്' എന്ന് പറഞ്ഞതുകൊണ്ടാണ് എനിക്ക് ലക്ഷ്മിയെ കിട്ടിയത്. അന്ന് രേവതി ഒരു വാക്ക് തന്നിരുന്നെങ്കിൽ, ഒരുപക്ഷേ എനിക്ക് രാജഗോപാലിനെപ്പോലെ ഒരു സുഹൃത്തിനെ കിട്ടില്ലായിരുന്നു."

അതുകേട്ട് രാജഗോപാൽ വന്ന് ജയകൃഷ്ണനെ കെട്ടിപ്പിടിച്ചു. "അതെന്റെ ഭാഗ്യം."

അവർ ആ വലിയ വാകമരത്തിന്റെ ചുവട്ടിലെ സിമന്റ് ബെഞ്ചിൽ ഇരുന്നു. ഇപ്പോഴത്തെ വിദ്യാർത്ഥികൾ അവരെ കൗതുകത്തോടെ നോക്കുന്നുണ്ടായിരുന്നു.

ലക്ഷ്മി ആ അന്തരീക്ഷം ആസ്വദിച്ചുകൊണ്ട് പറഞ്ഞു: "എന്തു രസമാണല്ലേ! എനിക്കിപ്പോൾ നിങ്ങളോട് ആരുടേയും ഭൂതകാലത്തോട് അസൂയ തോന്നുന്നില്ല. മറിച്ച്, ആ ഭൂതകാലം നമുക്ക് തന്ന ഈ വർത്തമാനകാലത്തോട് സ്നേഹം മാത്രമേയുള്ളൂ."

ജയകൃഷ്ണൻ ലക്ഷ്മിയുടെ കൈകളിൽ ചേർത്തുപിടിച്ചു. രേവതി രാജഗോപാലിന്റെ തോളിൽ ചാരിയിരുന്നു.

യൗവ്വനത്തിൽ, ആ വാകമരച്ചുവട്ടിൽ ഒന്നിക്കാൻ കൊതിച്ച രണ്ട് ഹൃദയങ്ങൾ. ഇന്ന്, വർഷങ്ങൾക്കിപ്പുറം, അതേ മരച്ചുവട്ടിൽ അവർ ഇരിക്കുന്നു. ഒറ്റയ്ക്കല്ല, മറിച്ച് തങ്ങളുടെ ജീവിതത്തെ പൂർണ്ണമാക്കിയ പ്രിയപ്പെട്ടവരോടൊപ്പം.

അസ്തമയ സൂര്യന്റെ ചുവന്ന കിരണങ്ങൾ ആ വാകപ്പൂക്കൾക്കിടയിലൂടെ അവരുടെ മേൽ പതിച്ചു. ആ നാലുപേരുടെയും മുഖത്ത് പറഞ്ഞറിയിക്കാനാവാത്ത ഒരു സംതൃപ്തിയും ശാന്തിയും നിറഞ്ഞുനിന്നു. കാലം മായിക്കാത്ത ആ പ്രണയം, ഇന്ന് രണ്ട് കുടുംബങ്ങളെ ഒന്നിപ്പിക്കുന്ന, സ്നേഹത്തിന്റെയും പരസ്പര വിശ്വാസത്തിന്റെയും ഒരു വലിയ തണൽമരമായി മാറിയിരിക്കുന്നു. അവരുടെ കഥ അവിടെ അവസാനിക്കുകയായിരുന്നില്ല, അത് കൂടുതൽ മനോഹരമായി തുടരുകയായിരുന്നു.

ഭാഗം 6

ആ കോളേജ് സന്ദർശനം അവരിലെല്ലാം പുതിയൊരു ഊർജ്ജം നിറച്ചു. തങ്ങളുടെ ഭൂതകാലത്തെ അവർ എത്ര മനോഹരമായാണ് വർത്തമാനകാലവുമായി കൂട്ടിയിണക്കിയിരിക്കുന്നത് എന്നോർത്ത് നാലുപേരും അഭിമാനിച്ചു. ജീവിതം അതിന്റെ പതിവ് താളത്തിൽ മുന്നോട്ട് പൊയ്ക്കൊണ്ടിരുന്നു. കൊച്ചുമക്കളുടെ ചിരിയും കളിയും, മക്കളുടെ തിരക്കുകളും, നാലുപേരുടെയും ഒരുമിച്ചുള്ള ഞായറാഴ്ചകളും.

പക്ഷേ, കാലം എപ്പോഴും ഒരുപോലെ സന്തോഷം മാത്രം കാത്തുവെക്കാറില്ലല്ലോ.

അതിന്റെ തുടക്കം ലക്ഷ്മിയുടെ ഒരു ചെറിയ തലകറക്കത്തിൽ നിന്നായിരുന്നു. ആദ്യം എല്ലാവരും അത് പ്രായത്തിന്റെ അവശതയായി തള്ളിക്കളഞ്ഞു. എന്നാൽ പതിവ് പരിശോധനകൾക്ക് ചെന്നപ്പോൾ ഡോക്ടറുടെ മുഖം ഗൗരവമായി. കൂടുതൽ ടെസ്റ്റുകൾ... ദിവസങ്ങൾ നീണ്ട കാത്തിരിപ്പ്...

ഒടുവിൽ ആ ഫലം വന്നു. ലക്ഷ്മിക്ക് അർബുദമാണ്. അതും, പ്രതീക്ഷിച്ചതിലും ഗുരുതരമായ ഘട്ടത്തിൽ.

ആ വാർത്ത ഒരു ഇടിത്തീ പോലെയാണ് ജയകൃഷ്ണന്റെ കുടുംബത്തിൽ പതിച്ചത്. മക്കൾ തകർന്നുപോയി. ജയകൃഷ്ണൻ ആദ്യത്തെ കുറച്ച് ദിവസങ്ങളിൽ ആരോടും ഒന്നും മിണ്ടാതെ, ലക്ഷ്മിയുടെ കൈയ്യും പിടിച്ച് മുറിയിൽ തന്നെ ഇരുന്നു.

ആ വീടിന്റെ നിശബ്ദത ഭേദിച്ചുകൊണ്ട് ആദ്യമെത്തിയത് രേവതിയും രാജഗോപാലുമായിരുന്നു.

രേവതി നേരെ ചെന്നത് അടുക്കളയിലേക്കാണ്. സ്തംഭിച്ചുപോയ ആ വീട്ടിൽ അന്ന് വീണ്ടും അടുപ്പ് പുകഞ്ഞു. "ആദ്യം നമ്മൾ ധൈര്യമായിരിക്കണം. ലക്ഷ്മി തളരാൻ പാടില്ല. അതിന് നമ്മൾ ഇങ്ങനെ തകർന്നിരുന്നാൽ മതിയോ?" രേവതി എല്ലാവരോടുമായി പറഞ്ഞു.

പിന്നീടങ്ങോട്ട് ആ കുടുംബത്തെ താങ്ങി നിർത്തിയത് രേവതിയും രാജഗോപാലുമായിരുന്നു. ആശുപത്രിയിലേക്കുള്ള ഓരോ യാത്രയിലും, കീമോതെറാപ്പിയുടെ ഓരോ ഘട്ടത്തിലും, ജയകൃഷ്ണനൊപ്പം രാജഗോപാൽ ഉറച്ചുനിന്നു. മരുന്നുകൾ വാങ്ങാനും ഡോക്ടർമാരോട് സംസാരിക്കാനും അദ്ദേഹം മുന്നിട്ടിറങ്ങി.

വീട്ടിൽ, തളർന്നുകിടക്കുന്ന ലക്ഷ്മിക്ക് താങ്ങും തണലുമായി നിന്നത് രേവതിയായിരുന്നു. മരുന്നുകൾ കൃത്യസമയത്ത് നൽകാനും, ഭക്ഷണം ഉണ്ടാക്കാനും, ഏറ്റവും പ്രധാനമായി, ലക്ഷ്മിയോട് പഴയ തമാശകൾ പറഞ്ഞ് അവരുടെ മനസ്സ് മാറ്റാനും രേവതി ശ്രമിച്ചുകൊണ്ടേയിരുന്നു.

ഒരു ദിവസം രാത്രി, അസുഖത്തിന്റെ വേദനയിൽ പുളയുന്നതിനിടയിലും ലക്ഷ്മി രേവതിയുടെ കൈയ്യിൽ മുറുകെ പിടിച്ചു. "രേവതീ... എനിക്ക്... എനിക്ക് പേടിയാകുന്നു..."

രേവതി ലക്ഷ്മിയെ ചേർത്തുപിടിച്ചു, അവരുടെ നെറ്റിയിൽ തലോടി. "ഒന്നും പേടിക്കാനില്ലെടോ... ഞാനില്ലേ കൂടെ... നമ്മളെല്ലാവരും ഇല്ലേ? ലക്ഷ്മി ഇതിനെയെല്ലാം അതിജീവിക്കും. നമുക്ക് ഇനിയും ഒരുപാട് യാത്ര പോകാനുള്ളതല്ലേ?"

ആ വാക്കുകൾ ലക്ഷ്മിക്ക് നൽകിയ ആശ്വാസം ചെറുതായിരുന്നില്ല. സ്വന്തം സഹോദരിപോലും ഇത്രയും സ്നേഹത്തോടെ പരിചരിക്കുമോ എന്ന് ലക്ഷ്മി അത്ഭുതപ്പെട്ടു. ജയകൃഷ്ണൻ പലപ്പോഴും ഈ കാഴ്ച കണ്ട് നിശബ്ദനായി കണ്ണു തുടയ്ക്കും. താൻ ഒരുകാലത്ത് പ്രണയിച്ചവൾ, ഇന്ന് തന്റെ ജീവനായ ഭാര്യയെ ശുശ്രൂഷിക്കുന്ന ഈ കാഴ്ച... ജീവിതത്തിന്റെ സമസ്യകൾ എത്ര വിചിത്രമാണെന്ന് അദ്ദേഹം ഓർത്തു.

എല്ലാ പ്രാർത്ഥനകളെയും വിഫലമാക്കിക്കൊണ്ട്, ഒരു മഴക്കാല രാത്രിയിൽ, ജയകൃഷ്ണന്റെ മടിയിൽ കിടന്നുകൊണ്ട് ലക്ഷ്മി ഈ ലോകത്തോട് വിട പറഞ്ഞു.

ആ വീട് അക്ഷരാർത്ഥത്തിൽ അനാഥമായി. ജയകൃഷ്ണൻ ഒരു പ്രതിമ കണക്കെ ഇരുന്നുപോയി.

മരണാനന്തര ചടങ്ങുകൾ നടത്തുമ്പോൾ, സ്വന്തം വീട്ടിലെ ഒരു കാര്യത്തിനെന്ന പോലെ ഓടിനടന്നത് രാജഗോപാലായിരുന്നു. വരുന്നവരെ സമാധാനിപ്പിക്കാനും, കാര്യങ്ങൾ ക്രമീകരിക്കാനും അദ്ദേഹം മുന്നിൽ നിന്നു.

അകത്ത്, ലക്ഷ്മിയുടെ മക്കളെയും കൊച്ചുമക്കളെയും ചേർത്തുപിടിച്ച്, അവർക്ക് ധൈര്യം പകർന്ന് രേവതി നിന്നു. ജയകൃഷ്ണന്റെ അരികിൽ ചെന്ന് അവർ ഒന്നും മിണ്ടിയില്ല. എന്തു പറഞ്ഞാണ് ആശ്വസിപ്പിക്കേണ്ടതെന്ന് അവർക്കറിയില്ലായിരുന്നു. പക്ഷേ, ആ സാന്നിധ്യം മാത്രം മതിയായിരുന്നു അദ്ദേഹത്തിന്.

ദിവസങ്ങൾ കടന്നുപോയി. വീട് ശൂന്യമായി. മക്കൾ അവരുടെ തിരക്കുകളിലേക്ക് മടങ്ങിത്തുടങ്ങി. ജയകൃഷ്ണൻ ആ വലിയ വീട്ടിൽ തനിച്ചായി. ഓർമ്മകൾ അദ്ദേഹത്തെ വല്ലാതെ അലട്ടി.

അങ്ങനെയൊരു ദിവസം, വൈകുന്നേരം പൂമുഖത്ത് ശൂന്യമായ ആകാശത്തേക്ക് നോക്കി ഇരിക്കുകയായിരുന്ന ജയകൃഷ്ണന്റെ അടുത്തേക്ക് ഒരു കാർ വന്നുനിന്നു. രേവതിയും രാജഗോപാലും ആയിരുന്നു. കയ്യിൽ ഒരു ചെറിയ ടിഫിൻ കാരിയറുമായി രേവതി ഇറങ്ങി.

"ചേട്ടൻ ഒന്നും കഴിച്ചില്ലെന്ന് അരുൺ (ജയകൃഷ്ണന്റെ മകൻ) വിളിച്ചു പറഞ്ഞിരുന്നു. ഇത് ജയേട്ടന് ഇഷ്ടമുള്ള ചേമ്പിലക്കറിയാണ്," രേവതി അത് മേശപ്പുറത്ത് വെച്ചു.

രാജഗോപാൽ ജയകൃഷ്ണന്റെ അരികിലെ കസേരയിൽ ഇരുന്നു. "ഒറ്റയ്ക്കിരുന്ന് എന്തുചെയ്യുകയാ ജയാ? വാ, നമുക്ക് അമ്പലത്തിൽ പോയി വരാം. കുറച്ച് കാറ്റുകൊള്ളാം."

ജയകൃഷ്ണൻ അവരെ രണ്ടുപേരെയും മാറിമാറി നോക്കി. അദ്ദേഹത്തിന്റെ കണ്ണുകൾ നിറഞ്ഞു.

"നിങ്ങൾ... നിങ്ങളെന്തിനാ ഇങ്ങനെയൊക്കെ..." അദ്ദേഹത്തിന്റെ വാക്കുകൾ മുറിഞ്ഞു.

രേവതി ശാന്തമായി പറഞ്ഞു: "ലക്ഷ്മി ഞങ്ങളുടെയും ആരായിരുന്നു എന്ന് ജയേട്ടന് അറിയില്ലേ? ഈ കുടുംബം ഞങ്ങളുടേത് കൂടിയാണ്. ലക്ഷ്മിയില്ലാത്ത കുറവ് നികത്താൻ ആർക്കും കഴിയില്ല. പക്ഷേ, ആ ശൂന്യതയിൽ തനിച്ചാകാൻ ഞങ്ങൾ ജയേട്ടനെ അനുവദിക്കില്ല."

രാജഗോപാൽ അദ്ദേഹത്തിന്റെ തോളിൽ കൈവെച്ചു. "അതെ ജയാ. ഞങ്ങൾ മരിക്കുംവരെ ഈ സൗഹൃദം ഇങ്ങനെ തന്നെയുണ്ടാകും. അത് ലക്ഷ്മിക്ക് ഞങ്ങൾ നൽകുന്ന വാക്ക് കൂടിയാണ്."

ജയകൃഷ്ണൻ ഒന്നും മിണ്ടാതെ അവരുടെ കൈകളിൽ പിടിച്ചു. ആ സ്പർശനത്തിൽ, എല്ലാ നഷ്ടങ്ങൾക്കും അപ്പുറം, താൻ തനിച്ചല്ലെന്ന വലിയൊരു സത്യം അദ്ദേഹം തിരിച്ചറിയുകയായിരുന്നു. യൗവ്വനത്തിലെ പ്രണയം കാലം മായിച്ചേക്കാം, പക്ഷെ ആ പ്രണയം വഴിമാറിത്തന്ന ഈ അമൂല്യമായ ബന്ധം... അത് കാലം മായിക്കുന്നതായിരുന്നില്ല, മറിച്ച് കാലം തെളിയിച്ചെടുക്കുന്നതായിരുന്നു.

ഭാഗം 7

ലക്ഷ്മിയുടെ വിയോഗം തീർത്ത ശൂന്യത പതുക്കെ പതുക്കെയാണ് ആ വീടിനെ വിഴുങ്ങിയത്. ആദ്യത്തെ കുറച്ച് ആഴ്ചകൾ മക്കളും ബന്ധുക്കളും ഉണ്ടായിരുന്നതുകൊണ്ട് ജയകൃഷ്ണൻ തിരക്കിലായിരുന്നു. എന്നാൽ എല്ലാവരും മടങ്ങിപ്പോയതോടെ, ആ വലിയ വീട്ടിലെ ഏകാന്തത അദ്ദേഹത്തെ വല്ലാതെ അലട്ടാൻ തുടങ്ങി. ഓരോ മുക്കും മൂലയും ലക്ഷ്മിയുടെ ഓർമ്മകൾ നിറച്ചു.

ആ ഘട്ടത്തിലാണ് രേവതിയും രാജഗോപാലും തങ്ങളുടെ ജീവിതത്തിന്റെ താളം മാറ്റിയത്. എല്ലാ ദിവസവും രാവിലെ രാജഗോപാൽ ജയകൃഷ്ണനെ കൂട്ടാൻ വരും.

"വാ ജയാ, വെറുതെ വീട്ടിലിരിക്കണ്ട. നമുക്ക് നടന്നിട്ട് വരാം. കുറച്ച് ശുദ്ധവായു കൊള്ളാം," എന്ന് പറഞ്ഞ് അദ്ദേഹം ജയകൃഷ്ണനെ നിർബന്ധിച്ച് ഒപ്പം കൂട്ടും. പ്രഭാത സവാരി കഴിഞ്ഞ് മടങ്ങുമ്പോൾ, രേവതി ഉണ്ടാക്കിയ പ്രഭാതഭക്ഷണം അവരെ കാത്തിരിക്കുന്നുണ്ടാവും. ചിലപ്പോൾ അത് ജയകൃഷ്ണന്റെ വീട്ടിൽ, അല്ലെങ്കിൽ രേവതിയുടെ വീട്ടിൽ.

"ഒറ്റയ്ക്കിരുന്ന് കഴിക്കണ്ട. എല്ലാവർക്കും ഒരുമിച്ചിരുന്ന് കഴിക്കാം," രേവതി അത് ഒരു ശീലമാക്കി.

ജയകൃഷ്ണന്റെ ബാങ്ക് കാര്യങ്ങൾ, പെൻഷൻ പേപ്പറുകൾ, വീട്ടുനികുതി അടയ്ക്കേണ്ടത്... അങ്ങനെ പല കാര്യങ്ങളിലും മക്കൾക്ക് പോലും ഉണ്ടായിരുന്നതിനേക്കാൾ ശ്രദ്ധ രാജഗോപാലിനായിരുന്നു. "ലക്ഷ്മി ഉണ്ടായിരുന്നെങ്കിൽ ഇതെല്ലാം അവൾ നോക്കുമായിരുന്നു. ഇപ്പോ നമ്മളല്ലേ നോക്കേണ്ടത്," എന്ന് അദ്ദേഹം പറയുമ്പോൾ ജയകൃഷ്ണന്റെ കണ്ണുകൾ നനയും.

ഒരു ദിവസം ജയകൃഷ്ണന്റെ മകൻ അരുൺ, രേവതിയെ തനിച്ച് വിളിച്ച് സംസാരിച്ചു. "രേവതിയമ്മേ... അമ്മയും രാജഗോപാൽ അങ്കിളും ഇല്ലായിരുന്നെങ്കിൽ... അച്ഛൻ... അച്ഛൻ തകർന്നു പോയേനെ. ഞങ്ങൾക്ക് ജോലിയുടെ തിരക്ക് കാരണം എപ്പോഴും അച്ഛന്റെ കൂടെ നിൽക്കാൻ പറ്റുന്നില്ല. നിങ്ങൾ നൽകുന്ന ഈ ധൈര്യം... എങ്ങനെ നന്ദി പറയണമെന്നറിയില്ല."

രേവതി അരുണിന്റെ തലയിൽ തലോടി. "നന്ദിയോ? എന്തിനാ മോനേ. നിന്റെ അച്ഛൻ ഞങ്ങൾക്ക് ആരാണെന്ന് നിനക്കറിയില്ലേ? ലക്ഷ്മി പോയത് ഞങ്ങളുടെ കൂടി സങ്കടമാണ്. ഈ കുടുംബത്തെ ഇങ്ങനെ തനിച്ചാക്കാൻ ഞങ്ങൾക്ക് കഴിയില്ല. നീ സമാധാനമായി ജോലിക്ക് പോയി വാ. അച്ഛന്റെ കാര്യം ഞങ്ങൾ നോക്കിക്കോളാം."

ആദ്യമൊക്കെ മുടങ്ങിപ്പോയിരുന്ന ഞായറാഴ്ചയിലെ ഒത്തുചേരലുകൾ അവർ പുനരാരംഭിച്ചു. ലക്ഷ്മിയുടെ ഓർമ്മയ്ക്കായി ഒരു നിലവിളക്ക് കൊളുത്തിവെച്ച് അവർ ഒരുമിച്ചിരുന്ന് ഭക്ഷണം കഴിച്ചു. ആദ്യമൊക്കെ എല്ലാവരുടെയും മുഖത്ത് സങ്കടം തളംകെട്ടി നിന്നിരുന്നു. ലക്ഷ്മിയുടെ ഇഷ്ടവിഭവങ്ങൾ വിളമ്പുമ്പോൾ രേവതിയുടെ കൈകൾ വിറച്ചു.

പക്ഷേ, പതിയെ പതിയെ, ആ ഒത്തുചേരലുകൾ ജയകൃഷ്ണന് ഒരു ആശ്വാസമായി മാറി. കൊച്ചുമക്കളുടെ ചിരി വീണ്ടും ആ വീട്ടിൽ ഉയരാൻ തുടങ്ങി.

മാസങ്ങൾ കടന്ന്, ലക്ഷ്മിയുടെ ഒന്നാം ചരമവാർഷികം അടുത്തു. എല്ലാ കാര്യങ്ങൾക്കും മുന്നിൽ നിന്നത് രേവതിയും രാജഗോപാലും ആയിരുന്നു. അന്ന്, ചടങ്ങുകളെല്ലാം കഴിഞ്ഞ് എല്ലാവരും പോയ ശേഷം, ആ മൂന്നുപേരും വീടിന്റെ പൂമുഖത്ത് ഇരുന്നു.

നിശബ്ദതയെ ഭേദിച്ചത് ജയകൃഷ്ണനാണ്. "ലക്ഷ്മി... അവൾ ഭാഗ്യവതിയാണ്. പോകുന്നത് വരെ അവൾ സന്തോഷവതിയായിരുന്നു. അതിന് കാരണം... നിങ്ങളാണ്. നിങ്ങൾ നൽകിയ സ്നേഹം... അവസാന നാളുകളിൽ രേവതി കൊടുത്ത പരിചരണം... ഒരുപക്ഷേ എനിക്ക് പോലും അത്ര കഴിഞ്ഞിട്ടുണ്ടാവില്ല."

രേവതിയുടെ കണ്ണുകൾ നിറഞ്ഞു. "അങ്ങനെയൊന്നും പറയരുത് ജയേട്ടാ. ലക്ഷ്മി എനിക്ക് സഹോദരി തന്നെയായിരുന്നു."

രാജഗോപാൽ ജയകൃഷ്ണന്റെ തോളിൽ കൈവെച്ചു. "ജയാ, ജീവിതം വിചിത്രമാണ്. പണ്ട്, കോളേജിൽ വെച്ച് രേവതി ജയകൃഷ്ണനെ സ്നേഹിച്ചിരുന്നെങ്കിലോ, വിവാഹം കഴിച്ചിരുന്നെങ്കിലോ എന്തു സംഭവിക്കുമായിരുന്നു എന്ന് ഞാൻ വെറുതെ ആലോചിക്കാറുണ്ട്."

അദ്ദേഹം രേവതിയെയും ജയകൃഷ്ണനെയും നോക്കി തുടർന്നു. "ഒരുപക്ഷേ, നിങ്ങളൊരു സാധാരണ ദമ്പതികളായി ജീവിച്ചേനെ. എനിക്ക് രേവതിയെ കിട്ടില്ലായിരുന്നു, ജയകൃഷ്ണന് ലക്ഷ്മിയെയും. പക്ഷെ അന്ന് നടക്കാതെ പോയ ആ പ്രണയമാണ്, ഇന്ന് ഇത്രയും വലിയൊരു സ്നേഹബന്ധത്തിന് കാരണമായത്. രണ്ട് കുടുംബങ്ങളെ ഒന്നിപ്പിച്ചു... ലക്ഷ്മിയുടെ അവസാന നാളുകളിൽ അവൾക്ക് താങ്ങായി... ഇപ്പോൾ ജയകൃഷ്ണന് തണലായി... എനിക്ക് തോന്നുന്നത്, ചില പ്രണയങ്ങൾ ഒന്നിക്കാതിരിക്കുന്നത്, അതിലും വലിയൊരു നന്മയ്ക്ക് വേണ്ടിയാണെന്നാണ്."

അത് സത്യമായിരുന്നു. യൗവ്വനത്തിലെ ആ തീവ്രമായ പ്രണയം കാലത്തിന്റെ കുത്തൊഴുക്കിൽ എങ്ങോ പോയി മറഞ്ഞു. പക്ഷെ, അതിന്റെ സ്ഥാനത്ത് അതിലും ആഴമുള്ള, പവിത്രമായ ഒരു ബന്ധം വളർന്നു വന്നു. സ്വാർത്ഥതയില്ലാത്ത, പരസ്പരം താങ്ങും തണലുമാകുന്ന, ഏത് പ്രതിസന്ധിയിലും കൈവിടാത്ത ഒരു ആത്മബന്ധം.

ജയകൃഷ്ണൻ ആകാശത്തേക്ക് നോക്കി. അവിടെ എവിടെയോ ഇരുന്ന് ലക്ഷ്മി ഇതെല്ലാം കണ്ട് പുഞ്ചിരിക്കുന്നുണ്ടാവും എന്ന് അദ്ദേഹത്തിന് തോന്നി. താൻ തനിച്ചല്ലെന്നും, തന്റെ പ്രിയപ്പെട്ടവളുടെ ഓർമ്മകൾക്കൊപ്പം, ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും ആത്മാർത്ഥമായ ഈ സൗഹൃദത്തിന്റെ തണലിലാണ് താനെന്നും അദ്ദേഹം തിരിച്ചറിഞ്ഞു.

ഭാഗം 8

വർഷങ്ങൾ വീണ്ടും ചിലത് കൊഴിഞ്ഞുപോയി. ജയകൃഷ്ണൻ ഇപ്പോൾ ആ വീട്ടിൽ തനിച്ചായിരുന്നില്ല. മകൻ അരുണും കുടുംബവും അദ്ദേഹത്തോടൊപ്പം താമസിക്കാൻ വന്നിരുന്നു. കൊച്ചുമകന്റെ കളിയും ചിരിയും ആ വീടിന് വീണ്ടും ജീവൻ നൽകി. എങ്കിലും, രേവതിയും രാജഗോപാലുമായുള്ള ആത്മബന്ധത്തിന് ഒരു മാറ്റവും വന്നില്ല. അത് ആ കുടുംബജീവിതത്തിന്റെ അവിഭാജ്യ ഘടകമായി മാറിയിരുന്നു.

അരുണിന്റെ മകൻ, ജയകൃഷ്ണന്റെ കൊച്ചുമകൻ അപ്പു, അവന്റെ സ്കൂളിലെ 'ഗ്രാൻഡ് പാരന്റ്സ് ഡേ'യ്ക്ക് വേണ്ടി ഒരു പ്രോജക്റ്റ് തയ്യാറാക്കുകയായിരുന്നു. "എന്റെ സൂപ്പർഹീറോസ്" എന്നായിരുന്നു വിഷയം.

അവൻ അപ്പൂപ്പനായ ജയകൃഷ്ണന്റെ, അമ്മൂമ്മയായ ലക്ഷ്മിയുടെ (ഫോട്ടോ നോക്കി), പിന്നെ രേവതി അപ്പൂമ്മയുടെയും രാജഗോപാൽ അപ്പൂപ്പന്റെയും ചിത്രങ്ങൾ വെട്ടി ഒട്ടിക്കുകയായിരുന്നു.

അത് കണ്ട അരുണിന്റെ ഭാര്യ അവനോട് ചോദിച്ചു, "മോനേ, രേവതി അപ്പൂമ്മയും രാജഗോപാൽ അപ്പൂപ്പനും അപ്പൂപ്പന്റെ ഫ്രണ്ട്സ് അല്ലേ? ടീച്ചർ ഫാമിലിയെ വരയ്ക്കാനല്ലേ പറഞ്ഞത്?"

അപ്പു മുഖമുയർത്തി ഗൗരവത്തോടെ പറഞ്ഞു: "അല്ലമ്മേ. അവർ ഫ്രണ്ട്സ് അല്ല. ഫാമിലിയാണ്. അച്ഛമ്മ (ലക്ഷ്മി) സ്വർഗ്ഗത്തിൽ പോയപ്പോൾ എനിക്ക് രണ്ട് അമ്മൂമ്മയും അപ്പൂപ്പനും ഉണ്ടായിരുന്ന സ്ഥാനത്ത്, ഇപ്പോൾ ഒരമ്മൂമ്മയേ ഉള്ളൂ. അത് രേവതി അമ്മൂമ്മയാണ്. അപ്പൂപ്പന് സുഖമില്ലാതെ വന്നാൽ ആദ്യം ഓടിവരുന്നത് രാജഗോപാൽ അപ്പൂപ്പനല്ലേ? അപ്പോൾ അവർ ഫാമിലിയല്ലേ?"

അടുക്കളയിൽ നിന്ന് ഇത് കേട്ടുകൊണ്ട് വന്ന രേവതിയുടെ കണ്ണുകൾ നിറഞ്ഞു. അവർ ആ കുഞ്ഞിനെ വാരിയെടുത്ത് ഉമ്മ വെച്ചു. "അതെ മോനേ, നമ്മൾ ഒരു ഫാമിലിയാണ്."

ഈ സംഭാഷണം കേട്ടുനിന്ന ജയകൃഷ്ണന്റെ മനസ്സിൽ ഒരു പുതിയ ചിന്ത ഉദിച്ചു.

അന്ന് വൈകുന്നേരം, എല്ലാവരും ചായ കുടിക്കാൻ ഒന്നിച്ചിരുന്നപ്പോൾ ജയകൃഷ്ണൻ ആ വിഷയം അവതരിപ്പിച്ചു. "നമ്മൾ... എനിക്കൊരു ആഗ്രഹമുണ്ട്. നമ്മൾ നാലുപേരും, അതായത് ഞാനും ലക്ഷ്മിയും, നിങ്ങളും, നമ്മുടെ മക്കളും... എല്ലാവരും കൂടി ഒരു തീർത്ഥയാത്ര പോകണമെന്ന് എനിക്ക് പണ്ട് ആഗ്രഹമുണ്ടായിരുന്നു. ലക്ഷ്മി പോയി... എന്നാലും, നമുക്ക് മൂന്നുപേർക്കും പോകാം. കാശിക്ക്."

അതൊരു അപ്രതീക്ഷിത ആവശ്യമായിരുന്നു. രാജഗോപാൽ ഉടനെ സമ്മതിച്ചു. "തീർച്ചയായും പോകാം ജയാ. അതിനെന്താ."

ഒരു മാസത്തിനുള്ളിൽ അവർ യാത്രയ്ക്കുള്ള ഒരുക്കങ്ങൾ പൂർത്തിയാക്കി. മക്കൾ എല്ലാ സൗകര്യങ്ങളും ചെയ്തുകൊടുത്തു.

കാശിയിലെ മണികർണികാ ഘട്ടിൽ, ഗംഗയിലേക്ക് നോക്കി അവർ നിന്നു. ആയിരക്കണക്കിന് ചിതകൾ എരിയുന്ന, ജീവിതത്തിന്റെയും മരണത്തിന്റെയും അതിർവരമ്പ് ഇല്ലാതാകുന്ന ആ പുണ്യഭൂമിയിൽ.

ജയകൃഷ്ണൻ തന്റെ കയ്യിൽ കരുതിയിരുന്ന ഒരു ചെറിയ വെള്ളി പാത്രം പുറത്തെടുത്തു. അതിൽ ലക്ഷ്മിയുടെ അസ്ഥിയിൽ നിന്ന് ഒരു നുള്ള് ഭസ്മം അദ്ദേഹം കാത്തുവെച്ചിരുന്നു.

അദ്ദേഹം അത് ഗംഗയിലേക്ക് ഒഴുക്കുന്നതിന് മുൻപ്, രേവതിയോടും രാജഗോപാലിനോടും പറഞ്ഞു: "ലക്ഷ്മിയുടെ അവസാന നാളുകളിൽ അവൾ ഏറ്റവും കൂടുതൽ സംസാരിച്ചത് നിങ്ങളെക്കുറിച്ചാണ്. അവൾക്ക് നിങ്ങളോട് തീർത്താൽ തീരാത്ത കടപ്പാടുണ്ടായിരുന്നു. ഈ ഭസ്മം ഗംഗയിൽ ഒഴുക്കാൻ എനിക്കൊപ്പം നിങ്ങളും വേണം."

അദ്ദേഹം ആ പാത്രം അവർക്ക് നേരെ നീട്ടി. ആദ്യം രാജഗോപാൽ അതിൽ സ്പർശിച്ചു. പിന്നെ രേവതി. മൂവരും ചേർന്ന് ആ പാത്രം പിടിച്ച്, ലക്ഷ്മിയുടെ ഓർമ്മകൾക്ക് മുന്നിൽ പ്രാർത്ഥിച്ചു.

"ഗംഗേ... എന്റെ ഭാര്യക്ക്... ഞങ്ങളുടെ പ്രിയപ്പെട്ടവൾക്ക്... മോക്ഷം നൽകേണമേ..." ജയകൃഷ്ണന്റെ ശബ്ദം ഇടറി.

രേവതിയുടെയും രാജഗോപാലിന്റെയും കണ്ണുകളും നിറഞ്ഞൊഴുകി. അവർ മൂവരും ചേർന്ന് ആ ഭസ്മം ഗംഗാ നദിയിലേക്ക് സമർപ്പിച്ചു. നദിയുടെ ഓളങ്ങളിൽ അത് അലിഞ്ഞുചേരുമ്പോൾ, ജയകൃഷ്ണന് വലിയൊരു ഭാരം ഇറക്കിവെച്ചതുപോലെ തോന്നി.

തിരികെ മഠത്തിലേക്ക് നടക്കുമ്പോൾ, രാജഗോപാൽ ജയകൃഷ്ണന്റെ തോളിലൂടെ കയ്യിട്ടു. "ജയാ, ഇന്ന് നീ ലക്ഷ്മിക്ക് മാത്രമല്ല മോക്ഷം നൽകിയത്. നിന്റെ മനസ്സിലെ പഴയ കാലത്തിന്റെ എല്ലാ ഭാരങ്ങൾക്കും കൂടിയാണ്. പണ്ട് ഇവിടെ വരാൻ കൊതിച്ച ആ പ്രണയത്തിന്റെ ഓർമ്മകൾക്കും."

ജയകൃഷ്ണൻ രാജഗോപാലിനെയും രേവതിയെയും മാറിമാറി നോക്കി. "സത്യമാണ്. എന്റെ യൗവ്വനത്തിലെ പ്രണയം... വാർദ്ധക്യത്തിലെ എന്റെ ഏകാന്തത... എന്റെ ഭാര്യയുടെ അവസാന നാളുകൾ... എല്ലാത്തിനും സാക്ഷിയായി, താങ്ങായി നിങ്ങൾ രണ്ടുപേരും ഉണ്ടായിരുന്നു. ഗംഗ എത്ര പവിത്രമാണോ, അത്രയും പവിത്രമാണ് എനിക്ക് നിങ്ങളോടുള്ള ഈ ബന്ധം."

രേവതി പുഞ്ചിരിച്ചു. "നമ്മുടെ മക്കൾ പറഞ്ഞതുപോലെ, നമ്മൾ ഒരു കുടുംബമാണ്. അതിൽ കൂടുതലായോ കുറവായോ ഒന്നുമില്ല."

അവർ കാശിയുടെ തിരക്കേറിയ തെരുവുകളിലൂടെ നടന്നു. മൂന്ന് വൃദ്ധരായ മനുഷ്യർ. പുറത്തുനിന്ന് നോക്കുന്നവർക്ക് അവർ സുഹൃത്തുക്കളോ സഹോദരങ്ങളോ ആകാം. പക്ഷെ അവർക്ക് മാത്രം അറിയാമായിരുന്നു, കാലവും, പ്രണയവും, മരണവും, ജീവിതവും എല്ലാം ചേർന്ന് നെയ്തെടുത്ത, ലോകത്തിലെ ഒരു ഭാഷയ്ക്കും നിർവചിക്കാൻ കഴിയാത്തത്ര ആഴമുള്ള ഒരു ആത്മബന്ധമാണ് തങ്ങളുടേതെന്ന്. ആ ബന്ധത്തിന്റെ തണലിൽ, അവർ തങ്ങളുടെ വാർദ്ധക്യത്തെ ശാന്തമായി ആസ്വദിക്കുകയായിരുന്നു.

ഭാഗം 9

കാശി യാത്രയ്ക്ക് ശേഷം അവരുടെ ജീവിതം കൂടുതൽ ശാന്തമായി. തങ്ങൾക്കിടയിലുള്ളത് വെറും സൗഹൃദമല്ല, മറിച്ച് പരസ്പരം താങ്ങും തണലുമാകാൻ ജീവിതം നിയോഗിച്ച ഒരു ആത്മബന്ധമാണെന്ന് അവർ പൂർണ്ണമായും തിരിച്ചറിഞ്ഞു. ജയകൃഷ്ണന്റെ വീടും രേവതിയുടെ വീടും ഒന്നായി മാറി. കൊച്ചുമക്കൾ വളർന്നു, അവർക്ക് ജോലിയായി, അവരുടെ വിവാഹങ്ങൾ നടന്നു. ഈ എല്ലാ ആഘോഷങ്ങളിലും കാരണവന്മാരുടെ സ്ഥാനത്ത് ആ മൂന്നുപേരും ഒരുമിച്ചുനിന്നു.

കാലം അതിന്റെ അവസാന അധ്യായങ്ങളിലേക്ക് കടക്കുകയായിരുന്നു. മൂന്നുപേർക്കും എഴുപതുകൾ കഴിഞ്ഞു. വാർദ്ധക്യത്തിന്റെ അവശതകൾ അവരെയും പിടികൂടിത്തുടങ്ങിയിരുന്നു. എങ്കിലും, പരസ്പരമുള്ള കരുതലിന് ഒരു കുറവും വന്നില്ല.

ഒരു പ്രഭാതത്തിൽ, പതിവ് നടത്തം കഴിഞ്ഞ് പത്രം വായിച്ചിരിക്കുകയായിരുന്ന രാജഗോപാലിന് പെട്ടെന്നൊരു അസ്വസ്ഥത തോന്നി. സംസാരിക്കാൻ ശ്രമിച്ചപ്പോൾ വാക്കുകൾ കുഴഞ്ഞു. കൈകൾ തളർന്നു... അദ്ദേഹത്തിന് പക്ഷാഘാതം സംഭവിച്ചു.

ആശുപത്രിയിലേക്കുള്ള ഓട്ടപ്പാച്ചിലിൽ, രേവതിയെ നെഞ്ചോട് ചേർത്ത് പിടിച്ച് ധൈര്യം നൽകിയത് ജയകൃഷ്ണനായിരുന്നു. "ഒന്നും വരില്ല രേവതീ... രാജുവിന് ഒന്നും വരില്ല. നമ്മൾ അദ്ദേഹത്തെ തിരികെ കൊണ്ടുവരും," ഐ.സി.യുവിന് മുന്നിലെ തണുത്ത ബെഞ്ചിലിരുന്ന് അദ്ദേഹം ആവർത്തിച്ചുകൊണ്ടിരുന്നു.

ദിവസങ്ങൾ നീണ്ട ആശുപത്രി വാസത്തിന് ശേഷം രാജഗോപാൽ വീട്ടിലേക്ക് മടങ്ങി. പക്ഷെ അദ്ദേഹം പഴയ ആളായിരുന്നില്ല. വലതുവശം തളർന്നു, സംസാരശേഷി മിക്കവാറും നഷ്ടപ്പെട്ടു. വീൽചെയറിൽ ഒതുങ്ങിപ്പോയ ഭർത്താവിനെ പരിചരിച്ച് രേവതി തളർന്നു.

ആ ഘട്ടത്തിലാണ് ജയകൃഷ്ണൻ ഒരു തീരുമാനമെടുത്തത്. അദ്ദേഹം തന്റെ മകനോട് പറഞ്ഞു: "മോനേ, എനിക്കിനി കുറച്ചുകാലം രാജുവിന്റെയും രേവതിയുടെയും കൂടെ പോയി നിൽക്കണം. ഈ സമയത്ത് ഞാനാണ് അവർക്ക് തുണയാകേണ്ടത്. പണ്ട് ലക്ഷ്മി കിടന്നപ്പോൾ രാജു എനിക്ക് നൽകിയ പിന്തുണ... അതിന് പകരമാവില്ല, എങ്കിലും..."

മക്കൾ പൂർണ്ണമനസ്സോടെ അത് സമ്മതിച്ചു.

പിറ്റേദിവസം ഒരു ചെറിയ ബാഗുമായി ജയകൃഷ്ണൻ ആ വീട്ടിലേക്ക് ചെന്നു. അത്ഭുതത്തോടെ നോക്കിയ രേവതിയോട് പറഞ്ഞു: "എന്താ നോക്കുന്നത്? രാജു എഴുന്നേറ്റ് നടക്കുന്നത് വരെ ഞാൻ ഇവിടെയുണ്ടാകും. നമ്മൾ ഒരുമിച്ചല്ലേ ഇത്രയും കാലം ജീവിച്ചത്. ഈ പ്രതിസന്ധിയും നമ്മൾ ഒരുമിച്ച് താണ്ടും."

പിന്നീടുള്ള ദിവസങ്ങൾ സാക്ഷ്യം വഹിച്ചത് അത്രയും കാലം ആരും കാണാത്ത ഒരു സ്നേഹരൂപത്തിനാണ്. രാവിലെ രാജഗോപാലിനെ താങ്ങിയെടുത്ത് കുളിപ്പിക്കാനും വസ്ത്രം മാറ്റാനും രേവതിയോടൊപ്പം ജയകൃഷ്ണൻ കൂടി. സംസാരിക്കാൻ കഴിയാതെ, നിസ്സഹായനായി കട്ടിലിൽ കിടക്കുന്ന രാജഗോപാലിന്, പത്രങ്ങൾ ഉറക്കെ വായിച്ചുകൊടുത്തത് ജയകൃഷ്ണനായിരുന്നു. പഴയ കോളേജ് കഥകൾ പറഞ്ഞ്, പഴയ തമാശകൾ പറഞ്ഞ്, അദ്ദേഹത്തെ ചിരിപ്പിക്കാൻ ശ്രമിച്ചു.

"ടാ രാജൂ, ഓർമ്മയുണ്ടോ... പണ്ട് നമ്മൾ കോളേജിൽ പോയപ്പോൾ കണ്ട ആ പെൺകുട്ടി... എന്റെ രേവതി... അവളിപ്പോഴും സുന്ദരിയാണല്ലേ?" ജയകൃഷ്ണൻ തമാശ പറയുമ്പോൾ, രാജഗോപാലിന്റെ കണ്ണുകൾ നന്ദിയോടെ തിളങ്ങും. രേവതി ആ കാഴ്ച കണ്ട് കണ്ണ് തുടയ്ക്കും.

ഭക്ഷണം കഴിക്കാൻ മടിക്കുന്ന രാജഗോപാലിന്, കൊച്ചുകുട്ടികൾക്ക് നൽകുന്നതുപോലെ സ്നേഹത്തോടെ ഭക്ഷണം വാരിക്കൊടുത്തത് ജയകൃഷ്ണനായിരുന്നു.

"ജയേട്ടാ... വയ്യാത്ത കാലത്ത് എന്നെക്കൂടി ബുദ്ധിമുട്ടിക്കാൻ..." രേവതി ഇടയ്ക്ക് പറയും.

"എന്ത് ബുദ്ധിമുട്ട്? എന്റെ ചങ്ങാതിക്കല്ലേ ഞാൻ ചെയ്യുന്നത്? പണ്ട് നീയെന്റെ ലക്ഷ്മിക്ക് ചെയ്തു തന്നതിനോളം വരുമോ ഇതൊക്കെ?" എന്നാവും അദ്ദേഹത്തിന്റെ മറുപടി.

അവരുടെ മക്കളും കൊച്ചുമക്കളും ഈ കാഴ്ച അത്ഭുതത്തോടെയാണ് നോക്കിക്കണ്ടത്. ജയകൃഷ്ണന്റെ മകൻ അരുൺ ഒരിക്കൽ രേവതിയോട് പറഞ്ഞു: "അമ്മേ, അച്ഛൻ ഇങ്ങോട്ട് പോന്നപ്പോൾ എനിക്ക് സങ്കടം തോന്നിയില്ല, അഭിമാനമാണ് തോന്നിയത്. ലോകത്ത് ആർക്കെങ്കിലും ഇങ്ങനെയാകാൻ കഴിയുമോ? പ്രണയിച്ച പുരുഷൻ, തന്റെ ഭർത്താവിനെ സ്വന്തം സഹോദരനെപ്പോലെ പരിചരിക്കുന്നു... നിങ്ങൾ മൂന്നുപേരും മനുഷ്യരല്ല, സ്നേഹത്തിന്റെ പാഠപുസ്തകങ്ങളാണ്."

മാസങ്ങൾ കടന്നുപോയി. രാജഗോപാലിന്റെ നില പതിയെ പതിയെ മെച്ചപ്പെട്ടു. വാക്കുകൾ അത്ര വ്യക്തമല്ലെങ്കിലും സംസാരിക്കാൻ തുടങ്ങി. ഒരു വടിയുടെ സഹായത്തോടെ പതുക്കെ നടക്കാനും ആരംഭിച്ചു.

ഒരു സായാഹ്നത്തിൽ, ആ വീടിന്റെ പൂമുഖത്ത് ആ മൂന്നുപേരും ഇരിക്കുകയായിരുന്നു. രാജഗോപാൽ വീൽചെയറിലാണ്, അരികിൽ രേവതി. ചാരുപടിയിൽ ജയകൃഷ്ണൻ. മൂവരും ഒന്നും സംസാരിച്ചില്ല. അസ്തമയ സൂര്യൻ ആകാശത്ത് നിറങ്ങൾ വാരിവിതറുന്നത് നോക്കി അവരിരുന്നു.

ശാന്തമായ ആ നിമിഷത്തിൽ, ജയകൃഷ്ണൻ പറഞ്ഞു: "ജീവിതം എന്തൊരു അത്ഭുതമാണല്ലേ? അറുപത് വർഷം മുൻപ്, ഒരു കോളേജ് വരാന്തയിൽ വെച്ച് രേവതിയെ ആദ്യമായി കണ്ടപ്പോൾ, ഇവളെന്റെ ജീവിതസഖിയാകണമെന്ന് ഞാൻ കൊതിച്ചു. അത് നടന്നില്ല. അതിൽ ദുഃഖിച്ചു."

അദ്ദേഹം രാജഗോപാലിന്റെ കൈകളിൽ പിടിച്ചു. "പക്ഷേ, എനിക്ക് രാജുവിനെപ്പോലെ ഒരു സഹോദരനെ കിട്ടി." പിന്നെ രേവതിയെ നോക്കി. "എന്റെ ഏത് വേദനയിലും താങ്ങാകുന്ന ഒരു സഹോദരിയെ കിട്ടി."

അദ്ദേഹം തുടർന്നു: "യൗവ്വനത്തിലെ ആ പ്രണയം... ഒരുപക്ഷേ അന്ന് നടന്നിരുന്നെങ്കിൽ അത് സാധാരണ ദാമ്പത്യം പോലെ എപ്പോഴെങ്കിലും അവസാനിച്ചേനെ. പക്ഷെ നടക്കാതെ പോയതുകൊണ്ട്, ആ പ്രണയം വളർന്ന്, പടർന്ന്... രണ്ട് കുടുംബങ്ങൾക്ക് തണൽ നൽകുന്ന, പരസ്പരം താങ്ങാകുന്ന, മരണത്തിന് പോലും വേർപെടുത്താൻ കഴിയാത്ത ഒരു വലിയ സ്നേഹമായി മാറി. നമ്മൾ ഭാഗ്യവാന്മാരാണ്... ഇങ്ങനെ സ്നേഹിക്കാനും സ്നേഹിക്കപ്പെടാനും കഴിഞ്ഞല്ലോ."

രാജഗോപാൽ ഒന്നും മിണ്ടിയില്ല, അദ്ദേഹം ജയകൃഷ്ണന്റെ കൈയ്യിൽ മുറുകെ പിടിച്ചു. രേവതിയുടെ കണ്ണുകളിൽ നിന്ന് രണ്ട് തുള്ളി കണ്ണുനീർ അടർന്നുവീണു. അത് ദുഃഖത്തിന്റെതായിരുന്നില്ല, സംതൃപ്തിയുടെതായിരുന്നു.

ആ സായാഹ്ന വെയിലിൽ, മൂന്ന് വൃദ്ധ ശരീരങ്ങൾ പരസ്പരം താങ്ങായി ഇരുന്നു. കാലം മായിക്കാത്ത, എന്നാൽ കാലം കൂടുതൽ പരിശുദ്ധമാക്കിയ ആ അപൂർവ്വ സ്നേഹത്തിന്റെ അവസാനിക്കാത്ത കഥ പോലെ.

ഭാഗം 10

രാജഗോപാലിന്റെ ആരോഗ്യം പതിയെ പതിയെ വീണ്ടെടുക്കപ്പെട്ടു. ജയകൃഷ്ണന്റെയും രേവതിയുടെയും അശ്രാന്തമായ പരിചരണത്തിൽ, അദ്ദേഹം വടിയുടെ സഹായത്തോടെ നടക്കാനും, മുറിഞ്ഞ വാക്കുകളിലാണെങ്കിലും സംസാരിക്കാനും തുടങ്ങി. ജയകൃഷ്ണൻ തിരികെ സ്വന്തം വീട്ടിലേക്ക് പോയെങ്കിലും, ആ മൂന്നുപേരുടെയും ജീവിതം ഒരു ചരടിൽ കോർത്ത മുത്തുകൾ പോലെ ഒന്നായിത്തന്നെ തുടർന്നു. എല്ലാ ദിവസവും രാവിലെ ജയകൃഷ്ണൻ വരും. മൂവരും ഒരുമിച്ചിരുന്ന് ചായ കുടിക്കും, പത്രം വായിക്കും, പഴയ കാര്യങ്ങൾ സംസാരിക്കും.

വാർദ്ധക്യത്തിന്റെ ആ സായാഹ്നത്തിൽ, അവർ പരസ്പരം താങ്ങും തണലുമായിരുന്നു. രാജഗോപാലിന് ഏറ്റവും പ്രിയപ്പെട്ട ചങ്ങാതിയായിരുന്നു ജയകൃഷ്ണൻ. രേവതിക്ക് ഏറ്റവും വിശ്വസ്തനായ സഹോദരനും.

അങ്ങനെ വീണ്ടും രണ്ട് വർഷങ്ങൾ കഴിഞ്ഞു. രാജഗോപാലിന്റെ എൺപതാം പിറന്നാൾ മക്കളും കൊച്ചുമക്കളും ചേർന്ന് ഗംഭീരമായി ആഘോഷിച്ചു. ആ ആഘോഷത്തിൽ, വീൽചെയറിൽ ഇരിക്കുകയായിരുന്നെങ്കിലും, രാജഗോപാലിന്റെ മുഖം സന്തോഷം കൊണ്ട് തിളങ്ങി. ഒരു വശത്ത് രേവതിയും മറുവശത്ത് ജയകൃഷ്ണനും അദ്ദേഹത്തെ ചേർത്തുപിടിച്ചിരുന്നു.

ആഘോഷം കഴിഞ്ഞ് അധികം വൈകാതെ, ഒരു പുലർകാലത്ത്, ഉറക്കത്തിൽ തന്നെ രാജഗോപാലിന്റെ ആത്മാവ് ശാന്തമായി ഈ ലോകത്തോട് വിട പറഞ്ഞു. തലേദിവസം രാത്രിയിലും ജയകൃഷ്ണനോട് തമാശകൾ പറഞ്ഞ് ചിരിച്ച ശേഷമാണ് അദ്ദേഹം ഉറങ്ങാൻ കിടന്നത്.

രേവതി തകർന്നുപോയില്ല. പക്ഷെ, ആ വലിയ വീട്ടിൽ അവർ ഒറ്റയ്ക്കായി. വിവരമറിഞ്ഞ് ആദ്യം ഓടിയെത്തിയത് ജയകൃഷ്ണനായിരുന്നു. മരണാനന്തര ചടങ്ങുകൾക്കെല്ലാം ഒരു മകന്റെ സ്ഥാനത്ത്, അല്ലെങ്കിൽ ഒരു സഹോദരന്റെ സ്ഥാനത്ത് നിന്ന് എല്ലാം നടത്തിയത് ജയകൃഷ്ണനാണ്. രാജഗോപാലിന്റെ ചിതയ്ക്ക് തീകൊളുത്തുമ്പോൾ, രേവതിയെ താങ്ങിപ്പിടിച്ചത് ജയകൃഷ്ണനായിരുന്നു. ലക്ഷ്മി പോയപ്പോൾ രാജഗോപാൽ തനിക്ക് നൽകിയ അതേ താങ്ങ്... കാലം അത് തിരികെ നൽകുകയായിരുന്നു.

എല്ലാ ചടങ്ങുകളും കഴിഞ്ഞു. മക്കളും കൊച്ചുമക്കളും മടങ്ങിത്തുടങ്ങി. രേവതി ആ വീട്ടിൽ തനിച്ചാകുമെന്ന യാഥാർഥ്യം എല്ലാവരെയും അലട്ടി.

"അമ്മ ഒറ്റയ്ക്ക് ഇവിടെ നിൽക്കണ്ട. ഞങ്ങളുടെ കൂടെ വരണം," മക്കൾ നിർബന്ധിച്ചു.

"ഇല്ല മക്കളേ, നിങ്ങളുടെ ജീവിതം അവിടെയാണ്. ഞാൻ ഇവിടെ... നിങ്ങളുടെ അച്ഛന്റെ ഓർമ്മകളുള്ള ഈ വീട്ടിൽ..." രേവതിയുടെ ശബ്ദം ഇടറി.

അപ്പോഴാണ്, അതുവരെ നിശബ്ദനായിരുന്ന ജയകൃഷ്ണൻ സംസാരിച്ചത്. അദ്ദേഹം തന്റെ മകൻ അരുണിനെയും രേവതിയുടെ മക്കളെയും ഒരുമിച്ച് വിളിച്ചിരുത്തി.

"ഞാനൊരു തീരുമാനമെടുത്തു," അദ്ദേഹം ശാന്തമായി പറഞ്ഞു. "ഞാൻ എന്റെ വീട്ടിലേക്ക് മടങ്ങുന്നില്ല."

എല്ലാവരും അമ്പരപ്പോടെ അദ്ദേഹത്തെ നോക്കി.

അദ്ദേഹം തുടർന്നു: "രേവതി ഈ വീട്ടിൽ ഒറ്റയ്ക്ക് താമസിക്കേണ്ട. അത് രാജുവിന്റെ ആത്മാവ് പൊറുക്കില്ല. ലക്ഷ്മിയും അത് ആഗ്രഹിക്കില്ല. ഇത്രയും കാലം നമ്മൾ ഒരു കുടുംബമായി ജീവിച്ചു. ഇനി അങ്ങോട്ടും അങ്ങനെ തന്നെ. രാജുവിന് കൂട്ടായി ഞാൻ ഇവിടെയുണ്ടായിരുന്നു. ഇനി, രേവതിക്ക് ഒരു കാവലായി, ഒരു സഹോദരനായി ഞാൻ ഇവിടെയുണ്ടാകും."

ആ വാക്കുകളിൽ അസൂയയോ, സംശയമോ, പ്രണയമോ ആയിരുന്നില്ല, മറിച്ച് ഒരു ജീവിതകാലം മുഴുവൻ കാത്തുസൂക്ഷിച്ച പരിശുദ്ധമായ കരുതൽ മാത്രമാണുണ്ടായിരുന്നത്.

അരുൺ മുന്നോട്ട് വന്ന് ജയകൃഷ്ണന്റെ കൈകളിൽ പിടിച്ചു. "അച്ഛൻ പറഞ്ഞതാണ് ശരി. നിങ്ങൾ ഒരുമിച്ചാണ് ജീവിക്കേണ്ടത്. അതാണ് അമ്മയും (ലക്ഷ്മി) രാജഗോപാൽ അങ്കിളും ആഗ്രഹിക്കുന്നത്. രേവതി അമ്മ ഇനി ഒറ്റയ്ക്കല്ല."

രേവതിയുടെ മക്കളും നിറഞ്ഞ മനസ്സോടെ ആ തീരുമാനത്തെ സ്വാഗതം ചെയ്തു.

അങ്ങനെ, ജയകൃഷ്ണൻ ആ വീടിന്റെ ഭാഗമായി. രേവതിയുടെ വീടിന്റെ മുകളിലത്തെ മുറി അദ്ദേഹത്തിനായി ഒരുക്കി. അവരുടെ ജീവിതം ഒരു പുതിയ താളത്തിൽ തുടങ്ങി. അവർ രണ്ട് വൃദ്ധരായ സുഹൃത്തുക്കളായിരുന്നു. അല്ലെങ്കിൽ, ഒരേ കൂരയ്ക്ക് കീഴിൽ താമസിക്കുന്ന സഹോദരങ്ങൾ.

അവർ ഒരുമിച്ച് പ്രഭാത സവാരിക്ക് പോയി. ഒരുമിച്ച് അമ്പലത്തിൽ പോയി. കൊച്ചുമക്കൾ വരുമ്പോൾ അവർക്ക് കഥകൾ പറഞ്ഞുകൊടുത്തു. പഴയ കോളേജ് ആൽബം നിവർത്തിവെച്ച് അവർ ലക്ഷ്മിയെയും രാജഗോപാലിനെയും ഓർത്തു.

സമൂഹത്തിന് മുന്നിൽ അവർ ഏറ്റവും ആദരണീയരായ രണ്ട് വ്യക്തികളായിരുന്നു. പ്രണയവും ദാമ്പത്യവും കടന്ന്, സ്നേഹത്തിന് അതിലും വലിയ അർത്ഥതലങ്ങളുണ്ടെന്ന് സ്വന്തം ജീവിതം കൊണ്ട് തെളിയിച്ചവർ.

ഒരു നിലാവുള്ള രാത്രിയിൽ, വീടിന്റെ ഉമ്മറത്ത് ചാരുകസേരകളിൽ ഇരിക്കുമ്പോൾ, രേവതി നിശബ്ദത ഭേദിച്ചു: "ജയേട്ടാ... പണ്ട് കോളേജിൽ വെച്ച്... അന്നെന്റെ ജീവിത സാഹചര്യങ്ങൾ മറ്റൊന്നായിരുന്നെങ്കിൽ..."

ജയകൃഷ്ണൻ ആകാശത്തേക്ക് നോക്കി പുഞ്ചിരിച്ചു. "അങ്ങനെ 'ആയിരുന്നെങ്കിൽ' എന്ന് നമ്മൾ ചിന്തിക്കേണ്ട രേവതീ. ജീവിതം നമുക്കായി കാത്തുവെച്ചത് ഇതാണ്. അന്ന് ഒന്നിക്കാതിരുന്നതുകൊണ്ടാണ് നമുക്ക് ലക്ഷ്മിയെയും രാജുവിനെയും കിട്ടിയത്. അവർ നമ്മെ ഇത്രയും സ്നേഹിക്കാൻ പഠിപ്പിച്ചത്. ഇപ്പോൾ, ഈ അവസാന കാലത്ത്, പരസ്പരം തനിച്ചാവാതെ ഇങ്ങനെ ചേർന്നിരിക്കാനും നമുക്ക് കഴിയുന്നു."

അദ്ദേഹം രേവതിയെ നോക്കി. "യൗവ്വനത്തിലെ പ്രണയത്തേക്കാൾ എത്രയോ മനോഹരമാണ്, വാർദ്ധക്യത്തിലെ ഈ കരുതൽ. അല്ലേ?"

രേവതിയുടെ കണ്ണുകൾ നന്ദിയോടെ തിളങ്ങി. അവർക്കിടയിൽ അപ്പോൾ വാക്കുകൾ ആവശ്യമില്ലായിരുന്നു. കാലം തെളിയിച്ചെടുത്ത, ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും പരിശുദ്ധമായ ആ സ്നേഹത്തിന്റെ തണലിൽ, അവർ ആ നിലാവ് ആസ്വദിച്ചിരുന്നു.

ഭാഗം 11

ആ വീട്ടിൽ, അവർ രണ്ടുപേരും മാത്രമായിരുന്നില്ല, ലക്ഷ്മിയുടെയും രാജഗോപാലിന്റെയും ചിരിക്കുന്ന ചിത്രങ്ങൾ ആ ചുവരുകളിൽ അവരോടൊപ്പം ജീവിച്ചു. ജയകൃഷ്ണനും രേവതിയും തങ്ങളുടെ ജീവിതം ചിട്ടപ്പെടുത്തി. രാവിലെ ഒരുമിച്ച് നടക്കാൻ പോകും, തിരിച്ചുവന്ന് ചായ കുടിക്കുമ്പോൾ പത്രം പങ്കുവെച്ച് വായിക്കും. രേവതി അടുക്കളയിൽ തിരക്കിലാകുമ്പോൾ, ജയകൃഷ്ണൻ പൂന്തോട്ടം നനയ്ക്കും. ഉച്ചയ്ക്ക് ശേഷം പഴയ സംഗീതം കേൾക്കും, അല്ലെങ്കിൽ കൊച്ചുമക്കളുമായി ഫോണിൽ സംസാരിക്കും.

അയൽക്കാർക്കും നാട്ടുകാർക്കും അവർ അത്ഭുതമായിരുന്നു. പ്രായമായ രണ്ട് മനുഷ്യർ, ഒരു കാലത്ത് ഒന്നിക്കാൻ കൊതിച്ചവർ, ഇപ്പോൾ എല്ലാ ബന്ധങ്ങൾക്കും അപ്പുറം പരസ്പരം താങ്ങായി ഒരു കൂരയ്ക്ക് കീഴിൽ ജീവിക്കുന്നു. അവരുടെ വീടിന്റെ പൂമുഖം ആ നാട്ടിലെ സ്നേഹത്തിന്റെ ഒരു പ്രതീകമായി മാറി. ആരും അവരെ സംശയത്തോടെ നോക്കിയില്ല, മറിച്ച് ബഹുമാനത്തോടെ മാത്രം.

"അവരാണ് യഥാർത്ഥത്തിൽ ജീവിച്ചു കാണിച്ചവർ," ആളുകൾ പരസ്പരം പറയുമായിരുന്നു.

കാലം വീണ്ടും മുന്നോട്ട് പോയി. എൺപതുകളുടെ മധ്യത്തിൽ, ജയകൃഷ്ണന്റെ ആരോഗ്യം ക്ഷയിച്ചുതുടങ്ങി. ഓർമ്മകൾ പതിയെ മായാൻ തുടങ്ങി. ചിലപ്പോൾ അദ്ദേഹം രേവതിയെ നോക്കി "ലക്ഷ്മീ" എന്ന് വിളിക്കും. മറ്റു ചിലപ്പോൾ "രാജു എവിടെ?" എന്ന് തിരക്കും.

ഓരോ തവണയും രേവതി പുഞ്ചിരിയോടെ അദ്ദേഹത്തിന്റെ അടുത്തിരിക്കും. "ലക്ഷ്മി നമ്മളെ നോക്കി മുകളിൽ ഇരിപ്പുണ്ട്. രാജുവും. ഞാനില്ലേ ജയേട്ടന്റെ കൂടെ... രേവതി..."

അദ്ദേഹം ഒരു കൊച്ചുകുട്ടിയെപ്പോലെ ആ കൈകളിൽ മുറുകെ പിടിക്കും. "രേവതി... പോകല്ലേ... എന്നെ ഒറ്റയ്ക്കാക്കല്ലേ..."

"ഇല്ല ജയേട്ടാ... നമ്മൾ ഒരുമിച്ചല്ലേ... അവസാനശ്വാസം വരെ," ആ വാക്കുകൾ അദ്ദേഹത്തെ ശാന്തനാക്കി.

അവസാന നാളുകളിൽ, ജയകൃഷ്ണൻ പൂർണ്ണമായും കിടപ്പിലായി. മക്കൾ വന്ന് ആശുപത്രിയിലേക്ക് മാറ്റാൻ നിർബന്ധിച്ചെങ്കിലും, രേവതി സമ്മതിച്ചില്ല. "വേണ്ട. ഈ വീടിന്റെ ചൂടറിഞ്ഞ്, എന്റെ കൺമുന്നിൽ കിടക്കട്ടെ. ഞാനുണ്ട് നോക്കാൻ."

അവർ സ്വന്തം ആരോഗ്യം പോലും വകവെക്കാതെ അദ്ദേഹത്തെ പരിചരിച്ചു. ഭക്ഷണം വാരിക്കൊടുത്തു, കഥകൾ പറഞ്ഞു, താരാട്ടുപാടി ഉറക്കി. ഒരു ജന്മം മുഴുവൻ കിട്ടാതെ പോയ പ്രണയത്തേക്കാൾ വലുതായിരുന്നു ആ ശുശ്രൂഷ.

ഒരു ദിവസം പുലർച്ചെ, ജയകൃഷ്ണന് ശ്വാസമെടുക്കാൻ ബുദ്ധിമുട്ട് അനുഭവപ്പെട്ടു. രേവതി അദ്ദേഹത്തിന്റെ നെഞ്ച് തടവിക്കൊടുത്തു. മയക്കത്തിൽ, അദ്ദേഹം പതിയെ കണ്ണുതുറന്നു. അത്ഭുതകരമായ ഒരു തെളിച്ചം ആ കണ്ണുകളിൽ ഉണ്ടായിരുന്നു.

"രേവതീ..." പതിറ്റാണ്ടുകൾക്ക് മുൻപ്, ആ കോളേജ് വരാന്തയിൽ വെച്ച് വിളിച്ച അതേ ആർദ്രതയോടെ അദ്ദേഹം വിളിച്ചു.

"എന്താ ജയേട്ടാ..." അവർ മുഖം കുനിച്ചു.

"എനിക്ക്... എനിക്ക് സമയമായി. ലക്ഷ്മിയും... രാജുവും... എന്നെ കാത്തുനിൽപ്പുണ്ട്." അദ്ദേഹം പുഞ്ചിരിക്കാൻ ശ്രമിച്ചു. "എനിക്കൊരു സങ്കടവുമില്ല... നിന്നെ തനിച്ചാക്കിയിരുന്നെങ്കിൽ... എനിക്ക് സമാധാനമുണ്ടാകുമായിരുന്നില്ല. ഇപ്പോൾ... എന്റെ ചുമതല കഴിഞ്ഞു..."

രേവതിയുടെ കണ്ണുകൾ നിറഞ്ഞൊഴുകി. അവർ ആ നെറ്റിയിൽ ചുംബിച്ചു. "ജയേട്ടൻ പൊയ്ക്കോളൂ... സമാധാനമായി... ഞാനും വൈകാതെ വരും. നമ്മൾ അവിടെയും ഒരുമിച്ചിരിക്കും..."

ആ വാക്കുകൾ കേട്ട്, പൂർണ്ണ സംതൃപ്തിയോടെ, ജയകൃഷ്ണൻ കണ്ണുകളടച്ചു. ആ കൈ രേവതിയുടെ കൈയ്യിൽ തന്നെയിരുന്നു.

ജയകൃഷ്ണന്റെ വിയോഗം രേവതിയെ തളർത്തിയില്ല. ഒരു ഭാര്യയുടെ ദുഃഖമായിരുന്നില്ല, മറിച്ച് ഒരു ജന്മം മുഴുവൻ കാത്തുസൂക്ഷിച്ച ആത്മാവിന്റെ പാതി നഷ്ടപ്പെട്ട നിശബ്ദതയായിരുന്നു അവരിൽ.

എല്ലാ ചടങ്ങുകളും കഴിഞ്ഞു. ആ വലിയ വീട്ടിൽ അവർ വീണ്ടും തനിച്ചായി. പക്ഷെ, ആ ഏകാന്തതയ്ക്ക് ഒരു ശൂന്യതയുണ്ടായിരുന്നില്ല. പൂമുഖത്തെ ചാരുകസേരയിൽ ജയകൃഷ്ണൻ ഇപ്പോഴും ഉണ്ടെന്ന് അവർക്ക് തോന്നി.

ആറുമാസങ്ങൾ കഴിഞ്ഞു. ഒരു വൈകുന്നേരം, കൊച്ചുമക്കൾ വന്ന് സംസാരിച്ചിരുന്നു പോയ ശേഷം, രേവതി പതിവുപോലെ പൂമുഖത്തെ ചാരുകസേരയിൽ ഇരുന്നു. ജയകൃഷ്ണൻ ഇരിക്കാറുള്ള കസേര അപ്പോഴും ഒഴിഞ്ഞു കിടന്നിരുന്നു. അവർ ദൂരെ അസ്തമയത്തിലേക്ക് നോക്കിയിരുന്നു.

പിറ്റേന്ന് രാവിലെ, മകൻ വിളിച്ചപ്പോൾ ഫോൺ എടുത്തില്ല. അവർ ഓടിവന്നു നോക്കുമ്പോൾ, ആ ചാരുകസേരയിൽ, അസ്തമയം നോക്കി ഇരിക്കുന്ന അതേ ഇരിപ്പിൽ, മുഖത്തൊരു പുഞ്ചിരിയോടെ രേവതിയും യാത്രയായിരുന്നു.

രണ്ട് ചാരുകസേരകൾ മാത്രം ആ പൂമുഖത്ത് ബാക്കിയായി.

അവരുടെ മക്കളും കൊച്ചുമക്കളും ഇന്നും ആ കഥ പറയാറുണ്ട്. യൗവ്വനത്തിൽ ഒന്നിക്കാതെ പോയ ഒരു പ്രണയത്തിന്റെ കഥയല്ല. മറിച്ച്, ജീവിതത്തിന്റെ എല്ലാ പ്രതിസന്ധികളെയും അതിജീവിച്ച്, പരസ്പരം താങ്ങും തണലുമായി മാറിയ, പ്രണയത്തേക്കാൾ പരിശുദ്ധമായ ഒരു ആത്മബന്ധത്തിന്റെ കഥ. കാലം മായിക്കാത്ത, മരണം പോലും വേർപെടുത്താത്ത ആ അപൂർവ്വ സ്നേഹത്തിന്റെ കഥ.

ഭാഗം 12

വർഷങ്ങൾ പലത് കഴിഞ്ഞു.

ജയകൃഷ്ണനും രേവതിയും അവസാന നാളുകൾ ചെലവഴിച്ച ആ വീട്, അവരുടെ മക്കൾ വിൽക്കാൻ തയ്യാറായില്ല. അത് ആ രണ്ട് കുടുംബങ്ങളുടെയും ഒരു പൊതു ഇടമായി, ഒരു സ്മാരകമായി അവർ നിലനിർത്തി. അവധി ദിവസങ്ങളിൽ മക്കളും കൊച്ചുമക്കളും അവിടെ ഒത്തുകൂടും.

അങ്ങനെയൊരു ദിവസം, ജയകൃഷ്ണന്റെ കൊച്ചുമകൻ അപ്പു (പണ്ട് "എന്റെ സൂപ്പർഹീറോസ്" പ്രോജക്റ്റ് തയ്യാറാക്കിയ അതേ കുട്ടി), ഇപ്പോൾ മുപ്പതുകളിലെത്തിയ ഒരു യുവാവ്, തന്റെ പ്രതിശ്രുത വധുവിനെയും കൂട്ടി ആ വീട്ടിലേക്ക് വന്നു.

അവൻ അവളെ ആ പഴയ പൂമുഖത്തേക്ക് കൂട്ടിക്കൊണ്ടുപോയി. അപ്പോഴും ആ രണ്ട് ചാരുകസേരകൾ അവിടെയുണ്ടായിരുന്നു. ഒട്ടും പൊടിപിടിക്കാതെ, ഭംഗിയായി തുടച്ചിട്ട നിലയിൽ.

"ഇതാണല്ലേ അപ്പു പറഞ്ഞ ആ കസേരകൾ?" അവൾ അതിലൊന്നിൽ മെല്ലെ തൊട്ടുകൊണ്ട് ചോദിച്ചു.

അപ്പു പുഞ്ചിരിച്ചു. "അതെ. ഇതാണ് ഞങ്ങളുടെ കുടുംബത്തിന്റെ പാഠപുസ്തകം."

അവൻ ആ ഒഴിഞ്ഞ കസേരകളിലേക്ക് നോക്കി പറഞ്ഞു: "ഞാൻ കുട്ടിയായിരുന്നപ്പോൾ എനിക്ക് നാല് മുത്തശ്ശീമുത്തശ്ശന്മാരുണ്ടായിരുന്നു. എന്റെ സ്വന്തം അപ്പൂപ്പനും അമ്മൂമ്മയും (ജയകൃഷ്ണനും ലക്ഷ്മിയും), പിന്നെ രേവതി അമ്മൂമ്മയും രാജഗോപാൽ അപ്പൂപ്പനും. അന്ന് എനിക്കറിയില്ലായിരുന്നു അവർ തമ്മിലുള്ള ബന്ധത്തിന്റെ ആഴം."

അവൻ തുടർന്നു: "സ്നേഹമെന്നാൽ സ്വന്തമാക്കുക എന്നത് മാത്രമാണെന്ന് കരുതുന്നവരാണ് നമ്മളിൽ പലരും. പക്ഷെ എന്റെ അപ്പൂപ്പൻ, താൻ പ്രണയിച്ച സ്ത്രീക്ക് കാവലായി, അവരുടെ ഭർത്താവിന് സഹോദരനായി, സ്വന്തം ഭാര്യക്ക് കൂട്ടുകാരിയായി അവരെ ചേർത്തുനിർത്തി. അവർ നാലുപേരും പരസ്പരം സ്നേഹിക്കുകയായിരുന്നില്ല, അവർ സ്നേഹം ആയി മാറുകയായിരുന്നു."

അവൻ ഭിത്തിയിൽ തൂക്കിയിട്ടിരുന്ന, സന്തോഷത്തോടെ ചിരിക്കുന്ന ആ നാലുപേരുടെയും ചിത്രത്തിലേക്ക് ചൂണ്ടി.

"ലക്ഷ്മി അമ്മൂമ്മ മരിച്ചപ്പോൾ, രാജഗോപാൽ അപ്പൂപ്പനാണ് എന്റെ അപ്പൂപ്പന് താങ്ങായത്. രാജഗോപാൽ അപ്പൂപ്പൻ തളർന്നുകിടന്നപ്പോൾ, എന്റെ അപ്പൂപ്പനാണ് അദ്ദേഹത്തെ ശുശ്രൂഷിച്ചത്. അവസാനം അവർ രണ്ടുപേരും (ജയകൃഷ്ണനും രേവതിയും) തനിച്ചായപ്പോൾ, ഈ ലോകം മുഴുവൻ എന്ത് പറയുമെന്ന് നോക്കാതെ, പരസ്പരം തണലായി ഈ കസേരകളിൽ അവർ ഇരുന്നു."

അപ്പു തന്റെ പ്രതിശ്രുത വധുവിന്റെ കൈകളിൽ പിടിച്ചു. "നമ്മുടെ ജീവിതത്തിലും പ്രശ്നങ്ങളുണ്ടാകും. അസൂയയും സങ്കടങ്ങളും വരും. അപ്പോഴൊക്കെ നമ്മൾ ഈ പൂമുഖത്തെക്കുറിച്ച് ഓർത്താൽ മതി. സ്നേഹമെന്നത്, എല്ലാ കൊടുങ്കാറ്റിലും പരസ്പരം കൈവിടാതിരിക്കലാണ് എന്ന് നമ്മെ പഠിപ്പിച്ച ആ നാലു പേരെ ഓർത്താൽ മതി."

അവൾ അവന്റെ തോളിൽ ചാരി നിന്നു. ആ പഴയ പൂമുഖത്ത്, ആ ഒഴിഞ്ഞ കസേരകൾക്ക് മുകളിലൂടെ വീശിയ കാറ്റിന് അപ്പോഴും ആ നാലുപേരുടെയും സ്നേഹത്തിന്റെ ഗന്ധമുണ്ടായിരുന്നു.

ജയകൃഷ്ണന്റെയോ രേവതിയുടെയോ കഥ അവിടെ അവസാനിച്ചിരുന്നില്ല. തങ്ങളുടെ മക്കളിലൂടെയും, അവരുടെ മക്കളിലൂടെയും, സ്നേഹത്തിന് സ്വാർത്ഥതയില്ലാത്ത, അതിരുകളില്ലാത്ത ഒരു മുഖമുണ്ടെന്ന് ലോകത്തോട് നിശബ്ദമായി പറഞ്ഞുകൊണ്ട് ആ കഥ അനന്തമായി തുടരുകയായിരുന്നു.

ഭാഗം 13

കാലം വീണ്ടും മുന്നോട്ട് നീങ്ങി. അപ്പുവും (ജയകൃഷ്ണന്റെ കൊച്ചുമകൻ) അവന്റെ പ്രതിശ്രുത വധു മീരയും വിവാഹിതരായി. നഗരത്തിലെ തിരക്കിട്ട ജീവിതത്തിനിടയിലും, അവർക്കിടയിൽ ആഴത്തിലുള്ള സ്നേഹവും പരസ്പര ധാരണയുമുണ്ടായിരുന്നു.

എങ്കിലും, ഏതൊരു ബന്ധത്തെയും പോലെ, അവരെയും പരീക്ഷിക്കുന്ന ഒരു സന്ദർഭം വന്നെത്തി. അപ്പുവിന്റെ കോളേജിലെ ഒരു പഴയ സുഹൃത്ത് (അവനുമായി വളരെ അടുപ്പമുണ്ടായിരുന്ന ഒരു പെൺകുട്ടി) വലിയൊരു പ്രതിസന്ധിയിലായി. ഭർത്താവുമായുള്ള വേർപിരിയലും നിയമപ്രശ്നങ്ങളുമായി അവൾ മാനസികമായി തകർന്നു. ആ സമയത്ത് ഒരു സുഹൃത്തെന്ന നിലയിൽ അപ്പു അവൾക്ക് വലിയ പിന്തുണ നൽകി. നിയമസഹായങ്ങൾക്കായും, ഒരു താൽക്കാലിക താമസ സൗകര്യം കണ്ടെത്താനും അവൻ ഓടിനടന്നു.

ഈ അടുപ്പം മീരയെ അസ്വസ്ഥയാക്കി. അവൾ അത് പ്രകടിപ്പിച്ചില്ലെങ്കിലും, അപ്പുവിന്റെ ഫോൺ കോളുകളും, അവൻ കാണിക്കുന്ന അമിതമായ ശ്രദ്ധയും അവളെ മുറിവേൽപ്പിച്ചു. ഒരു രാത്രി, അവൾ അത് തുറന്നു ചോദിച്ചു: "അപ്പു... എന്തിനാണ് ഈ കാര്യത്തിൽ ഇത്രയധികം ഇടപെടുന്നത്? അവൾക്ക് വേറെ സുഹൃത്തുക്കളില്ലേ? എനിക്കെന്തോ... ഇത്..."

അപ്പുവിന് അത് മനസ്സിലായി. മീരയ്ക്ക് തന്നിലുള്ള വിശ്വാസക്കുറവായിട്ടല്ല, മറിച്ച് അവളുടെ ഉള്ളിലെ ചെറിയ ഭയമായിട്ടാണ് അവനത് കണ്ടത്. അവൻ ദേഷ്യപ്പെട്ടില്ല. പകരം, മീരയുടെ കൈയ്യിൽ പിടിച്ച് ശാന്തനായി പറഞ്ഞു: "മീര... നാളെ നമുക്കൊരു സ്ഥലം വരെ പോകണം. എന്നിട്ട് ഞാൻ ഇതിന് മറുപടി തരാം."

പിറ്റേന്ന് ഞായറാഴ്ച, അപ്പു മീരയെയും കൂട്ടി ആ പഴയ തറവാട്ടുവീട്ടിലേക്ക് ഡ്രൈവ് ചെയ്തു. പൂമുഖത്ത്, ആ രണ്ട് ചാരുകസേരകൾ അവരെ കാത്തിരിക്കുന്നതുപോലെ നിശബ്ദമായി കിടന്നിരുന്നു.

അവൻ മീരയെയും കൂട്ടി ആ കസേരകൾക്കരികിൽ ഇരുന്നു.

"മീര, നീയെന്തിനാണ് എന്നെ സംശയിക്കുന്നതെന്ന് എനിക്കറിയാം. അത് നിന്റെ തെറ്റല്ല. ലോകം അങ്ങനെയാണ്. പക്ഷെ, ഞാൻ വളർന്നത് മറ്റൊരു കാഴ്ചപ്പാടിലാണ്."

അവൻ ആ ഒഴിഞ്ഞ കസേരകളിലേക്ക് ചൂണ്ടി. "ഈ കസേരയിലിരുന്ന എന്റെ അപ്പൂപ്പൻ... ജയകൃഷ്ണൻ... അദ്ദേഹം തന്റെ യൗവ്വനത്തിൽ മറ്റേ കസേരയിലിരുന്ന രേവതി അമ്മൂമ്മയെ ജീവന് തുല്യം പ്രണയിച്ചിരുന്നു. പക്ഷെ അവർ ഒന്നിച്ചില്ല."

മീര അത്ഭുതത്തോടെ കേട്ടിരുന്നു.

"പിന്നീട് എന്റെ അപ്പൂപ്പൻ ലക്ഷ്മി അമ്മൂമ്മയെ വിവാഹം കഴിച്ചു. രേവതി അമ്മൂമ്മ രാജഗോപാൽ അപ്പൂപ്പനെയും. കഥ അവിടെ തീർന്നില്ല. വർഷങ്ങൾക്ക് ശേഷം അവർ കണ്ടുമുട്ടി. നീ ആലോചിച്ചു നോക്കൂ... തന്റെ ഭർത്താവ് ഒരു കാലത്ത് പ്രണയിച്ച സ്ത്രീയെ, സ്വന്തം വീട്ടിലേക്ക് ക്ഷണിക്കാൻ, അവരെ തന്റെ പ്രിയപ്പെട്ട കൂട്ടുകാരിയാക്കാൻ ലക്ഷ്മി അമ്മൂമ്മ കാണിച്ച ആ മനസ്സ്... അതാണ് യഥാർത്ഥ വിശ്വാസം."

"തന്റെ ഭാര്യയുടെ പഴയ കാമുകനെ, സ്വന്തം സഹോദരനായി കാണാൻ രാജഗോപാൽ അപ്പൂപ്പൻ കാണിച്ച ആ ധൈര്യം... അതാണ് സ്നേഹം."

"ലക്ഷ്മി അമ്മൂമ്മ മരിച്ചപ്പോൾ, രാജഗോപാൽ അപ്പൂപ്പൻ തളർന്നപ്പോൾ, അവസാനം അവർ രണ്ടുപേരും തനിച്ചായപ്പോൾ... അവർ പരസ്പരം താങ്ങായത് സംശയത്തോടെയല്ല. അസൂയയോടെയല്ല. തങ്ങൾക്ക് കിട്ടാതെ പോയതിനെ ഓർത്ത് വിലപിച്ചുമല്ല. മറിച്ച്, തങ്ങൾക്ക് നിലവിലുള്ളതിനെ ബഹുമാനിച്ചുകൊണ്ടാണ്."

അപ്പു മീരയുടെ കണ്ണുകളിലേക്ക് നോക്കി. "അവർ തെളിയിച്ചത് എന്താണെന്നറിയുമോ? യഥാർത്ഥ സ്നേഹം കൈവശപ്പെടുത്തലല്ല, മറിച്ച് കരുതലാണെന്നാണ്. ഞാൻ എന്റെ സുഹൃത്തിനെ സഹായിക്കുന്നത്, എന്റെ അപ്പൂപ്പൻ എന്നെ പഠിപ്പിച്ച പാഠമാണ്. ഒരാൾ തളർന്നു വീഴുമ്പോൾ, പഴയതൊന്നും നോക്കാതെ കൈപിടിച്ചുയർത്തണം. പക്ഷെ, എന്റെ ജീവിതം... എന്റെ പ്രണയം... അത് നീ മാത്രമാണ്. ആ വിശ്വാസം എനിക്ക് നിന്നോടും, നിനക്ക് എന്നോടും ഉണ്ടാകണം. ലക്ഷ്മി അമ്മൂമ്മയ്ക്ക് അപ്പൂപ്പനോടുണ്ടായിരുന്ന പോലത്തെ വിശ്വാസം."

മീരയുടെ കണ്ണുകൾ നിറഞ്ഞിരുന്നു. അവൾ ഒന്നും മിണ്ടിയില്ല. അവൾ എഴുന്നേറ്റ് ആ ഒഴിഞ്ഞ ചാരുകസേരകളിൽ മെല്ലെ തലോടി. താൻ കേവലം ഒരു ഭർത്താവിനെയല്ല, മറിച്ച് സ്നേഹത്തിന്റെ അമൂല്യമായ ഒരു പാരമ്പര്യം പേറുന്ന ഒരാളെയാണ് വിവാഹം കഴിച്ചതെന്ന് അവൾ തിരിച്ചറിഞ്ഞു.

അവൾ അപ്പുവിനെ കെട്ടിപ്പിടിച്ചു. "ക്ഷമിക്കണം... എനിക്കിപ്പോൾ മനസ്സിലായി."

ആ പഴയ പൂമുഖം വീണ്ടും ഒരു സാക്ഷിയാവുകയായിരുന്നു. കാലം മായിക്കാത്ത ആ സ്നേഹകഥ, പുതിയൊരു തലമുറയുടെ ജീവിതത്തെയും കൂടുതൽ അർത്ഥവത്താക്കി മാറ്റുന്നതിന്. ആ കസേരകൾ ഒഴിഞ്ഞിരുന്നില്ല; അവ എക്കാലത്തെയും വലിയ സ്നേഹപാഠങ്ങൾ കൊണ്ട് നിറഞ്ഞിരുന്നു.

 

ഭാഗം 14

ആ വീട്ടിൽ നിന്ന് അപ്പുവും മീരയും മടങ്ങിയത് പുതിയൊരു തീരുമാനത്തോടെയായിരുന്നു. മീരയാണ് ആ ആശയം ആദ്യമായി മുന്നോട്ട് വെച്ചത്.

"അപ്പൂ, ഈ കഥ... ഇത് നമ്മൾ മാത്രം അറിഞ്ഞാൽ മതിയോ? ഈ വീട് ഇങ്ങനെ അടച്ചിട്ടിട്ട്, വല്ലപ്പോഴും ഒത്തുകൂടാൻ വേണ്ടി മാത്രം ഉപയോഗിക്കുന്നത് ഒരു നഷ്ടമല്ലേ? ഈ ചുവരുകൾക്ക് ഒരുപാട് കാര്യങ്ങൾ പറയാനുണ്ട്."

അപ്പുവിന് അത്ഭുതം തോന്നിയില്ല, കാരണം അവന്റെ മനസ്സിലും അതേ ചിന്തയായിരുന്നു. "നീ എന്താണ് ഉദ്ദേശിക്കുന്നത്, മീര?"

"ഈ വീട്... ഇത് സ്നേഹത്തിന്റെ ഒരു സ്മാരകമാണ്. വെറുതെയൊരു കെട്ടിടമല്ല. പരസ്പരം താങ്ങാവുന്ന, സംശയങ്ങളില്ലാത്ത ഒരു ലോകം സാധ്യമാണെന്ന് തെളിയിച്ച ഇടം. നമ്മൾ ഇതിനെ അങ്ങനെ തന്നെ നിലനിർത്തണം. വരും തലമുറകൾക്ക് വേണ്ടിയെങ്കിലും."

ആ ആലോചന വളർന്നു. രണ്ട് കുടുംബത്തിലെയും (ജയകൃഷ്ണന്റെയും രേവതിയുടെയും) എല്ലാ മക്കളോടും കൊച്ചുമക്കളോടും അവർ ഈ ആശയം സംസാരിച്ചു. എല്ലാവരും ഒരേ മനസ്സോടെ ആ തീരുമാനത്തെ പിന്തുണച്ചു.

അധികം വൈകാതെ, ആ പഴയ തറവാട് വീടിന്റെ രൂപം മാറി. അതൊരു വീടല്ലാതായി മാറി.

"ചതുരംഗം" (നാലുപേർ ചേർന്നത് എന്ന അർത്ഥത്തിൽ) എന്ന് അവർ ആ സംരംഭത്തിന് പേരിട്ടു.

അതൊരു ചാരിറ്റബിൾ ട്രസ്റ്റ് ആയിരുന്നു. ലക്ഷ്മി, രാജഗോപാൽ, രേവതി, ജയകൃഷ്ണൻ എന്നീ നാലുപേരുടെയും പേരിൽ. ആ വീട്, ഏകാന്തത അനുഭവിക്കുന്ന മുതിർന്ന പൗരന്മാർക്ക് വേണ്ടി, പകൽ സമയങ്ങളിൽ ഒത്തുകൂടാനും, സംസാരിക്കാനും, സന്തോഷം പങ്കുവെക്കാനുമുള്ള ഒരു കേന്ദ്രമായി (A Senior Day Care & Companionship Centre) മാറി.

ആ വീടിന്റെ ഘടനയിൽ അവർ വലിയ മാറ്റങ്ങൾ വരുത്തിയില്ല. ഏറ്റവും പ്രധാനമായി, ആ പൂമുഖവും, അവിടെയുണ്ടായിരുന്ന ആ രണ്ട് ചാരുകസേരകളും, അവർ അതേപടി നിലനിർത്തി. ഒരു സ്മാരകം പോലെ, ഒരു ഗ്ലാസ് ഭിത്തി സ്ഥാപിച്ച് അവർ അതിനെ സംരക്ഷിച്ചു.

ആദ്യ ദിവസം, "ചതുരംഗം" ഉദ്ഘാടനം ചെയ്യപ്പെട്ടപ്പോൾ, അപ്പുവും മീരയും അവിടെയെത്തിയ പ്രായമായ മനുഷ്യരുടെ മുഖത്തേക്ക് നോക്കി. ഒറ്റപ്പെടലിന്റെയും വിഷാദത്തിന്റെയും നിഴലുകളുമായി വന്ന അവർ, പതിയെ പതിയെ പരസ്പരം സംസാരിക്കാനും, ചിരിക്കാനും, തമാശകൾ പറയാനും തുടങ്ങി.

ആ വീടിന്റെ പൂമുഖത്തെ ചില്ലു ഭിത്തിക്ക് പിന്നിൽ, ആ രണ്ട് കസേരകൾക്ക് മുകളിലായി, അവർ ഇങ്ങനെ എഴുതി വെച്ചു:

"ഈ കസേരകൾ ഒഴിഞ്ഞതല്ല. യൗവ്വനത്തിലെ പ്രണയത്തേക്കാൾ വലുത് വാർദ്ധക്യത്തിലെ കരുതലാണ് എന്നും, സ്വന്തമാക്കുന്നതിനേക്കാൾ വലുത് താങ്ങായി നിൽക്കുന്നതാണ് എന്നും നിശബ്ദമായി പഠിപ്പിച്ച രണ്ട് ആത്മാക്കൾ ഇവിടെ ഇരിക്കുന്നുണ്ട്.

ജയകൃഷ്ണൻ & രേവതി

ഒപ്പം, സ്നേഹമെന്നത് ത്യാഗവും വിശ്വാസവുമാണെന്ന് തെളിയിച്ച ലക്ഷ്മിയുടെയും രാജഗോപാലിന്റെയും ഓർമ്മകളും."

വർഷങ്ങൾക്കിപ്പുറം, "ചതുരംഗം" ആ നാട്ടിലെ ഏറ്റവും സജീവമായ ഇടമായി മാറി. അവിടെ ഒരുപാട് മുത്തശ്ശീമുത്തശ്ശന്മാർ തങ്ങളുടെ പുതിയ സൗഹൃദങ്ങൾ കണ്ടെത്തി. ചിലർ അവിടെയിരുന്ന് പഴയ പാട്ടുകൾ പാടി, ചിലർ ചെസ്സ് കളിച്ചു, മറ്റുചിലർ പൂന്തോട്ടത്തിൽ കറങ്ങി നടന്നു.

അവരെല്ലാം ഇടയ്ക്ക് ആ രണ്ട് ഒഴിഞ്ഞ കസേരകളെ നോക്കി നിശബ്ദമായി പുഞ്ചിരിക്കും. കാരണം, ആ വീട്ടിലെ ഓരോ അണുവിലും അലിഞ്ഞുചേർന്ന, നാല് മനുഷ്യർ ഒരു ജീവിതകാലം കൊണ്ട് വാറ്റിയെടുത്ത ആ നിസ്വാർത്ഥ സ്നേഹത്തിന്റെ ഊഷ്മളത, അവിടെ വരുന്ന ഓരോരുത്തർക്കും അനുഭവിക്കാൻ കഴിയുന്നുണ്ടായിരുന്നു.

അങ്ങനെ, ആ കഥ അവസാനിച്ചില്ല. അതൊരു വ്യക്തിയുടെയോ, നാല് വ്യക്തികളുടെയോ കഥയല്ലാതായി, ഒരുപാട് പേർക്ക് തണലും ആശ്വാസവും നൽകുന്ന ഒരു വലിയ സത്യമായി അത് രൂപാന്തരപ്പെട്ടു.

 

ഭാഗം 15

"ചതുരംഗം" എന്ന ആ സ്നേഹവീട് പ്രശസ്തമാകാൻ അധികം സമയം വേണ്ടിവന്നില്ല. അവിടെയെത്തുന്നവർക്ക് അത് വെറുമൊരു പകൽ വീടായിരുന്നില്ല, അതൊരു അനുഭവമായിരുന്നു. അവിടുത്തെ ചുമതലക്കാർ ശമ്പളത്തിനുവേണ്ടി ജോലി ചെയ്യുന്നവരായിരുന്നില്ല, മറിച്ച് അപ്പുവും മീരയും തുടങ്ങിവെച്ച ആ ആശയത്തിൽ വിശ്വസിക്കുന്ന സന്നദ്ധപ്രവർത്തകരായിരുന്നു.

അങ്ങനെയിരിക്കെയാണ് അവിടേക്ക് മാധവൻ മാഷ് എത്തുന്നത്. റിട്ടയേർഡ് ഹെഡ്മാസ്റ്ററാണ്. ഭാര്യ മരിച്ച് ഒരു വർഷം കഴിഞ്ഞതേയുള്ളൂ. മക്കൾ വിദേശത്താണ്. കോടിക്കണക്കിന് സമ്പാദ്യമുണ്ടായിട്ടും, ആ വലിയ വീട്ടിൽ അദ്ദേഹം തികച്ചും ഒറ്റയ്ക്കായിരുന്നു. വിഷാദം അദ്ദേഹത്തെ കാർന്നുതിന്നാൻ തുടങ്ങിയിരുന്നു. മക്കളുടെ നിർബന്ധപ്രകാരമാണ് അദ്ദേഹം മനസ്സില്ലാമനസ്സോടെ "ചതുരംഗ"ത്തിലേക്ക് വരുന്നത്.

ആദ്യത്തെ കുറച്ച് ദിവസങ്ങൾ അദ്ദേഹം ആരോടും മിണ്ടിയില്ല. ഒരു മൂലയിൽ ഒതുങ്ങിക്കൂടി, നിർവികാരനായി പുറത്തേക്ക് നോക്കിയിരുന്നു. പലരും അദ്ദേഹത്തോട് സംസാരിക്കാൻ ശ്രമിച്ചെങ്കിലും, ഒന്നോ രണ്ടോ വാക്കിൽ അദ്ദേഹം മറുപടി ഒതുക്കി.

അവിടെ സ്ഥിരമായി വരുന്ന, എൺപത് വയസ്സുള്ള ഭാനുമതി ടീച്ചർ എന്നൊരാളുണ്ടായിരുന്നു. എപ്പോഴും ചിരിച്ചും തമാശ പറഞ്ഞും നടക്കുന്ന ഒരാൾ. അവർ മാധവൻ മാഷിന്റെ നിശബ്ദത ശ്രദ്ധിക്കുന്നുണ്ടായിരുന്നു.

ഒരു ദിവസം ഉച്ചയ്ക്ക്, അവർ അദ്ദേഹത്തിന്റെ അരികിൽ വന്നിരുന്നു. "മാഷ് ചതുരംഗത്തിന്റെ കഥ വായിച്ചോ?" അവർ ഭിത്തിയിൽ എഴുതിവെച്ച ആ നാലുപേരുടെ കഥയിലേക്ക് ചൂണ്ടി.

മാധവൻ മാഷ് ഗൗരവത്തോടെ തലയാട്ടി. "വായിച്ചു. സിനിമാക്കഥ പോലൊന്നുണ്ട്. ജീവിതത്തിൽ ഇങ്ങനെയൊക്കെ നടക്കുമോ?" അദ്ദേഹത്തിന്റെ ശബ്ദത്തിൽ പുച്ഛം കലർന്നിരുന്നു.

ഭാനുമതി ടീച്ചർ ചിരിച്ചു. "നടക്കും മാഷേ. നമ്മൾ സ്നേഹിക്കാൻ തയ്യാറായാൽ നടക്കും. എനിക്കൊരു കഥ പറയാനുണ്ട്. എന്റെ സ്വന്തം കഥ."

മാധവൻ മാഷ് താല്പര്യമില്ലാതെ അവരെ നോക്കി.

ടീച്ചർ തുടർന്നു: "എന്റെ ഭർത്താവ് മരിച്ചിട്ട് ഇരുപത് വർഷമായി. എനിക്ക് മക്കളില്ല. ഞാൻ ഒറ്റയ്ക്കായിരുന്നു. ഈ ചതുരംഗം തുടങ്ങുന്ന സമയത്ത്, ജീവിതം മടുത്ത, ആരോടും മിണ്ടാനില്ലാത്ത ഒരാളായിരുന്നു ഞാനും. ഇവിടെ വന്ന ആദ്യ ദിവസം, ഞാനും ഈ മൂലയിലാണ് ഇരുന്നത്."

"പിന്നെ ഞാനീ കസേരകളെ നോക്കി. ആ കഥ വായിച്ചു. അന്ന് രാത്രി ഞാൻ ഉറങ്ങിയില്ല. ഞാൻ ആലോചിക്കുകയായിരുന്നു. ലക്ഷ്മിയെന്ന ആ സ്ത്രീയെക്കുറിച്ച്... ഭർത്താവ് പ്രണയിച്ച സ്ത്രീയെ സ്വന്തം കൂട്ടുകാരിയാക്കാൻ അവർ കാണിച്ച ആ മനസ്സ്... രാജഗോപാൽ എന്ന ആ മനുഷ്യനെക്കുറിച്ച്... ഭാര്യയുടെ മുൻകാമുകനെ സഹോദരനായി സ്വീകരിച്ച ആ വിശാലത..."

"അപ്പോൾ ഞാൻ എന്നോട് തന്നെ ചോദിച്ചു. ഭാനുമതീ, നിനക്ക് എന്തുകൊണ്ട് മറ്റുള്ളവരെ സ്നേഹിച്ചുകൂടാ? നിന്റെ സങ്കടം മാത്രം ഓർത്തിരുന്നാൽ മതിയോ? പിറ്റേദിവസം മുതൽ ഞാൻ മാറി. ഇവിടെ വരുന്ന ഓരോരുത്തരോടും ഞാൻ ചിരിക്കാൻ തുടങ്ങി, അവരുടെ സങ്കടങ്ങൾ കേൾക്കാൻ തുടങ്ങി. എന്റെ വിഷാദം എങ്ങോ ഓടിപ്പോയി. കാരണം, സ്നേഹം കിട്ടുമ്പോൾ മാത്രമല്ല, നമ്മൾ അത് തിരികെ നൽകുമ്പോഴും നമ്മുടെ ഉള്ളം നിറയും. അതാണ് ഈ വീട് എന്നെ പഠിപ്പിച്ചത്."

മാധവൻ മാഷ് ഒന്നും മിണ്ടിയില്ല.

അന്ന് വൈകുന്നേരം വീട്ടിലേക്ക് മടങ്ങുമ്പോൾ, ആദ്യമായി അദ്ദേഹം ആ ചില്ലുകൂടിന് മുന്നിൽ അല്പനേരം നിന്നു. ആ ഒഴിഞ്ഞ കസേരകളെ നോക്കി. 'ജീവിതത്തിൽ ഇങ്ങനെയൊക്കെ നടക്കുമോ?' എന്ന് അദ്ദേഹം വീണ്ടും സ്വയം ചോദിച്ചു. പക്ഷെ ഇത്തവണ ആ ചോദ്യത്തിന് പുച്ഛത്തിന്റെ സ്വരമുണ്ടായിരുന്നില്ല.

പിറ്റേദിവസം, മാധവൻ മാഷ് ചതുരംഗത്തിലേക്ക് വന്നത് കയ്യിൽ ഒരു ചെസ്സ് ബോർഡുമായാണ്. അദ്ദേഹം നേരെ ഭാനുമതി ടീച്ചറുടെ അടുത്തേക്ക് ചെന്നു. "ടീച്ചർക്ക് ചെസ്സ് കളിക്കാൻ അറിയാമോ?"

ഭാനുമതി ടീച്ചർ അത്ഭുതത്തോടെ അദ്ദേഹത്തെ നോക്കി, പിന്നെ പൊട്ടിച്ചിരിച്ചു. "അറിയില്ല മാഷേ, പക്ഷെ പഠിപ്പിച്ചു തന്നാൽ ഞാൻ പഠിക്കാം."

അന്ന്, ആ പൂമുഖത്തിന്റെ വശത്തിരുന്ന്, മാധവൻ മാഷ് ഭാനുമതി ടീച്ചറെ ചെസ്സിന്റെ ആദ്യ നീക്കങ്ങൾ പഠിപ്പിച്ചു. കാലങ്ങളായി അദ്ദേഹത്തിന്റെ മുഖത്ത് വിടരാത്ത ഒരു ചിരിയുണ്ടായിരുന്നു അപ്പോൾ.

അപ്പുവും മീരയും ദൂരെ നിന്ന് ആ കാഴ്ച കണ്ട് പുഞ്ചിരിച്ചു. ജയകൃഷ്ണന്റെയും രേവതിയുടെയും കഥ അവസാനിച്ചിരുന്നില്ല. ആ ഒഴിഞ്ഞ കസേരകൾ ഒരു വിളക്കുമാടം പോലെയായി മാറിയിരുന്നു. ജീവിതത്തിന്റെ ഏകാന്തതയിൽ ഒറ്റപ്പെട്ടുപോയ ഒരുപാട് പേർക്ക് സ്നേഹത്തിന്റെ പുതിയൊരു പാത കാണിച്ചുകൊടുക്കുന്ന വിളക്കുമാടം. ആ വെളിച്ചം തലമുറകളോളം അണയാതെ കത്തുക തന്നെ ചെയ്യും.

ഭാഗം 16

"ചതുരംഗം" എന്ന ആ സ്നേഹഭവനത്തിന്റെ കീർത്തി പതിയെ പത്രമാധ്യമങ്ങളിലും എത്തിത്തുടങ്ങി. നഗരത്തിലെ തിരക്കുകളിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി, പ്രായമായവർക്ക് സന്തോഷം കണ്ടെത്താൻ ഒരിടം - അതായിരുന്നു വാർത്ത. ഈ വാർത്ത കണ്ടാണ്, പ്രമുഖ വാരികയിലെ യുവ പത്രപ്രവർത്തകയായ അഞ്ജലി അവിടേക്ക് വരുന്നത്. 'വാർദ്ധക്യത്തിലെ ഒറ്റപ്പെടൽ' എന്ന വിഷയത്തിൽ ഒരു ഫീച്ചർ തയ്യാറാക്കാനായിരുന്നു വരവ്.

മറ്റേതൊരു വൃദ്ധസദനവും പോലെ, സങ്കടം തളംകെട്ടിയ ഒരിടമായിരിക്കും അതെന്നാണ് അഞ്ജലി കരുതിയത്. പക്ഷെ, ചതുരംഗത്തിന്റെ ഗേറ്റ് കടന്നപ്പോൾ തന്നെ ആ ധാരണ മാറി. അവിടെ സങ്കടമായിരുന്നില്ല, ശാന്തമായ സന്തോഷമായിരുന്നു അലയടിച്ചിരുന്നത്. പൂന്തോട്ടത്തിൽ ചിരിയോടെ സംസാരിച്ചിരിക്കുന്നവർ, ചെസ്സ് കളിക്കുന്ന മാധവൻ മാഷും ഭാനുമതി ടീച്ചറും, പാട്ട് കേൾക്കുന്നവർ...

അഞ്ജലി ആ വീടിനുചുറ്റും നടന്നു. അപ്പോഴാണ് പൂമുഖത്തെ ആ ചില്ലു അറയിൽ, ആ രണ്ട് ചാരുകസേരകളും അതിനു മുകളിലെ കുറിപ്പും അവളുടെ ശ്രദ്ധയിൽ പെട്ടത്.

അവൾ ആ കുറിപ്പ് വായിച്ചു. വീണ്ടും വീണ്ടും വായിച്ചു. "യൗവ്വനത്തിലെ പ്രണയത്തേക്കാൾ വലുത് വാർദ്ധക്യത്തിലെ കരുതലാണ്..." ആ വാക്കുകൾ അവളുടെ ഹൃദയത്തിൽ കൊണ്ടു. അവൾ അപ്പുവിനെയും മീരയെയും കണ്ടെത്തി.

"ഇതൊരു കുറിപ്പ് മാത്രമാണോ? അതോ ഇതിന് പിന്നിലൊരു കഥയുണ്ടോ?"

അപ്പുവും മീരയും പരസ്പരം നോക്കി. അവർ അഞ്ജലിയെ ആ പൂമുഖത്ത് ഇരുത്തി, ആ നാലുപേരുടെയും കഥ മുഴുവൻ പറഞ്ഞു. കോളേജ് വരാന്തയിൽ തുടങ്ങിയ ആ നോട്ടം, ലക്ഷ്മിയുടെയും രാജഗോപാലിന്റെയും കടന്നുവരവ്, രണ്ട് കുടുംബങ്ങൾ ഒന്നായത്, പ്രതിസന്ധികളിൽ അവർ പരസ്പരം താങ്ങായത്, അവസാനം ജയകൃഷ്ണനും രേവതിയും ഈ കസേരകളിൽ പരസ്പരം തണലായിരുന്നത്... എല്ലാം.

കഥ കേട്ട് കഴിഞ്ഞപ്പോൾ അഞ്ജലിയുടെ കണ്ണുകൾ നിറഞ്ഞിരുന്നു. അവൾ കുറേനേരം ഒന്നും മിണ്ടിയില്ല.

"ഈ കഥ..." അവൾ പറഞ്ഞു, അവളുടെ ശബ്ദം ഇടറിയിരുന്നു. "ഇന്നത്തെ ലോകം ഇത് അറിയണം. പ്രണയം തകർന്നാൽ ഒന്നുകിൽ ശത്രുക്കളാകുന്ന, അല്ലെങ്കിൽ പരസ്പരം ചെളിവാരിയെറിയുന്ന ഈ കാലത്ത്, ഇങ്ങനെയും സ്നേഹിക്കാൻ കഴിയുമെന്ന്, പരസ്പരം ബഹുമാനിക്കാൻ കഴിയുമെന്ന് ആളുകൾ അറിയണം. എനിക്കിത് എഴുതണം. ഒരു വലിയ ആർട്ടിക്കിൾ ആയി."

അപ്പുവും മീരയും ഒരു നിമിഷം നിശബ്ദരായി. അവർക്ക് ഭയമുണ്ടായിരുന്നു. "അഞ്ജലീ, ഇത് വളരെ സ്വകാര്യമായ ഒരു കാര്യമാണ്," മീര പറഞ്ഞു. "പുറംലോകം ഇതിനെ എങ്ങനെ കാണുമെന്ന് ഞങ്ങൾക്കറിയില്ല. അവർ ഇതിനെ വെറും ഒരു 'പഴയ കാമുകി-കാമുകൻ' കഥയായി ചുരുക്കിയാലോ? ഇതിന്റെ ആത്മാവ് നഷ്ടപ്പെട്ടാലോ? ലക്ഷ്മി അമ്മൂമ്മയും രാജഗോപാൽ അപ്പൂപ്പനും കാണിച്ച ആ വലിയ മനസ്സ് ആരും കാണാതെ പോയാലോ?"

അഞ്ജലി അവരുടെ ആശങ്ക മനസ്സിലാക്കി. "ഞാൻ നിങ്ങളെ നിർബന്ധിക്കില്ല. പക്ഷെ ഒന്നോർക്കൂ," അവൾ മാധവൻ മാഷിനെയും ഭാനുമതി ടീച്ചറെയും ചൂണ്ടി. "ഈ കഥ ഈ ചുവരുകൾക്കുള്ളിൽ അറിഞ്ഞപ്പോൾ, അത് മാധവൻ മാഷിന്റെ ജീവിതം മാറ്റിമറിച്ചു. എങ്കിൽ, ഈ കഥ പുറംലോകം അറിഞ്ഞാൽ, അത് വേദനിക്കുന്ന, ഒറ്റപ്പെടുന്ന, പരസ്പരം സംശയിക്കുന്ന എത്രയോ ജീവിതങ്ങളെ മാറ്റിമറിക്കും? ഈ വെളിച്ചം ഇവിടെ മാത്രം ഒതുങ്ങേണ്ടതാണോ?"

ആ ചോദ്യം അപ്പുവിനെയും മീരയെയും ഇരുത്തി ചിന്തിപ്പിച്ചു.

അന്ന് വൈകുന്നേരം, അവർ രണ്ടുപേരും ആ ഒഴിഞ്ഞ ചാരുകസേരകൾക്ക് മുന്നിൽ നിന്നു. "എന്താ അപ്പൂ നമ്മൾ ചെയ്യുക?" മീര ചോദിച്ചു.

അപ്പു ആ കസേരകളിൽ മെല്ലെ തലോടി. "അപ്പൂപ്പൻ... രേവതി അമ്മൂമ്മ... അവർ തങ്ങളുടെ സ്നേഹം ഒളിച്ചുവെച്ചവരല്ല. അവർ അത് പരസ്പരം ജീവിച്ചു കാണിച്ചു. ലക്ഷ്മി അമ്മൂമ്മയും രാജഗോപാൽ അപ്പൂപ്പനും ആ സത്യത്തെ ഭയപ്പെടുകയല്ല, അതിനെ ആദരിക്കുകയാണ് ചെയ്തത്. അവർ നാലുപേരും ധൈര്യശാലികളായിരുന്നു."

അവൻ മീരയുടെ കൈ പിടിച്ചു. "ഈ കഥ ഇനി നമ്മുടേതല്ല, മീര. ഇത് ലോകത്തിന്റേതാണ്. ഇതിന്റെ വെളിച്ചം ആവശ്യമുള്ള ഒരുപാട് പേരുണ്ട്. നമ്മൾ അത് തടഞ്ഞുവെക്കാൻ പാടില്ല."

അവർ അഞ്ജലിയെ വിളിച്ചു. "അഞ്ജലിക്ക് എഴുതാം," അപ്പു പറഞ്ഞു. "പക്ഷെ ഒരു നിബന്ധനയുണ്ട്. ഇത് ജയകൃഷ്ണന്റെയും രേവതിയുടെയും മാത്രം പ്രണയകഥയാവരുത്. ഇത് ലക്ഷ്മിയുടെയും രാജഗോപാലിന്റെയും കൂടി ത്യാഗത്തിന്റെയും വിശ്വാസത്തിന്റെയും കഥയാവണം. എല്ലാത്തിനും മുകളിൽ, ഇത് 'ചതുരംഗ'ത്തിന്റെ കഥയാവണം. സ്നേഹം എങ്ങനെയാണ് മുറിവുണക്കുന്നത് എന്നതിന്റെ കഥ."

അഞ്ജലി നിറഞ്ഞ മനസ്സോടെ സമ്മതിച്ചു.

അടുത്ത ആഴ്ച, ആ പ്രമുഖ വാരികയുടെ കവർ പേജിൽ ആ നാലുപേരുടെയും പഴയ ചിത്രങ്ങൾക്കൊപ്പം, ആ രണ്ട് ചാരുകസേരകളുടെയും ചിത്രമുണ്ടായിരുന്നു.

തലക്കെട്ട് ഇതായിരുന്നു: "പ്രണയം, ത്യാഗം, വിശ്വാസം, കരുതൽ: കാലം മായിക്കാത്ത 'ചതുരംഗം'"

ആ ലേഖനം ഒരു കൊടുങ്കാറ്റുപോലെയാണ് ആളുകളുടെ മനസ്സിലേക്ക് പടർന്നുകയറിയത്. അത് വായിച്ചവർ കരഞ്ഞു, അത്ഭുതപ്പെട്ടു, പരസ്പരം സ്നേഹിക്കാൻ കൊതിച്ചു. ആ കഥ ഒരുപാട് പേർക്ക് പ്രചോദനമായി.

"ചതുരംഗം" എന്ന ആ ചെറിയ വീട് ഒരു തീർത്ഥാടന കേന്ദ്രം പോലെയായി. ആളുകൾ അവിടേക്ക് വരാൻ തുടങ്ങി. ആ ചാരുകസേരകൾക്ക് മുന്നിൽ നിന്ന് പ്രാർത്ഥിക്കാൻ, തങ്ങളുടെ ജീവിതത്തിലെ പ്രശ്നങ്ങൾ മറക്കാൻ, സ്നേഹത്തിന്റെ ആഴം തിരിച്ചറിയാൻ.

അങ്ങനെ, ആ നാല് പേരുടെ സ്വകാര്യമായ ജീവിതം, ഒരു തലമുറയ്ക്ക് മുഴുവൻ സ്നേഹത്തിന്റെ ഏറ്റവും വലിയ പാഠപുസ്തകമായി മാറി. ആ കഥ അവിടെയും അവസാനിച്ചില്ല; അത് വായിച്ച ഓരോ മനസ്സിലും പുതിയൊരു തുടക്കമായി മാറുകയായിരുന്നു.

ഭാഗം 17

ആ ലേഖനം പ്രസിദ്ധീകരിച്ചതോടെ "ചതുരംഗം" ഒരു പൊതു ഇടമായി മാറി. പലതരം ആളുകൾ അവിടേക്ക് വരാൻ തുടങ്ങി. ചിലർ ആ സ്നേഹകഥയുടെ അത്ഭുതം കാണാൻ, മറ്റുചിലർ സ്വന്തം ജീവിതത്തിലെ സങ്കടങ്ങൾക്ക് ആശ്വാസം തേടി, വേറെചിലർ സംശയത്തോടെ.

അങ്ങനെയൊരു ദിവസമാണ് അർജുൻ അവിടേക്ക് വരുന്നത്. മുപ്പതുകളിൽ എത്തിയ, വിലകൂടിയ വസ്ത്രങ്ങൾ ധരിച്ച ഒരു യുവാവ്. കയ്യിൽ ആ വാരികയുടെ കോപ്പിയുണ്ടായിരുന്നു. പ്രണയവിവാഹമായിരുന്നു അവന്റെത്. എന്നാൽ കഴിഞ്ഞ മാസം, ഭാര്യ അവനെ ഉപേക്ഷിച്ച് മറ്റൊരാളുടെ കൂടെ പോയി. വഞ്ചനയും ദേഷ്യവും അപമാനവും കൊണ്ട് അവന്റെ മനസ്സ് കലുഷിതമായിരുന്നു. സ്നേഹം, വിശ്വാസം തുടങ്ങിയ വാക്കുകളോടൊക്കെ അവന് പുച്ഛം തോന്നിത്തുടങ്ങിയ സമയത്താണ് അവൻ ഈ ലേഖനം വായിക്കുന്നത്.

"ഇങ്ങനെയൊന്നും ജീവിതത്തിൽ നടക്കില്ല. ഇതൊക്കെ എഴുത്തുകാരിയുടെ ഭാവനയാണ്," അവൻ ഉറപ്പിച്ചു. എങ്കിലും, എന്തോ ഒരു കൗതുകം അവനെ അവിടേക്ക് വലിച്ചു.

അവൻ "ചതുരംഗ"ത്തിന്റെ പൂമുഖത്ത് എത്തുമ്പോൾ അപ്പു അവിടെയുണ്ടായിരുന്നു. അർജുൻ ആ ചില്ലുകൂടിനുള്ളിലെ ഒഴിഞ്ഞ കസേരകളിലേക്ക് നോക്കി.

"ഇതൊക്കെ സത്യമാണോ?" അവൻ അപ്പുവിനോട് ചോദിച്ചു. ശബ്ദത്തിൽ പരിഹാസം കലർന്നിരുന്നു.

അപ്പു ശാന്തനായി അവനെ നോക്കി. "എന്താണ് നിങ്ങൾക്ക് അറിയേണ്ടത്?"

"ഇങ്ങനെയൊരു കഥ. ഒരു പുരുഷൻ, താൻ പ്രണയിച്ച സ്ത്രീയെ, അവളുടെ ഭർത്താവ് മരിച്ചശേഷം, സ്വന്തം വീട്ടിൽ കൊണ്ടുവന്ന് താമസിപ്പിക്കുക. അതും ഒരു സഹോദരനായി! ഈ ലോകത്ത് നടക്കുമോ ഇത്? നിങ്ങളിതൊരു ബ്രാൻഡ് ആക്കാൻ വേണ്ടി ഉണ്ടാക്കിയ കഥയല്ലേ?"

അപ്പു പുഞ്ചിരിച്ചു. അവൻ ദേഷ്യപ്പെട്ടില്ല. "നിങ്ങൾ ഒരുപാട് വേദനയിലൂടെയാണല്ലേ കടന്നുപോകുന്നത്?"

അർജുൻ ഞെട്ടി. അവൻ അത് പ്രതീക്ഷിച്ചിരുന്നില്ല. "അ... അതെ. എന്റെ ഭാര്യ... അവൾ..." അവന്റെ വാക്കുകൾ മുറിഞ്ഞു. "അവൾ എന്നെ ചതിച്ചു. സ്നേഹമെന്ന് പറഞ്ഞതെല്ലാം കള്ളമായിരുന്നു. എന്നിട്ട് നിങ്ങളിവിടെ സ്നേഹത്തിന്റെ ത്യാഗത്തിന്റെ കഥ പറയുന്നു!"

അപ്പു അവനെയും കൂട്ടി ആ കസേരകൾക്കരികിലേക്ക് നടന്നു.

"നിങ്ങൾ ഈ കഥ തെറ്റായാണ് മനസ്സിലാക്കിയത്," അപ്പു പറഞ്ഞു. "ഇതൊരു ത്യാഗത്തിന്റെ കഥയല്ല. ഇതൊരു തിരിച്ചറിവിന്റെ കഥയാണ്."

അർജുൻ സംശയത്തോടെ നോക്കി.

അപ്പു തുടർന്നു: "എന്റെ അപ്പൂപ്പൻ (ജയകൃഷ്ണൻ) ഒരു വിശുദ്ധനായിരുന്നില്ല. രേവതി അമ്മൂമ്മയെ നഷ്ടപ്പെട്ടപ്പോൾ അദ്ദേഹവും തകർന്നിട്ടുണ്ട്. എന്റെ അമ്മൂമ്മ (ലക്ഷ്മി), തന്റെ ഭർത്താവിന്റെ മനസ്സിൽ മറ്റൊരാളുടെ ഓർമ്മയുണ്ടെന്ന് അറിഞ്ഞപ്പോൾ അവർക്കും വേദനിച്ചിട്ടുണ്ടാവാം. രാജഗോപാൽ അപ്പൂപ്പനും സംശയങ്ങൾ ഉണ്ടായിരുന്നിരിക്കാം. അവരെല്ലാം സാധാരണ മനുഷ്യരായിരുന്നു."

"പക്ഷേ," അപ്പു ആ കസേരകളിൽ തൊട്ടു, "അവർ തങ്ങളുടെ വേദനയേക്കാളും, ഈഗോയേക്കാളും വലുതായി കണ്ടത് പരസ്പരമുള്ള ബഹുമാനത്തെയാണ്. സ്വന്തമാക്കാൻ കഴിയാതെ വരുമ്പോൾ നശിപ്പിക്കുകയല്ല, മറിച്ച് അവർക്ക് തണലായി മാറുകയാണ് വേണ്ടതെന്ന് അവർ തിരിച്ചറിഞ്ഞു. പ്രണയം എന്നാൽ കൈവശം വെക്കലല്ല, കരുതലാണെന്ന് അവർ തെളിയിച്ചു."

"നിങ്ങളെ നിങ്ങളുടെ ഭാര്യ ചതിച്ചു. നിങ്ങൾക്ക് വേദനിച്ചു. ആ വേദനയിൽ നിങ്ങൾക്ക് ലോകത്തുള്ള എല്ലാ സ്നേഹത്തെയും വെറുക്കാം. അല്ലെങ്കിൽ, ആ വേദന മറ്റൊരാൾക്ക് ഉണ്ടാവാതിരിക്കാൻ നിങ്ങൾക്ക് ശ്രമിക്കാം. എന്റെ അപ്പൂപ്പനും അമ്മൂമ്മമാരും രണ്ടാമത്തെ വഴിയാണ് തിരഞ്ഞെടുത്തത്. അതുകൊണ്ടാണ് ഈ കസേരകൾക്ക് ഇന്നും ശക്തിയുള്ളത്."

അർജുൻ ഒന്നും മിണ്ടിയില്ല. അവന്റെ കണ്ണുകൾ നിറഞ്ഞിരുന്നു. അവന്റെ ഉള്ളിലെ കനൽ അണഞ്ഞ്, അവിടെ ചെറിയൊരു നീരുറവ പൊടിയുന്നതുപോലെ അവന് തോന്നി.

അവൻ ആ കസേരകൾക്ക് മുന്നിൽ അല്പനേരം നിന്നു.

"എനിക്കിവിടെ കുറച്ചുനേരം ഇരിക്കാമോ?" അവൻ അപ്പുവിനോട് ചോദിച്ചു.

അപ്പു അവനെ പൂന്തോട്ടത്തിലെ ഒരു ബെഞ്ചിലേക്ക് ക്ഷണിച്ചു. അന്ന് വൈകുന്നേരം വരെ അർജുൻ അവിടെയിരുന്നു. മാധവൻ മാഷും ഭാനുമതി ടീച്ചറും അവനോട് വന്ന് സംസാരിച്ചു. സ്വന്തം ജീവിതത്തിലെ ഒറ്റപ്പെടലുകളെ അവർ അതിജീവിച്ച കഥ പറഞ്ഞു.

തിരികെ പോകുമ്പോൾ അർജുൻ പഴയ അർജുൻ ആയിരുന്നില്ല. അവന്റെ മുറിവ് ഉണങ്ങിയിരുന്നില്ല, പക്ഷെ ആ മുറിവിൽ വെറുപ്പ് നിറയ്ക്കുന്നതിന് പകരം, സ്നേഹത്തിന്റെ ഈ വെളിച്ചം കൊണ്ട് നിറയ്ക്കാൻ അവൻ തീരുമാനിച്ചു.

ആ ലേഖനം അഞ്ജലിയുടെ ജീവിതത്തെയും മാറ്റിമറിച്ചു. അത് അവളുടെ കരിയറിലെ ഏറ്റവും മികച്ച വർക്കായി മാറി. അതിന് നിരവധി അവാർഡുകൾ കിട്ടി. പക്ഷെ അതിനേക്കാൾ ഉപരി, "ചതുരംഗം ട്രസ്റ്റി"ലേക്ക് സഹായങ്ങൾ ഒഴുകിയെത്താൻ ആ ലേഖനം കാരണമായി.

ആ പണം കൊണ്ട് അപ്പുവും മീരയും "ചതുരംഗ"ത്തോട് ചേർന്ന് ഒരു പുതിയ കെട്ടിടം പണിതു. "ലക്ഷ്മി-രാജഗോപാൽ മെമ്മോറിയൽ വിംഗ്" - ജീവിതത്തിന്റെ പ്രതിസന്ധികളിൽ ഒറ്റപ്പെട്ടുപോകുന്ന സ്ത്രീകൾക്കും പുരുഷന്മാർക്കും (വിവാഹമോചനം നേടിയവർ, പങ്കാളിയെ നഷ്ടപ്പെട്ടവർ) താൽക്കാലികമായി താമസിക്കാനും, നിയമസഹായവും കൗൺസിലിംഗും നേടാനുമുള്ള ഒരിടം.

അങ്ങനെ, ആ നാലുപേരുടെ ജീവിതം, അവർ പോയശേഷവും, വേദനിക്കുന്ന ആയിരക്കണക്കിന് ആളുകൾക്ക് തണലും ആശ്വാസവുമായി പെയ്തിറങ്ങിക്കൊണ്ടേയിരുന്നു.

ഭാഗം 18

"ലക്ഷ്മി-രാജഗോപാൽ മെമ്മോറിയൽ വിംഗ്" പ്രവർത്തനം ആരംഭിച്ചതോടെ "ചതുരംഗം" കേവലം ഒരു പകൽവീട് എന്നതിലുപരി, തകർന്ന ജീവിതങ്ങൾക്ക് കൈത്താങ്ങാകുന്ന ഒരു അഭയകേന്ദ്രമായി മാറി. അവിടെയെത്തിയ ആദ്യത്തെ ആളുകളിൽ ഒരാളായിരുന്നു പ്രിയ.

ഇരുപത്തിയെട്ടുകാരിയായ അവൾ, വർഷങ്ങൾ നീണ്ട ഗാർഹിക പീഡനത്തിനൊടുവിൽ, കയ്യിലുണ്ടായിരുന്ന മകളെയും കൊണ്ട് ആ വീടിന്റെ പടിയിറങ്ങിയതാണ്. പോലീസിൽ പരാതി നൽകാനും, വിവാഹമോചനത്തിന് കേസ് ഫയൽ ചെയ്യാനും സഹായിച്ചത് "ചതുരംഗം" ട്രസ്റ്റിലെ അഭിഭാഷകരായിരുന്നു. നിയമസഹായം ലഭിച്ചെങ്കിലും, പ്രിയയുടെ മനസ്സ് തകർന്നിരുന്നു. സ്നേഹത്തിലും കുടുംബത്തിലും പുരുഷന്മാരിലുമുള്ള വിശ്വാസം അവൾക്ക് എന്നന്നേക്കുമായി നഷ്ടപ്പെട്ടിരുന്നു.

അവൾ ആ പുതിയ കെട്ടിടത്തിലെ കൗൺസിലിംഗ് മുറിയിൽ ഒതുങ്ങിക്കൂടി. പഴയ കെട്ടിടത്തിലെ (ചതുരംഗം) പ്രായമായവരുടെ ചിരിയും തമാശകളും അവളെ അസ്വസ്ഥയാക്കി. "അതൊക്കെ പഴയ കാലം. അവർക്ക് ഭാഗ്യമുണ്ടായിരുന്നു. ഇന്നത്തെ ലോകം അങ്ങനെയല്ല," അവൾ ഉള്ളിൽ പറഞ്ഞു.

ഒരു ദിവസം, കൗൺസിലിംഗ് സെഷൻ കഴിഞ്ഞ്, തന്റെ മകളെയും കളിപ്പിച്ച് പൂന്തോട്ടത്തിൽ ഇരിക്കുകയായിരുന്നു പ്രിയ. അവളുടെ മുഖത്ത് ഭാവിയെക്കുറിച്ചുള്ള ഭയവും നിരാശയും നിഴലിച്ചിരുന്നു.

അപ്പോഴാണ് ഭാനുമതി ടീച്ചർ പതിയെ അവളുടെ അടുത്ത് വന്നിരുന്നത്. അവർ പ്രിയയുടെ മകളെ നോക്കി ചിരിച്ചു, കുഞ്ഞിന് ഒരു ബിസ്കറ്റ് കൊടുത്തു.

"ഒറ്റയ്ക്ക് താങ്ങാൻ പറ്റുന്നില്ല, അല്ലേ മോളേ?" ടീച്ചർ ശാന്തമായി ചോദിച്ചു.

പ്രിയയുടെ കണ്ണുകൾ നിറഞ്ഞു. അവൾ ടീച്ചറുടെ മുഖത്തേക്ക് നോക്കി. "വിശ്വാസം... അതാണ് ടീച്ചറേ എന്നെ കൊന്നത്. സ്നേഹിക്കുന്നു എന്ന് പറഞ്ഞയാൾ... എന്നെക്കാൾ നന്നായി എന്നെ അറിയാം എന്ന് പറഞ്ഞയാൾ... അയാളാണ് എന്നെ..." വാക്കുകൾ മുറിഞ്ഞു.

ഭാനുമതി ടീച്ചർ അവളുടെ കൈകളിൽ പിടിച്ചു. "മോളേ, നീ ആ ചില്ലുകൂടിനകത്തെ കഥ വായിച്ചല്ലോ. അതിലെ ലക്ഷ്മിയെയും രാജഗോപാലിനെയും കുറിച്ച് നീയെന്താ വിചാരിക്കുന്നത്?"

പ്രിയ പുച്ഛത്തോടെ ചിരിച്ചു. "അതൊരു കെട്ടുകഥ പോലെയുണ്ട്. അല്ലെങ്കിൽ അവർ വിശുദ്ധന്മാരായിരിക്കണം. സാധാരണ മനുഷ്യർക്ക് ഇങ്ങനെ പെരുമാറാൻ പറ്റില്ല. ഭർത്താവ് സ്നേഹിച്ച പെണ്ണ് കൺമുന്നിൽ വന്ന് നിൽക്കുമ്പോൾ ചിരിക്കാനോ, ഭാര്യയുടെ പഴയ കാമുകനെ വീട്ടിൽ കേറ്റാനോ ആർക്ക് കഴിയും?"

ഭാനുമതി ടീച്ചർ ആ പൂമുഖത്തേക്ക് നോക്കി. "മോള് വിചാരിക്കുന്ന പോലെയല്ല. അവർ വിശുദ്ധന്മാരായിരുന്നില്ല. ലക്ഷ്മിക്ക് വേദനിച്ചിട്ടുണ്ടാവും. രാജഗോപാലിനും സംശയങ്ങൾ ഉണ്ടായിട്ടുണ്ടാവാം. അവരും സാധാരണ മനുഷ്യരായിരുന്നു."

"പക്ഷേ," ടീച്ചർ തുടർന്നു, "അവർ ഒരു കാര്യം മനസ്സിലാക്കി. സംശയത്തിന്റെ പേരിൽ പരസ്പരം അകന്നാൽ, ആ നാലുപേർക്കും നഷ്ടമാകുന്നത് അവരുടെ ജീവിതത്തിലെ സന്തോഷമായിരിക്കും. പകരം, അവർ പരസ്പരം വിശ്വസിക്കാൻ തീരുമാനിച്ചു. വേദനയുണ്ടായിട്ടും, അവർ സ്നേഹത്തെ തിരഞ്ഞെടുത്തു. അതാണ് അവരെ അസാധാരണമാക്കിയത്."

ടീച്ചർ പ്രിയയുടെ കണ്ണുകളിലേക്ക് നോക്കി. "ഒരാൾ നമ്മളെ ചതിച്ചു എന്നതുകൊണ്ട് ലോകത്തുള്ള സ്നേഹം മുഴുവൻ കള്ളമാകുന്നില്ല. ഒരാൾ നിന്റെ വിശ്വാസം തകർത്തു എന്നതുകൊണ്ട്, നിനക്ക് നിന്നിലുള്ള വിശ്വാസം നഷ്ടമാകരുത്."

അവർ പ്രിയയുടെ മകളെ ചൂണ്ടിക്കാട്ടി. "ഈ കുഞ്ഞിന് വേണ്ടി നീ ജീവിക്കണം. അതിന് നീ ആദ്യം നിന്നെത്തന്നെ സ്നേഹിക്കണം, വിശ്വസിക്കണം. ഈ പുതിയ കെട്ടിടത്തിന് ലക്ഷ്മിയുടെയും രാജഗോപാലിന്റെയും പേര് നൽകിയത് എന്തിനാണെന്ന് അറിയുമോ? ഏത് വലിയ തകർച്ചയ്ക്ക് ശേഷവും, വിശ്വാസത്തിന്റെ ഒരു തിരിനാളം കത്തിക്കാൻ നമുക്ക് കഴിയുമെന്ന് ഓർമ്മിപ്പിക്കാനാണ്. അവർ അത് തെളിയിച്ചവരാണ്."

ആ വാക്കുകൾ പ്രിയയുടെ ഹൃദയത്തിലാണ് ചെന്ന് തട്ടിയത്. അതുവരെ അവൾ സ്വന്തം വേദനയെക്കുറിച്ച് മാത്രമാണ് ചിന്തിച്ചിരുന്നത്. ആദ്യമായി, അവൾക്ക് അതിനപ്പുറത്തേക്ക് നോക്കാൻ കഴിഞ്ഞു.

മാസങ്ങൾ കടന്നുപോയി. പ്രിയയുടെ കേസ് നടക്കുന്നുണ്ടായിരുന്നു. അവൾക്ക് ട്രസ്റ്റിന്റെ സഹായത്തോടെ ചെറിയൊരു ജോലിയും താമസസൗകര്യവും ലഭിച്ചു. അവൾ പതിയെ ജീവിതത്തിലേക്ക് മടങ്ങിവന്നു.

ഒരു ദിവസം, "ലക്ഷ്മി-രാജഗോപാൽ വിംഗി"ലേക്ക് പുതിയൊരു പെൺകുട്ടി ഭയന്ന് വിറച്ച് കടന്നുവന്നു. ഭർത്താവിന്റെ വീട്ടിൽ നിന്നുള്ള പീഡനം സഹിക്കവയ്യാതെ ഓടിവന്നതാണ്. അവളെ എന്തുചെയ്യണമെന്നറിയാതെ കൗൺസിലർമാർ നിൽക്കുമ്പോൾ, പ്രിയ മുന്നോട്ട് ചെന്നു.

അവൾ ആ പെൺകുട്ടിയുടെ കൈകളിൽ മുറുകെ പിടിച്ചു. "പേടിക്കേണ്ട. ഞാൻ കൂടെയുണ്ട്. നീയിനി ഒറ്റയ്ക്കല്ല."

അകലെ പൂന്തോട്ടത്തിലിരുന്ന്, ചെസ്സ് കളിക്കുന്നതിനിടയിൽ, മാധവൻ മാഷ് ഈ കാഴ്ച കണ്ട് ഭാനുമതി ടീച്ചറോട് പറഞ്ഞു: "ടീച്ചറേ, ആ കസേരകളിലെ ആളുകൾ മരിച്ചിട്ടില്ല, അല്ലേ? അവർ ഇപ്പോഴും ഇവിടെയുണ്ട്. സ്നേഹമായി, കരുതലായി... അവർ ജീവിക്കുകയാണ്."

ഭാനുമതി ടീച്ചർ പുഞ്ചിരിച്ചു. ആ സ്നേഹത്തിന്റെ പാരമ്പര്യം, മുറിവേറ്റ ഒരാളിൽ നിന്ന് മറ്റൊരാളിലേക്ക്, ഒരു തലമുറയിൽ നിന്ന് അടുത്തതിലേക്ക് കൈമാറ്റം ചെയ്യപ്പെടുകയായിരുന്നു. ആ കഥയ്ക്ക് ഒരിക്കലും ഒരു അവസാനം ഉണ്ടായിരുന്നില്ല.

 

ഭാഗം 19

വർഷങ്ങൾ കടന്നുപോയി. അപ്പുവും മീരയും "ചതുരംഗം" ട്രസ്റ്റിന്റെ നെടുംതൂണുകളായി മാറി. അവരുടെ ജീവിതം ആ വീടുമായി അത്രയധികം ഇഴചേർന്നിരുന്നു. അവർക്ക് ഒരു മകൾ ജനിച്ചു, അവർ അവൾക്ക് "ലക്ഷ്മി" എന്ന് പേരിട്ടു. ആ നാലുപേരുടെയും ഓർമ്മകൾ ആ പേരിലൂടെയും അവരുടെ ജീവിതത്തിലൂടെയും നിലനിന്നു.

അപ്പുവും മീരയും തമ്മിലുള്ള ബന്ധം വളരെ ദൃഢമായിരുന്നു. ആ പഴയ കഥയുടെ തണലിൽ വളർന്നതുകൊണ്ട്, അവരുടെ ദാമ്പത്യത്തിൽ സംശയങ്ങൾക്കോ അനാവശ്യമായ ഈഗോകൾക്കോ സ്ഥാനമുണ്ടായിരുന്നില്ല. എന്നാൽ, ജീവിതം അവരെയും പരീക്ഷിക്കാൻ കാത്തിരുന്നു.

മീര ഒരു കഴിവുറ്റ ആർക്കിടെക്റ്റ് ആയിരുന്നു. അവളുടെ ഏറ്റവും വലിയ സ്വപ്നമായിരുന്നു ലണ്ടനിലെ ഒരു പ്രശസ്ത യൂണിവേഴ്സിറ്റിയിൽ നിന്ന് 'സസ്റ്റൈനബിൾ ആർക്കിടെക്ചറിൽ' ഒരു ഫെല്ലോഷിപ്പ് ചെയ്യുക എന്നത്. വർഷങ്ങളായി അവൾ അതിനായി ശ്രമിക്കുന്നുണ്ടായിരുന്നു. "ചതുരംഗ"ത്തിന്റെ തിരക്കുകൾക്കിടയിലും അവൾ തന്റെ സ്വപ്നം കൈവിട്ടിരുന്നില്ല.

അങ്ങനെയിരിക്കെ, ആ വാർത്ത വന്നു. മീരയ്ക്ക് ആ ഫെല്ലോഷിപ്പ് ലഭിച്ചു. രണ്ട് വർഷത്തെ പ്രോഗ്രാം.

ആ വാർത്തയുമായി അപ്പുവിന്റെ അടുത്തേക്ക് വരുമ്പോൾ മീരയുടെ മുഖത്ത് സന്തോഷവും ഭയവും ഒരുപോലെ നിഴലിച്ചിരുന്നു. "അപ്പൂ... എനിക്ക്... എനിക്ക് അത് കിട്ടി. ലണ്ടനിലെ ഫെല്ലോഷിപ്പ്."

അപ്പു ഒരു നിമിഷം സ്തംബ്ധനായി. അവൻ അവളെ കെട്ടിപ്പിടിച്ച് അഭിനന്ദിച്ചു. "മീര... ഇത് ഗംഭീരമായി! നിന്റെ എത്രകാലത്തെ സ്വപ്നമാണിത്!"

പക്ഷേ, ആ സന്തോഷം കെട്ടടങ്ങിയപ്പോൾ യാഥാർഥ്യത്തിന്റെ നിശബ്ദത ആ മുറിയിൽ നിറഞ്ഞു. രണ്ട് വർഷം! അപ്പുവിന് "ചതുരംഗം" വിട്ട് ലണ്ടനിലേക്ക് വരാൻ കഴിയില്ല. ആ സ്ഥാപനം അത്രയധികം അവനെ ആശ്രയിച്ചിരുന്നു. മകളെയും കൂട്ടി മീരയ്ക്ക് ഒറ്റയ്ക്ക് പോവുക അസാധ്യമാണ്.

മീരയുടെ മുഖം മങ്ങി. "ഞാൻ പോകുന്നില്ല, അപ്പൂ. അത് നടക്കില്ല. നമ്മുടെ മകൾ, നിന്റെ ജോലികൾ... എല്ലാം ഇവിടെയാണ്. ഞാനെന്റെ സ്വപ്നം ഉപേക്ഷിക്കാം. സാരമില്ല."

അപ്പു അവളുടെ കൈകളിൽ മുറുകെ പിടിച്ചു. അവൻ ഒന്നും മിണ്ടാതെ ജനലിലൂടെ പുറത്തേക്ക് നോക്കി. ദൂരെ "ചതുരംഗം" കെട്ടിടത്തിന്റെ മുകൾഭാഗം കാണാമായിരുന്നു. അവന്റെ മനസ്സിൽ ആ രണ്ട് ചാരുകസേരകളുടെ ചിത്രം തെളിഞ്ഞു.

അവൻ ഓർത്തു: "രേവതി അമ്മൂമ്മയെ സ്വന്തമാക്കാൻ കഴിയാതെ പോയപ്പോൾ എന്റെ അപ്പൂപ്പൻ എന്തു ചെയ്തു? അദ്ദേഹം അവരെ വെറുക്കുകയോ നശിപ്പിക്കുകയോ ചെയ്തില്ല. മറിച്ച്, അവർക്ക് തണലാകാൻ കാത്തിരുന്നു."

അവൻ വീണ്ടും ഓർത്തു: "ലക്ഷ്മി അമ്മൂമ്മയും രാജഗോപാൽ അപ്പൂപ്പനും എന്തു ചെയ്തു? തങ്ങളുടെ പങ്കാളികളുടെ ഭൂതകാലത്തെച്ചൊല്ലി അവർ പരസ്പരം തടവുകാരാക്കിയില്ല. മറിച്ച്, അവർ പരസ്പരം സ്വതന്ത്രരാക്കി, കൂടുതൽ വിശ്വസിച്ചു."

അപ്പു മീരയുടെ നേരെ തിരിഞ്ഞു. അവന്റെ കണ്ണുകളിൽ ഉറച്ച ഒരു തീരുമാനമുണ്ടായിരുന്നു.

"നീ പോകണം, മീര."

അവൾ അവിശ്വസനീയതയോടെ അവനെ നോക്കി. "പക്ഷേ അപ്പൂ..."

"ഇല്ല," അപ്പു അവളുടെ സംസാരം തടഞ്ഞു. "ഈ പാരമ്പര്യം നമ്മെ പഠിപ്പിച്ചത് എന്താണ്? സ്നേഹം എന്നത് ഒരു ചങ്ങലയല്ല, അതൊരു ചിറകാണ്. നിന്റെ സ്വപ്നത്തിന്റെ വഴിയിൽ ഞാനൊരു തടസ്സമാകാൻ പാടില്ല. അത് സംഭവിച്ചാൽ, നീ എന്നോട് ഒരിക്കലും പൊറുക്കില്ല, പുറത്തു പറഞ്ഞില്ലെങ്കിലും. അത് നമ്മുടെ സ്നേഹത്തെ തന്നെ ഇല്ലാതാക്കും."

"പക്ഷെ മോളെ...?" മീരയുടെ ശബ്ദം ഇടറി.

"മോളെ ഞാൻ നോക്കാം. ഞാൻ ഇവിടെയുണ്ടാകും. ചതുരംഗത്തിലെ അമ്മൂമ്മമാരെല്ലാം അവളെ നോക്കാൻ എന്നെ സഹായിക്കും. നമ്മൾ എല്ലാ ദിവസവും വീഡിയോ കോളിൽ കാണും. രണ്ട് വർഷം... അത് പെട്ടെന്ന് പോകും. പക്ഷെ ഈ അവസരം, നീ നഷ്ടപ്പെടുത്തരുത്. നീ പോയി നിന്റെ സ്വപ്നം നേടിയെടുക്കണം. ഇവിടെ ഞാൻ നിനക്ക് കാവലായി ഉണ്ടാകും."

മീരയ്ക്ക് കരച്ചിൽ അടക്കാനായില്ല. അത് സങ്കടത്തിന്റെയല്ല, ആശ്വാസത്തിന്റെ കണ്ണീരായിരുന്നു. താൻ എത്രത്തോളം ഭാഗ്യവതിയാണെന്ന് അവൾ തിരിച്ചറിഞ്ഞു.

അവൾ അപ്പുവിനെ കെട്ടിപ്പിടിച്ചു. "ഇങ്ങനെ ചിന്തിക്കാൻ അപ്പുവിന് മാത്രമേ കഴിയൂ. ആ കസേരകളുടെ അവകാശിക്ക് മാത്രം."

അപ്പു ചിരിച്ചു. "അല്ല മീര. ഇങ്ങനെ ചിന്തിക്കാൻ നമുക്കെല്ലാവർക്കും കഴിയും. സ്നേഹം 'സ്വന്തമാക്കൽ' അല്ല, 'കരുതൽ' ആണെന്ന് തിരിച്ചറിഞ്ഞാൽ മാത്രം മതി."

അങ്ങനെ, മീര ലണ്ടനിലേക്ക് പോയി. അപ്പു, മകളെയും നെഞ്ചോട് ചേർത്ത് "ചതുരംഗ"ത്തിന്റെ ഉത്തരവാദിത്തങ്ങളുമായി മുന്നോട്ട് പോയി. അവർക്കിടയിൽ ദൂരം ഉണ്ടായിരുന്നെങ്കിലും, അകൽച്ച ഉണ്ടായിരുന്നില്ല.

ആ പഴയ നാലുപേരുടെ കഥ, പുതിയ കാലഘട്ടത്തിലെ, പുതിയൊരു പ്രതിസന്ധിയെ അതിജീവിക്കാൻ അവരുടെ തലമുറയ്ക്ക് ശക്തി പകരുകയായിരുന്നു. സ്നേഹത്തിന്റെ അർത്ഥം ഓരോ കാലഘട്ടത്തിലും മാറുമെങ്കിലും, അതിന്റെ കാതൽ ഒന്നേയുള്ളൂ എന്ന് അവർ ലോകത്തെ വീണ്ടും ഓർമ്മിപ്പിച്ചു: അത് വിശ്വാസവും, പരസ്പര ബഹുമാനവുമാണ്. ഈ കഥ ഇവിടെ അവസാനിക്കുന്നില്ല.

ഭാഗം 20

മീര ലണ്ടനിലേക്ക് പോയിട്ട് ആറുമാസങ്ങൾ കഴിഞ്ഞിരുന്നു. "ചതുരംഗം" എന്ന വലിയ ലോകവും, മകൾ ലക്ഷ്മിയുടെ ചെറിയ ലോകവും അപ്പുവിന്റെ ജീവിതമായി മാറി. ആദ്യത്തെ കുറച്ച് ആഴ്ചകൾ വളരെ ബുദ്ധിമുട്ടേറിയതായിരുന്നു. രാത്രി മകൾ അമ്മയെ തിരഞ്ഞു കരയുമ്പോൾ, അവളെയും നെഞ്ചോടു ചേർത്ത് ആ വീടിന്റെ വരാന്തയിലൂടെ നടക്കുമ്പോൾ, അപ്പു പലപ്പോഴും തളർന്നുപോയിരുന്നു.

ലണ്ടനിലെ സമയവ്യത്യാസം അവരുടെ വീഡിയോ കോളുകളെ രാത്രിയുടെ ഏതെങ്കിലും അറ്റത്തേക്ക് മാറ്റിയിരുന്നു. മീര ക്ലാസ്സുകളും അസൈൻമെന്റുകളുമായി തിരക്കിലായിരുന്നു. അപ്പു "ചതുരംഗം" ട്രസ്റ്റിലെ പുതിയ കേസുകളിലും മകളുടെ കാര്യങ്ങളിലും മുഴുകി. എങ്കിലും, എല്ലാ ദിവസവും ആ സ്ക്രീനിൽ പരസ്പരം കാണുമ്പോൾ അവർ തങ്ങളുടെ സ്നേഹവും ക്ഷീണവും പങ്കുവെച്ചു.

"അപ്പൂ, മോളെ ഞാൻ മിസ്സ്‌ ചെയ്യുന്നു. നിന്നെയും," മീര ക്ഷീണിച്ച കണ്ണുകളോടെ പറയുമായിരുന്നു.

"ഞങ്ങൾക്കും നിന്നെ മിസ്സ്‌ ചെയ്യുന്നുണ്ട്. പക്ഷെ നീ അവിടെ നിന്റെ സ്വപ്നത്തിനു വേണ്ടിയാണ് നിൽക്കുന്നത്. അത് പൂർത്തിയാക്കണം. ഞങ്ങൾ ഇവിടെ സുരക്ഷിതരാണ്," അപ്പു മകളെ പുതപ്പിച്ചുകൊണ്ട് പറയും.

ഒരു ദിവസം, "ചതുരംഗം" ട്രസ്റ്റിന് വളരെ പ്രധാനപ്പെട്ട ഒരു മീറ്റിംഗ് ഉണ്ടായിരുന്നു. സർക്കാരിൽ നിന്നുള്ള ഒരു പ്രധാന ഗ്രാന്റിന് വേണ്ടിയുള്ള അവസാനഘട്ട ചർച്ചയായിരുന്നു അത്. "ലക്ഷ്മി-രാജഗോപാൽ വിംഗി"ന്റെ പ്രവർത്തനങ്ങളെ അഖിലേന്ത്യാ തലത്തിലേക്ക് വ്യാപിപ്പിക്കാനുള്ള ഒരു പദ്ധതി അപ്പു അവതരിപ്പിക്കേണ്ട ദിവസമായിരുന്നു അത്.

അന്നാണ് കുഞ്ഞുലക്ഷ്മിക്ക് പനി തുടങ്ങിയത്. രാവിലെ മുതൽ അവൾ വാശിപിടിച്ചു കരഞ്ഞു. അപ്പു അവളെ ഡോക്ടറെ കാണിച്ചു, മരുന്ന് വാങ്ങി വന്നു. മീറ്റിംഗിന് പോകാൻ നേരം, കുഞ്ഞ് അപ്പുവിന്റെ ഷർട്ടിൽ മുറുകെ പിടിച്ചു, "അച്ഛാ പോവല്ലേ..."

അപ്പു നിസ്സഹായനായി നിന്നു. ഒരു വശത്ത് തന്റെ കരിയറിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ഒരു മീറ്റിംഗ്. മറുവശത്ത്, അമ്മയില്ലാതെ തന്നോട് ഒട്ടിനിൽക്കുന്ന മകൾ.

അവൻ മീറ്റിംഗ് റദ്ദാക്കാൻ ഫോൺ എടുത്തതും, ഭാനുമതി ടീച്ചർ അങ്ങോട്ട്‌ കടന്നുവന്നതും ഒരുമിച്ചായിരുന്നു. അവരുടെ കയ്യിൽ ഒരു പാത്രം കഞ്ഞിയുണ്ടായിരുന്നു.

"അപ്പൂ, നീ എവിടെയും പോകുന്നില്ലേ? മീറ്റിംഗിന്റെ കാര്യം മാധവൻ എന്നോട് പറഞ്ഞിരുന്നു."

അപ്പു മകളെ ചൂണ്ടിക്കാട്ടി. "ടീച്ചറേ, ഇവൾക്ക് പനിയാണ്. എന്നെ വിടുന്നില്ല. ഞാൻ കാൻസൽ ചെയ്യാം..."

ഭാനുമതി ടീച്ചർ ചിരിച്ചു. അവർ കുഞ്ഞിന്റെ നെറ്റിയിൽ തൊട്ടു. "ഈ ചൂടാണോ നിന്നെ പേടിപ്പിച്ചത്? പണ്ടൊരിക്കൽ, രാജഗോപാൽ മാഷിന് ഒരു പ്രധാന പരീക്ഷയുള്ള ദിവസം ലക്ഷ്മിക്ക് ഇതുപോലെ വയ്യാതെയായി. അന്ന് പരീക്ഷ എഴുതേണ്ട എന്ന് വെച്ച രാജഗോപാലിനെ നിർബന്ധിച്ച് പറഞ്ഞയച്ചത് ലക്ഷ്മിയുടെ അച്ഛനാണ്."

അവർ അപ്പുവിനെ നോക്കി. "മോനേ, സ്നേഹം ഒരു പങ്കുവെക്കലാണ്. നീ മീരയുടെ സ്വപ്നത്തിന് കാവൽ നിൽക്കുന്നു. നിന്റെ സ്വപ്നത്തിന് കാവലായി ഞങ്ങൾ ഇവിടെയുണ്ട്. ഈ 'ചതുരംഗ'ത്തിലെ ഓരോ അമ്മമാരും ഇവളുടെ മുത്തശ്ശിമാരാണ്. നീ മോളെ ഇങ്ങ് താ. ധൈര്യമായി പോയി വാ."

അപ്പുവിന്റെ കണ്ണുനിറഞ്ഞു. അയാൾ മകളെ ടീച്ചറുടെ കയ്യിൽ കൊടുത്തു. "അമ്മേ..." എന്ന് വിളിച്ച് കുഞ്ഞ് കരഞ്ഞെങ്കിലും, ടീച്ചർ അവളെ സ്നേഹത്തോടെ തോളിൽ കിടത്തി.

അന്നത്തെ മീറ്റിംഗിൽ അപ്പുവിന്റെ വാക്കുകൾക്ക് വല്ലാത്തൊരു ഊർജ്ജമുണ്ടായിരുന്നു. താൻ ഒറ്റയ്ക്കല്ലെന്നും, സ്നേഹത്തിന്റെ ഒരു വലിയ കോട്ട തനിക്ക് ചുറ്റുമുണ്ടെന്നുമുള്ള തിരിച്ചറിവായിരുന്നു അത്.

അന്ന് രാത്രി മീര വിളിച്ചപ്പോൾ, അപ്പു നടന്നതെല്ലാം പറഞ്ഞു. മകളുടെ പനിയും, ഭാനുമതി ടീച്ചർ സഹായിച്ചതും, മീറ്റിംഗ് വിജയകരമായതും എല്ലാം.

മീരയുടെ കണ്ണുകൾ നിറഞ്ഞു. "അപ്പൂ, നമ്മൾ എത്ര ഭാഗ്യമുള്ളവരാണ്. ആ നാലുപേർ തുടങ്ങി വെച്ച സ്നേഹം, അത് ഇപ്പോഴും നമ്മളെ കാക്കുന്നുണ്ട്."

അപ്പു ചിരിച്ചു. "അതെ മീര. അത് നമ്മളിലൂടെ ജീവിക്കുകയാണ്. നീ അവിടെ നിന്റെ ജോലി പൂർത്തിയാക്കുക. ഇവിടെ നിന്റെ ലോകം ഭദ്രമാണ്."

അപ്പു ഫോൺ വെച്ച് ജനലിലൂടെ പുറത്തേക്ക് നോക്കി. "ലക്ഷ്മി-രാജഗോപാൽ വിംഗി"ലെ മുറികളിൽ വെളിച്ചം അണഞ്ഞിരുന്നില്ല. അവിടെ, പ്രിയ മറ്റൊരു പെൺകുട്ടിക്ക് ധൈര്യം പകർന്നു നൽകുന്നുണ്ടായിരുന്നു. പൂന്തോട്ടത്തിൽ, മാധവൻ മാഷും മറ്റ് അന്തേവാസികളും നാളത്തെ പ്രഭാതത്തെക്കുറിച്ച് സംസാരിക്കുന്നുണ്ടായിരുന്നു.

അകലെയാണെങ്കിലും, മീരയുടെ സ്വപ്നങ്ങളും "ചതുരംഗം" എന്ന വലിയ സത്യവും പരസ്പരം ബന്ധിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുകയാണെന്ന് അപ്പു തിരിച്ചറിഞ്ഞു. വിശ്വാസത്തിന്റെ ഒരേയൊരു നൂലുകൊണ്ട് അവർ തങ്ങളുടെ ജീവിതത്തെയും ആ പാരമ്പര്യത്തെയും ഒരുമിച്ച് തുന്നിച്ചേർക്കുകയായിരുന്നു.

ഭാഗം 21

രണ്ട് വർഷങ്ങൾ ഒരു കാറ്റുപോലെ കടന്നുപോയി. മീരയുടെ ഫെല്ലോഷിപ്പ് അവസാനിക്കാറായിരുന്നു. ലണ്ടനിലെ ആ പ്രശസ്ത യൂണിവേഴ്സിറ്റിയിൽ അവൾ അവതരിപ്പിച്ച 'സസ്റ്റൈനബിൾ കമ്മ്യൂണിറ്റി ആർക്കിടെക്ചർ' (Sustainable Community Architecture) പ്രോജക്റ്റ് വലിയ പ്രശംസ നേടി. അതിന് പ്രചോദനമായത് "ചതുരംഗം" എന്ന ആശയമായിരുന്നു എന്നവൾ അഭിമാനത്തോടെ അവിടെ അവതരിപ്പിച്ചു.

പ്രോഗ്രാം അവസാനിക്കുന്നതിന് ഒരാഴ്ച മുൻപ്, ലണ്ടനിലെ ഏറ്റവും പ്രശസ്തമായ ഒരു ആർക്കിടെക്ചർ സ്ഥാപനത്തിൽ നിന്ന് മീരയ്ക്ക് ഒരു ക്ഷണം വന്നു. അവളുടെ പ്രോജക്റ്റിൽ ആകൃഷ്ടരായ അവർ, തങ്ങളുടെ യൂറോപ്യൻ പ്രോജക്റ്റുകൾ നയിക്കാൻ മീരയെ ക്ഷണിച്ചു. അതൊരു ജോലിയായിരുന്നില്ല, അവളുടെ സ്വപ്നങ്ങളുടെ അടുത്ത ഘട്ടത്തിലേക്കുള്ള വാതിലായിരുന്നു.

അന്ന് രാത്രി അപ്പുവിനെ വിളിക്കുമ്പോൾ മീരയുടെ ശബ്ദം വല്ലാതെ ഇടറിയിരുന്നു.

"അപ്പൂ... എനിക്കൊരു വലിയ ഓഫർ വന്നിരിക്കുന്നു. ഇവിടെ, ലണ്ടനിൽ."

അപ്പുവിന്റെ ഹൃദയം ഒരു നിമിഷം നിശ്ചലമായി. അവൻ സന്തോഷത്തോടെ പറഞ്ഞു, "മീര, അത് ഗംഭീര വാർത്തയാണല്ലോ! ഞാൻ..." അവൻ വാക്കുകൾക്കായി പരതി.

"പക്ഷേ," മീര തുടർന്നു, "അതിനർത്ഥം... നമ്മൾ ഇനിയും... എനിക്ക് മോളെ കാണണം അപ്പൂ. എനിക്ക് നിന്റെ കൂടെ വരണം. രണ്ട് വർഷം ഞാൻ സഹിച്ചു. ഇനിയെനിക്ക് പറ്റില്ല. ഞാൻ ഈ ഓഫർ നിരസിക്കുകയാണ്. ഞാൻ അടുത്ത ആഴ്ച ടിക്കറ്റ് ബുക്ക്‌ ചെയ്യാം."

അവളുടെ വാക്കുകളിലെ വേദന അപ്പുവിന് മനസ്സിലാക്കാനായി. അവൻ കണ്ണുകളടച്ചു. അവന്റെ മനസ്സിലേക്ക് വീണ്ടും ആ ചാരുകസേരകൾ തെളിഞ്ഞുവന്നു. രാജഗോപാൽ അപ്പൂപ്പൻ ലക്ഷ്മി അമ്മൂമ്മയോട് എന്തായിരിക്കും പറഞ്ഞിട്ടുണ്ടാവുക? "നിന്റെ ഭൂതകാലം ഒരു ഭാരമാണ്, അത് ഉപേക്ഷിക്കൂ" എന്നോ, അതോ "അതും നിന്റെ ഭാഗമാണ്, ഞാൻ അതിനെയും സ്നേഹിക്കുന്നു" എന്നോ?

അപ്പു ഓർത്തു: സ്നേഹം എന്നത് ഒരാളുടെ സ്വപ്നങ്ങളെ തളച്ചിടുകയല്ല, അതിന് ചിറകുകൾ നൽകലാണ്.

അവൻ ശാന്തമായി പറഞ്ഞു, "മീര, നീ ആ ജോലി നിരസിക്കേണ്ട."

"പിന്നെ?" മീര അവിശ്വസനീയതയോടെ ചോദിച്ചു.

"ഞാനും മോളും അങ്ങോട്ട്‌ വരാം," അപ്പു പറഞ്ഞു.

മീര ഞെട്ടിപ്പോയി. "അപ്പൂ, തമാശ പറയല്ലേ. 'ചതുരംഗം'?... നിന്റെ ജീവിതം അതാണ്."

അപ്പു ചിരിച്ചു. "മീര, 'ചതുരംഗം' എന്നത് ഒരു കെട്ടിടമോ ഞാനെന്ന വ്യക്തിയോ അല്ല. അതൊരു ആശയമാണ്. ആ ആശയം ഇപ്പോൾ അവിടെയുള്ള ഓരോരുത്തരിലുമുണ്ട്. ഭാനുമതി ടീച്ചറുണ്ട്, മാധവൻ മാഷുണ്ട്. ഏറ്റവും പ്രധാനമായി, പണ്ട് അവിടെ അഭയം തേടി വന്ന പ്രിയ, അവളിപ്പോൾ ആ സ്ഥാപനത്തിന്റെ ഏറ്റവും കരുത്തുറ്റ മാനേജർമാരിൽ ഒരാളാണ്. എന്നെക്കാൾ നന്നായി അവരത് നോക്കും. ആ നാലുപേർ നമ്മെ പഠിപ്പിച്ചത് പരസ്പരം കാത്തിരിക്കാനല്ല, പരസ്പരം താങ്ങാവാനാണ്."

അവൻ തുടർന്നു: "ഇത്രയും കാലം നീ എനിക്ക് വേണ്ടിയും നമ്മുടെ മകൾക്ക് വേണ്ടിയും ക്ഷമിച്ചു. ഇനി എന്റെ ഊഴമാണ്. നിന്റെ സ്വപ്നങ്ങളുടെ ലോകത്ത്, നിനക്ക് തണലായി ഞാനും മോളും ഉണ്ടാകും. കുറച്ച് കാലത്തേക്ക് എന്റെ ലോകം ലണ്ടനായിരിക്കും. 'ചതുരംഗം' എന്നെ പഠിപ്പിച്ചത് അതാണ്. സ്നേഹം എവിടെയാണോ, അവിടെയാണ് നമ്മുടെ വീട്."

ഫോണിന്റെ അപ്പുറത്ത് മീരയുടെ കരച്ചിൽ അപ്പു കേട്ടു. അത് സങ്കടത്തിന്റെതായിരുന്നില്ല, ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ സന്തോഷത്തിന്റെതായിരുന്നു.

"അപ്പൂ..." അവൾക്ക് വാക്കുകൾ കിട്ടിയില്ല.

"ലക്ഷ്മി-രാജഗോപാൽ പാരമ്പര്യം എന്നത് ഭൂതകാലത്തിൽ ജീവിക്കലല്ല, മീര. അത് ഓരോ കാലഘട്ടത്തിലെയും പ്രതിസന്ധികളെ സ്നേഹം കൊണ്ടും വിശ്വാസം കൊണ്ടും അതിജീവിക്കലാണ്. നമ്മുടെ പരീക്ഷ ഇതാണ്. നമ്മളും ജയിക്കും."

ഒരാഴ്ചയ്ക്കുള്ളിൽ അപ്പു 'ചതുരംഗ'ത്തിന്റെ ഉത്തരവാദിത്തങ്ങൾ ഭാനുമതി ടീച്ചറെയും പ്രിയയെയും ഏൽപ്പിച്ചു. ആ പഴയ കെട്ടിടത്തിന്റെ പടിയിറങ്ങുമ്പോൾ, മകളെയും നെഞ്ചോട് ചേർത്ത് അപ്പു ആകാശത്തേക്ക് നോക്കി. ദൂരെ ലണ്ടനിൽ, തങ്ങളെ കാത്തിരിക്കുന്ന മീരയുടെ ചിരിക്കുന്ന മുഖം അവൻ മനസ്സിൽ കണ്ടു.

ആ പഴയ നാലുപേരുടെ കഥ, ഭൂഖണ്ഡങ്ങൾ താണ്ടി, പുതിയൊരു തലമുറയുടെ ജീവിതത്തിൽ, സ്നേഹത്തിന്റെ പുതിയൊരു അധ്യായം എഴുതിച്ചേർക്കുകയായിരുന്നു.

 

 

 

ഭാഗം 22

ലണ്ടനിലെ ജീവിതം പുതിയൊരു താളം കണ്ടെത്തിത്തുടങ്ങിയിരുന്നു. മീര രാവിലെ അതിവേഗം ഓഫീസിലേക്ക് പോകും. നഗരത്തിലെ ഏറ്റവും മികച്ച ആർക്കിടെക്റ്റുകൾക്കൊപ്പം അവൾ പുതിയ പ്രോജക്റ്റുകളിൽ മുഴുകി. അപ്പുവിന്റെ ലോകം മകൾ ലക്ഷ്മിയെ ചുറ്റിപ്പറ്റിയായി. അവളെ പ്ലേ-സ്കൂളിൽ കൊണ്ടുപോവുക, പാർക്കിൽ കളിപ്പിക്കുക, അവൾക്ക് ഭക്ഷണം പാകം ചെയ്യുക, വീട്ടുജോലികൾ നോക്കുക.

ആദ്യമൊന്നും അപ്പുവിന് അതൊരു പ്രശ്നമായി തോന്നിയില്ല. മീരയുടെ സന്തോഷത്തിലും വിജയത്തിലും അവൻ ആത്മാർത്ഥമായി അഭിമാനിച്ചു. "ചതുരംഗ"ത്തിൽ നിന്നുള്ള വീഡിയോ കോളുകൾ അവന് പഴയ ജീവിതത്തിന്റെ ഓർമ്മപ്പെടുത്തലായി. പ്രിയയും ഭാനുമതി ടീച്ചറും അവിടുത്തെ കാര്യങ്ങൾ ഭംഗിയായി നോക്കുന്നത് കണ്ട് അവൻ സമാധാനിച്ചു.

എന്നാൽ, ലണ്ടനിലെ തണുപ്പുള്ള വൈകുന്നേരങ്ങളിൽ, മകളെയും കളിപ്പിച്ച് പാർക്കിലെ ബെഞ്ചിൽ ഒറ്റയ്ക്കിരിക്കുമ്പോൾ, അപ്പുവിന്റെ ഉള്ളിൽ ഒരു ശൂന്യത രൂപപ്പെടാൻ തുടങ്ങി.

"ചതുരംഗം" ട്രസ്റ്റിന്റെ നെടുംതൂണായിരുന്ന, നൂറുകണക്കിന് ആളുകൾക്ക് തണലായിരുന്ന താൻ, ഇപ്പോൾ ഈ മഹാനഗരത്തിൽ ആരുമറിയാത്ത ഒരാൾ മാത്രം. മീരയുടെ ഭർത്താവ്, ലക്ഷ്മിയുടെ അച്ഛൻ. അവന്റെ ലോകം ചെറുതായതുപോലെ അവന് തോന്നിത്തുടങ്ങി. താൻ ചെയ്തത് ത്യാഗമാണോ അതോ മണ്ടത്തരമാണോ എന്ന് അവന്റെ മനസ്സ് സംശയിച്ചു.

മീര രാത്രി വൈകി തിരിച്ചെത്തുമ്പോൾ, അവൾ ജോലിയുടെ തിരക്കും സമ്മർദ്ദവും പങ്കുവെക്കും. അപ്പു എല്ലാം കേട്ടിരിക്കും, അവളെ ആശ്വസിപ്പിക്കും. പക്ഷെ സ്വന്തം ഉള്ളിലെ അസ്വസ്ഥതയെക്കുറിച്ച് അവൻ അവളോട് പറഞ്ഞില്ല. അത് അവളുടെ വിജയത്തെ ബാധിക്കുമോ എന്ന് അവൻ ഭയന്നു.

ഒരു ദിവസം, പാർക്കിൽ വെച്ച്, കുഞ്ഞുലക്ഷ്മി കളിക്കുന്നതിനിടയിൽ അപ്പു മറ്റൊരു ബെഞ്ചിലേക്ക് നോക്കി. അവിടെയൊരു ദക്ഷിണേന്ത്യൻ യുവതി, ഒരു കൈക്കുഞ്ഞിനെ ആശ്വസിപ്പിക്കാൻ പാടുപെടുന്നുണ്ടായിരുന്നു. അവരുടെ കണ്ണുകൾ നിറഞ്ഞിരുന്നു. ആളൊഴിഞ്ഞ ആ പാർക്കിൽ അവർ ഒറ്റയ്ക്കാണെന്ന് തോന്നി.

"ചതുരംഗ"ത്തിലെ അപ്പുവിന്റെ സഹജവാസന ഉണർന്നു. അവൻ പതിയെ അവരുടെ അടുത്തേക്ക് ചെന്നു.

"കുഴപ്പമൊന്നുമില്ലല്ലോ? ഞാൻ അപ്പു." അവൻ മലയാളത്തിൽ ചോദിച്ചു.

ആ ചോദ്യം കേട്ടതും, അതുവരെ പിടിച്ചുനിന്ന ആ യുവതി പൊട്ടിക്കരഞ്ഞുപോയി. "എനിക്കൊന്നും... എനിക്കൊന്നും പറ്റുന്നില്ല. ഇവിടെ ഒറ്റയ്ക്കാണ്. ഭർത്താവ് ജോലി കഴിഞ്ഞ് വരുമ്പോൾ പാതിരാത്രിയാകും. കുഞ്ഞ് നിർത്താതെ കരയുന്നു. എനിക്ക് ഭ്രാന്ത് പിടിക്കുന്ന പോലെ തോന്നുന്നു."

അപ്പു അവരെ സമാധാനിപ്പിച്ചു. അവരുടെ പേര് അഞ്ജലി എന്നായിരുന്നു. പോസ്റ്റ്‌പാർട്ടം ഡിപ്രഷന്റെയും ഒറ്റപ്പെടലിന്റെയും വക്കത്തായിരുന്നു അവർ. അപ്പു തന്റെ ഫോണെടുത്ത് മീരയെ വിളിച്ചു. "മീര, ഞാൻ അല്പം വൈകും. ഇവിടെ പാർക്കിൽ ഒരാളുണ്ട്. ഞാൻ മോളെയും കൂട്ടി അവരെ വീട്ടിൽ കൊണ്ടുചെന്നാക്കാം."

അന്ന് അപ്പുവും കുഞ്ഞുലക്ഷ്മിയും അഞ്ജലിയുടെ ചെറിയ ഫ്ലാറ്റിലേക്കാണ് പോയത്. അപ്പു അവർക്ക് ചായയുണ്ടാക്കിക്കൊടുത്തു. മകളെ മടിയിലിരുത്തി അവൻ അവർ പറയുന്നത് മുഴുവൻ ശ്രദ്ധയോടെ കേട്ടിരുന്നു. മണിക്കൂറുകളോളം അവർ തങ്ങളുടെ സങ്കടങ്ങൾ പങ്കുവെച്ചു.

തിരികെ വീട്ടിലെത്തിയപ്പോൾ മീര അവരെ കാത്തിരിപ്പുണ്ടായിരുന്നു. അപ്പു നടന്നതെല്ലാം പറഞ്ഞു.

മീര അവന്റെ കൈകളിൽ പിടിച്ചു. "അപ്പൂ, എനിക്ക് മനസ്സിലാകുന്നുണ്ട്. നിനക്ക് 'ചതുരംഗ'ത്തെ മിസ്സ്‌ ചെയ്യുന്നുണ്ടെന്ന് എനിക്കറിയാം. പക്ഷെ അപ്പു നോക്കൂ... 'ചതുരംഗം' എന്നത് ആ കെട്ടിടമല്ല. അത് നിങ്ങളാണ്. നിങ്ങൾ എവിടെപ്പോയാലും, ആ സ്നേഹവും കരുതലും നിങ്ങളോടൊപ്പം ഉണ്ടാകും. നിങ്ങൾക്കിപ്പോൾ ലണ്ടനിലും ഒരു 'പ്രിയ'യെ കിട്ടിയിരിക്കുന്നു."

അപ്പു ചിരിച്ചു. അവന്റെ മനസ്സിലെ ഭാരം ഒഴിഞ്ഞുപോയിരുന്നു. താൻ ചെയ്തത് ത്യാഗമല്ല, തന്റെ ദൗത്യം തുടരുകയാണെന്ന് അവൻ തിരിച്ചറിഞ്ഞു.

അന്ന് രാത്രി, മീര തന്റെ പുതിയ പ്രോജക്റ്റിന്റെ ഡിസൈൻ അപ്പുവിനെ കാണിച്ചു. "അപ്പൂ, ഇതിൽ എനിക്കൊരു ആശയക്കുഴപ്പമുണ്ട്. ഈ കമ്മ്യൂണിറ്റി സ്പേസ് എങ്ങനെ ഡിസൈൻ ചെയ്യണം?"

അപ്പു ആ പ്ലാനിലേക്ക് നോക്കി. "മീര, ആളുകൾക്ക് പരസ്പരം കാണാനും സംസാരിക്കാനും കഴിയുന്ന ഒരിടം വേണം. ഒറ്റപ്പെട്ടുപോകുമ്പോൾ ചേർത്തുപിടിക്കുന്ന ഒരിടം. നമ്മുടെ 'ചതുരംഗ'ത്തിന്റെ ആ പൂമുഖം പോലെ..."

മീരയുടെ കണ്ണുകൾ വിടർന്നു. അവൾ അപ്പുവിനെ കെട്ടിപ്പിടിച്ചു. "അതെ! അതുതന്നെയാണ് എനിക്ക് വേണ്ടത്. അപ്പൂ... നിങ്ങൾ എന്റെ കൂടെയില്ലാതെ എനിക്കിത് പൂർത്തിയാക്കാൻ കഴിയില്ല."

അപ്പു ജനലിലൂടെ ലണ്ടൻ നഗരത്തിന്റെ വെളിച്ചത്തിലേക്ക് നോക്കി. തന്റെ ലോകം ചുരുങ്ങുകയല്ല, വലുതാവുകയായിരുന്നു എന്ന് അവൻ തിരിച്ചറിഞ്ഞു. "ചതുരംഗം" എന്ന ആശയം, രാജഗോപാലും ലക്ഷ്മിയും തുടങ്ങിവെച്ച ആ വിശ്വാസം, ഇപ്പോൾ ഈ പുതിയ നഗരത്തിലും വേരുകൾ പടർത്താൻ തുടങ്ങിയിരിക്കുന്നു.

ഭാഗം 23

അപ്പുവിന്റെ ജീവിതം വീണ്ടും അർത്ഥപൂർണ്ണമായി. പാർക്കിലെ ആ കൂടിക്കാഴ്ച ഒരു തുടക്കം മാത്രമായിരുന്നു. അഞ്ജലിയിലൂടെ, ലണ്ടൻ നഗരത്തിന്റെ തിരക്കിനിടയിൽ ഒറ്റപ്പെട്ടുപോയ കുറച്ചധികം ആളുകളെ അവൻ പരിചയപ്പെട്ടു. ജോലിയുടെ സമ്മർദ്ദത്തിൽ പങ്കാളിയെ ശ്രദ്ധിക്കാൻ കഴിയാതെ പോയവർ, നാട്ടിലെ മാതാപിതാക്കളെ ഓർത്ത് വിഷമിക്കുന്നവർ, പുതിയ സംസ്കാരവുമായി പൊരുത്തപ്പെടാൻ പാടുപെടുന്ന വിദ്യാർത്ഥികൾ.

അപ്പു ഒരു പ്രൊഫഷണൽ കൗൺസിലർ ആയിരുന്നില്ല, പക്ഷെ അവൻ നല്ലൊരു കേൾവിക്കാരനായിരുന്നു. "ചതുരംഗം" അവനെ പഠിപ്പിച്ചത് അതാണ്. ആ പാർക്കിലെ ബെഞ്ച്, ശനിയാഴ്ചകളിൽ ഒരു സ്ഥിരം സംഗമവേദിയായി. കുഞ്ഞുലക്ഷ്മി അവിടെ ഓടിക്കളിക്കുമ്പോൾ, ആ ചെറിയ കൂട്ടം തങ്ങളുടെ ആശങ്കകൾ പങ്കുവെച്ചു. അതൊരു അനൗദ്യോഗിക "ലണ്ടൻ ചതുരംഗം" ആയി പതിയെ രൂപപ്പെട്ടു.

അതേസമയം, മീരയുടെ പുതിയ പ്രോജക്റ്റ് പ്രതിസന്ധിയിലായിരുന്നു. ഒരു മൾട്ടി-കൾച്ചറൽ കമ്മ്യൂണിറ്റി സെന്ററിന്റെ രൂപകൽപ്പനയായിരുന്നു അത്. മീരയുടെ ഡിസൈനുകൾ മികച്ചതായിരുന്നു, പക്ഷെ ക്ലയന്റുകൾക്ക് അതിലൊരു "ആത്മാവ്" ഇല്ലെന്ന് തോന്നി. "ഇതൊരു മനോഹരമായ കെട്ടിടമാണ്, മിസ്സ്‌ മീര. പക്ഷെ ആളുകൾ എന്തിനിവിടെ വരണം? ഒരു കോഫി ഷോപ്പ് മാത്രമാണോ ഇതിനെ ജീവനുള്ളതാക്കുന്നത്?" മീരയുടെ ബോസ് ചോദിച്ചു.

അന്ന് രാത്രി, മീര നിരാശയോടെ ആ പ്രോജക്റ്റ് പ്ലാനുകൾ അപ്പുവിന് മുന്നിൽ വെച്ചു. "എനിക്കെന്തോ തെറ്റുപറ്റുന്നു, അപ്പൂ. എന്താണെന്ന് മനസ്സിലാകുന്നില്ല."

അപ്പു ആ പ്ലാനുകളിലേക്ക് ശ്രദ്ധയോടെ നോക്കി. എന്നിട്ട് അവൻ ജനലിലൂടെ പുറത്തേക്ക് നോക്കി. "മീര, നീ ഡിസൈൻ ചെയ്തിരിക്കുന്നത് ആളുകൾ 'വന്നുപോകാൻ' ഉള്ള ഒരിടമാണ്. 'വന്നിരിക്കാൻ' ഉള്ള ഒരിടമല്ല."

അവൻ തുടർന്നു: "രാജഗോപാൽ അപ്പൂപ്പൻ 'ചതുരംഗം' തുടങ്ങിയപ്പോൾ, അതൊരു അഭയകേന്ദ്രമായിരുന്നില്ല. അതൊരു സൗഹൃദ കൂട്ടായ്മയായിരുന്നു. ആളുകൾക്ക് ഒരുമിച്ച് കൂടാൻ, സംസാരിക്കാൻ, പരസ്പരം കേൾക്കാൻ ഒരിടം. ആ പൂമുഖത്തെ ചാരുകസേരകൾ, അതാണ് ആ വീടിന്റെ ഹൃദയം. അവിടെ വിധിക്കാനോ വിലയിരുത്താനോ ആരുമുണ്ടായിരുന്നില്ല."

അവൻ മീരയുടെ കൈകളിൽ പിടിച്ചു. "നിന്റെ ഈ ഡിസൈനിൽ അങ്ങനെയൊരു 'പൂമുഖം' എവിടെയാണ്? ആളുകൾക്ക് യാതൊരു ലക്ഷ്യവുമില്ലാതെ, വെറുതെ വന്നിരിക്കാനും, പരസ്പരം മിണ്ടാനും കഴിയുന്ന ഒരിടം?"

മീരയുടെ കണ്ണുകൾ വിടർന്നു. അവൾ അപ്പുവിന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട്, ആ പ്ലാനിൽ മാറ്റങ്ങൾ വരുത്താൻ തുടങ്ങി. ആധുനികമായ ഗ്ലാസ്‌ കെട്ടിടത്തിന്റെ നടുവിലായി, അവൾ മരങ്ങൾ നിറഞ്ഞ, തുറന്ന, പലതരം ഇരിപ്പിടങ്ങളുള്ള ഒരിടം രൂപകൽപ്പന ചെയ്തു. ഒരു 'ഇൻഡോർ പാർക്ക്' പോലെ.

അടുത്ത ദിവസം അവൾ ആ പുതിയ ഡിസൈൻ അവതരിപ്പിച്ചു. ഒപ്പം, അവൾ അപ്പുവിന്റെ "പാർക്ക് കൂട്ടായ്മ"യെക്കുറിച്ചും പറഞ്ഞു. "നമുക്ക് വേണ്ടത് കെട്ടിടങ്ങളല്ല, ബന്ധങ്ങളാണ്. ഈ ഡിസൈൻ ആളുകളെ പരസ്പരം ബന്ധിപ്പിക്കും. ഇത് ലണ്ടൻ നഗരത്തിന്റെ 'ചതുരംഗം' ആയിരിക്കും."

മീരയുടെ ബോസ് അവിശ്വസനീയതയോടെയാണ് അത് കേട്ടത്. പക്ഷെ ആ ആശയത്തിലെ സത്യസന്ധത അവരെ ആകർഷിച്ചു. "ഇതൊരു വ്യത്യസ്തമായ ആശയമാണ്. പക്ഷെ ഇത് നടപ്പിലാക്കാൻ... നിങ്ങളുടെ ഭർത്താവിന്റെ സഹായം ഞങ്ങൾക്ക് വേണ്ടിവരും. ഈ 'ചാത്തൂ-രംഗം' ആശയത്തെക്കുറിച്ച് വിശദീകരിക്കാൻ."

അങ്ങനെ, അടുത്ത ക്ലയന്റ് മീറ്റിംഗിൽ, മീര എന്ന പ്രശസ്ത ആർക്കിടെക്റ്റിനൊപ്പം, അപ്പു എന്ന കമ്മ്യൂണിറ്റി ബിൽഡറും പങ്കെടുത്തു. അവൻ സംസാരിച്ചത് ഡിസൈനിനെക്കുറിച്ചായിരുന്നില്ല, സ്നേഹത്തെക്കുറിച്ചും, വിശ്വാസത്തെക്കുറിച്ചും, ഒറ്റപ്പെടലിനെ അതിജീവിക്കേണ്ടതിനെക്കുറിച്ചുമായിരുന്നു.

ആ മീറ്റിംഗ് കഴിയുമ്പോൾ, അപ്പുവും മീരയും പരസ്പരം നോക്കി ചിരിച്ചു. അവർ രണ്ട് വ്യത്യസ്ത ലോകങ്ങളിലായിരുന്നില്ല. അവർ ഒരേ ലോകം, ഒരേ സ്വപ്നം, രണ്ട് വ്യത്യസ്ത കോണുകളിൽ നിന്ന് പടുത്തുയർത്തുകയായിരുന്നു. ആ നാലുപേരുടെ പാരമ്പര്യം, ലണ്ടനിലെ ഒരു കോൺക്രീറ്റ് കെട്ടിടത്തിന്റെ ഹൃദയമായി മാറാൻ തയ്യാറെടുക്കുകയായിരുന്നു.

ഭാഗം 24

ആ മീറ്റിംഗ് ഒരു വഴിത്തിരിവായിരുന്നു. അപ്പുവിന്റെ വാക്കുകൾ ക്ലയന്റുകളെ ആഴത്തിൽ സ്പർശിച്ചു. ആധുനിക ലണ്ടൻ നഗരത്തിൽ, ആളുകൾ ഏറ്റവും കൂടുതൽ ആഗ്രഹിക്കുന്നതും എന്നാൽ നഷ്ടപ്പെടുത്തുന്നതുമായ 'കമ്മ്യൂണിറ്റി' എന്ന ആശയത്തിനാണ് അപ്പു ഊന്നൽ നൽകിയത്. മീരയുടെ ഡിസൈനും അപ്പുവിന്റെ തത്വശാസ്ത്രവും ചേർന്നപ്പോൾ, ആ പ്രോജക്റ്റിന് പുതിയൊരു മാനം കൈവന്നു.

മീരയുടെ കമ്പനി, ആ പ്രോജക്റ്റിന്റെ വിജയത്തിന് അപ്പുവിന്റെ സാന്നിധ്യം അനിവാര്യമാണെന്ന് തിരിച്ചറിഞ്ഞു. അവർ അപ്പുവിന് ഒരു പുതിയ തസ്തിക വാഗ്ദാനം ചെയ്തു: 'കമ്മ്യൂണിറ്റി ഇന്റഗ്രേഷൻ കൺസൾട്ടന്റ്'. ആർക്കിടെക്റ്റുകൾ രൂപകൽപ്പന ചെയ്യുന്ന ഇടങ്ങൾ യഥാർത്ഥത്തിൽ മനുഷ്യരെ എങ്ങനെയാണ് ബാധിക്കുന്നതെന്ന് ഉറപ്പുവരുത്തുക, ഡിസൈൻ ടീമിന് മാർഗ്ഗനിർദ്ദേശം നൽകുക—ഇതായിരുന്നു അപ്പുവിന്റെ ജോലി.

അങ്ങനെ, അപ്പുവും മീരയും ഒരേ പ്രോജക്റ്റിനായി ഒരുമിച്ച് പ്രവർത്തിക്കാൻ തുടങ്ങി. രാവിലെ മകളെ സ്കൂളിലാക്കിയ ശേഷം അപ്പു നേരെ മീരയുടെ ഓഫീസിലേക്ക് പോയി. 'ചതുരംഗ'ത്തിലെ നടത്തിപ്പുകാരനിൽ നിന്ന്, ലണ്ടനിലെ ഒരു പ്രശസ്ത ആർക്കിടെക്ചർ സ്ഥാപനത്തിന്റെ കൺസൾട്ടന്റായി അപ്പു മാറി. അവൻ മീരയുടെ ഭർത്താവ് മാത്രമായിരുന്നില്ല, അവളുടെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട സഹപ്രവർത്തകരിൽ ഒരാളായിത്തീർന്നു.

എന്നാൽ, ഈ ഒരുമിച്ചുള്ള യാത്രയിൽ പുതിയ വെല്ലുവിളികൾ ഉടലെടുത്തു.

ഒരു ദിവസം, ഡിസൈൻ മീറ്റിംഗിൽ, മീര മെറ്റീരിയലുകളെക്കുറിച്ച് സംസാരിക്കുകയായിരുന്നു. "ഈ കമ്മ്യൂണിറ്റി സ്പേസിലെ ഫ്ലോറിംഗിന് നമുക്ക് ഈ പോളിഷ്ഡ് കോൺക്രീറ്റ് ഉപയോഗിക്കാം. ഇത് മോഡേണാണ്, ചെലവ് കുറവുമാണ്."

അപ്പു ഉടൻ ഇടപെട്ടു. "വേണ്ട മീര. കോൺക്രീറ്റ് തറയ്ക്ക് ഒരു തണുപ്പാണ്. ആളുകൾക്ക് വീട്ടിലിരിക്കുന്നത് പോലെ തോന്നില്ല. അവിടെ മരം ഉപയോഗിക്കണം. അതിനൊരു ഊഷ്മളതയുണ്ട്. 'ചതുരംഗ'ത്തിലെ പൂമുഖത്തെ തറ ഓർത്തുവല്ലോ..."

മീരയുടെ മുഖം മാറി. "അപ്പൂ, ഇത് 'ചതുരംഗ'മല്ല, ലണ്ടനാണ്. മരം ഉപയോഗിക്കുന്നതിന് ബഡ്ജറ്റിന്റെ മൂന്നിരട്ടിയാകും. അത് പ്രായോഗികമല്ല."

"പ്രായോഗികത മാത്രമാണോ നമ്മൾ നോക്കേണ്ടത്?" അപ്പു വിട്ടുകൊടുത്തില്ല. "നമ്മൾ വിൽക്കുന്നത് ആ 'ഫീൽ' ആണ്. ആത്മാവില്ലാത്ത ഒരു മനോഹരമായ കെട്ടിടം മാത്രമായി ഇത് മാറും."

മീറ്റിംഗിൽ അസ്വസ്ഥമായ ഒരു നിശബ്ദത പടർന്നു. മറ്റ് ആർക്കിടെക്റ്റുകൾ അപ്പു എന്ന ആദർശവാദിയെയും മീര എന്ന പ്രായോഗികവാദിയായ ലീഡ് ആർക്കിടെക്റ്റിനെയും മാറിമാറി നോക്കി.

അന്ന് രാത്രി വീട്ടിൽ തിരിച്ചെത്തിയപ്പോൾ അവർക്കിടയിൽ ആ പിരിമുറുക്കം ബാക്കിയുണ്ടായിരുന്നു.

"അപ്പു എന്തിനാണ് എന്നെ അങ്ങനെ എല്ലാവരുടെയും മുന്നിൽ വെച്ച് എതിർത്തത്? ലീഡ് ആർക്കിടെക്റ്റ് ഞാനാണ്. ബഡ്ജറ്റിനെക്കുറിച്ച് എനിക്കറിയാം," മീരയുടെ ശബ്ദത്തിൽ ദേഷ്യമുണ്ടായിരുന്നു.

"ഞാൻ നിന്നെ എതിർത്തതല്ല, മീര. എന്റെ കാഴ്ചപ്പാട് പറഞ്ഞതാണ്. നമ്മൾ മറന്നുപോകരുത്, എന്താണ് ഈ പ്രോജക്റ്റിന്റെ അടിസ്ഥാനം. ലക്ഷ്മി അമ്മൂമ്മയും രാജഗോപാൽ അപ്പൂപ്പനും പ്രായോഗികത മാത്രം നോക്കിയിരുന്നെങ്കിൽ, രേവതി അമ്മൂമ്മയും ഭാസ്കരൻ മാഷും ആ വീടിന്റെ ഭാഗമാകുമായിരുന്നില്ല."

മീര ഒരു നിമിഷം നിശബ്ദയായി. അവൾ അപ്പുവിന്റെ അടുത്തേക്ക് വന്നു.

"അപ്പു പറഞ്ഞത് ശരിയാണ്. പക്ഷെ, ആ നാലുപേരുടെയും ജീവിതം വിജയമായത് അവിടെ സ്നേഹം മാത്രമല്ല, പരസ്പര ബഹുമാനവും ഉണ്ടായിരുന്നത് കൊണ്ടാണ്. രാജഗോപാൽ എന്ന ആദർശവാദിയെ, ലക്ഷ്മി എന്ന പ്രായോഗികത കൊണ്ട് സന്തുലിതമാക്കുകയായിരുന്നു (ബാലൻസ് ചെയ്യുകയായിരുന്നു). അവർ പരസ്പരം തർക്കിച്ചിട്ടുണ്ടാവാം, പക്ഷെ അവസാനം അവർ ഒരുമിച്ച് ഒരു തീരുമാനത്തിൽ എത്തി."

അവൾ അപ്പുവിന്റെ കൈകളിൽ പിടിച്ചു. "നമ്മളും അത് ചെയ്യണം. എന്റെ പ്രായോഗികതയും അപ്പുവിന്റെ ആദർശവും കൂടിച്ചേരുമ്പോഴാണ് ഈ പ്രോജക്റ്റ് പൂർണ്ണമാകുന്നത്. ഞാൻ ഒരു വഴി കണ്ടെത്താം. മരത്തിന്റെ അതേ ഫീൽ നൽകുന്ന, എന്നാൽ ബഡ്ജറ്റിൽ ഒതുങ്ങുന്ന ഒരു പുതിയ മെറ്റീരിയലിനായി ഞാൻ തിരയാം."

അപ്പു ചിരിച്ചു. അവന്റെ മനസ്സിലെ ഭാരം ഒഴിഞ്ഞു. അവർ വെറും സഹപ്രവർത്തകരല്ല, ഒരേ പാരമ്പര്യത്തിന്റെ അവകാശികളാണെന്ന് അവർ വീണ്ടും തിരിച്ചറിഞ്ഞു.

അടുത്ത ദിവസം, മീര ഒരു പുതിയ 'കംപ്രസ്ഡ് ബാംബൂ' ഫ്ലോറിംഗ് അവതരിപ്പിച്ചു. അതിന് മരത്തിന്റെ ഭംഗിയും കോൺക്രീറ്റിന്റെ ഈടുമുണ്ടായിരുന്നു, ഒപ്പം അത് ബഡ്ജറ്റിൽ ഒതുങ്ങുകയും ചെയ്തു.

"ലണ്ടൻ ചതുരംഗം" എന്ന ആ സ്വപ്നം, അവരുടെ പ്രൊഫഷണൽ ജീവിതത്തെയും വ്യക്തിജീവിതത്തെയും കൂടുതൽ ദൃഢമായി ഒരുമിച്ച് ചേർക്കുകയായിരുന്നു.

 

ഭാഗം 25

മാസങ്ങൾ അതിവേഗം കടന്നുപോയി. അപ്പുവിന്റെ ആദർശങ്ങളും മീരയുടെ ഡിസൈനും ഒരുമിച്ച് ചേർന്നപ്പോൾ, ലണ്ടൻ നഗരത്തിന്റെ ഹൃദയത്തിൽ ആ കമ്മ്യൂണിറ്റി സെന്റർ യാഥാർത്ഥ്യമായി. അത് വെറുമൊരു കെട്ടിടമായിരുന്നില്ല, മറിച്ച് ഗ്ലാസും മുളയും (കംപ്രസ്ഡ് ബാംബൂ) സ്നേഹവും കൊണ്ട് നിർമ്മിച്ച ഒരു ആശയമായിരുന്നു. അതിന്റെ ഏറ്റവും വലിയ ആകർഷണം ആ കെട്ടിടത്തിന്റെ നടുവിലായി മീര രൂപകൽപ്പന ചെയ്ത ആ വലിയ 'പൂമുഖം' ആയിരുന്നു.

ഉദ്ഘാടന ദിവസം വന്നെത്തി. മീരയുടെ കമ്പനി വലിയൊരു ചടങ്ങ് പ്ലാൻ ചെയ്തിരുന്നെങ്കിലും, അപ്പുവിന്റെ നിർബന്ധപ്രകാരം അതൊരു ലളിതമായ 'കമ്മ്യൂണിറ്റി മീറ്റ്' (Community Meet) ആയി മാറ്റി.

ഉദ്ഘാടനത്തിന് മിനിറ്റുകൾക്ക് മുൻപ് മീര, അപ്പുവിന്റെ കയ്യിൽ മുറുകെ പിടിച്ചു. "അപ്പൂ, ആരും വന്നില്ലെങ്കിലോ? അല്ലെങ്കിൽ ആളുകൾ വന്ന്, ഇതൊരു മനോഹരമായ കെട്ടിടം എന്ന് മാത്രം പറഞ്ഞ് മടങ്ങിപ്പോയാലോ?" അവളുടെ ശബ്ദത്തിൽ ആശങ്കയുണ്ടായിരുന്നു.

അപ്പു അവളെ ചേർത്തുപിടിച്ചു. "മീര, നമ്മൾ ആ ചാരുകസേരകൾ ഒരുക്കിയിട്ടുണ്ട്. അവിടെ വന്നിരിക്കേണ്ട ആളുകൾ വരും. നമ്മൾ വിശ്വസിക്കണം."

ചടങ്ങ് ആരംഭിച്ചു. നഗരത്തിലെ പ്രമുഖർക്കൊപ്പം, അപ്പുവിന്റെ പാർക്കിലെ സുഹൃത്തുക്കളും (അഞ്ജലിയും കുടുംബവും ഉൾപ്പെടെ) സന്നിഹിതരായിരുന്നു. ആദ്യം, ആളുകൾ അപരിചിതത്വത്തോടെ പരസ്പരം നോക്കി, ചെറിയ കൂട്ടങ്ങളായി നിന്നു.

അപ്പോഴാണ് അപ്പുവിന്റെയും മീരയുടെയും മകൾ ലക്ഷ്മി, അവരുടെ കയ്യിൽ നിന്ന് കുതറിമാറി ആ വലിയ മുളത്തറയുള്ള 'പൂമുഖ'ത്തിന്റെ നടുവിലേക്ക് ഓടിയത്. അവൾ അവിടെയിരുന്ന് ചിരിക്കാൻ തുടങ്ങി. അത് കണ്ട്, മറ്റൊരു മൂലയിൽ നിന്നിരുന്ന ഒരു കുട്ടി കൂടി അവളുടെ അടുത്തേക്ക് ഓടിച്ചെന്നു. നിമിഷങ്ങൾക്കകം, അവരുടെ മാതാപിതാക്കൾ പരസ്പരം നോക്കി പുഞ്ചിരിച്ചു, അവർ സംസാരിച്ചുതുടങ്ങി.

പാർക്കിൽ വെച്ച് അപ്പു പരിചയപ്പെട്ട ആ പ്രായമായ ബ്രിട്ടീഷ് സ്വദേശി ഒരു ബെഞ്ചിൽ വന്നിരുന്നു. അഞ്ജലി അദ്ദേഹത്തിന് ഒരു കപ്പ് ചായ കൊണ്ടുപോയി കൊടുത്തു. പതിയെപ്പതിയെ, ആ വലിയ ഹാളിലെ നിശബ്ദത മാറി, പകരം ചെറിയ ചിരികളും സംസാരങ്ങളും നിറഞ്ഞു. ആളുകൾ ആ കെട്ടിടത്തെ മറന്ന്, പരസ്പരം സംസാരിക്കാൻ തുടങ്ങിയിരിക്കുന്നു.

മീരയുടെ ബോസ് അവിശ്വസനീയതയോടെ ഈ കാഴ്ച നോക്കിനിന്നു. അദ്ദേഹം മീരയുടെ തോളിൽ തട്ടി. "മീര, നീ പറഞ്ഞത് ശരിയാണ്. ഇതൊരു കെട്ടിടമല്ല. ഇതൊരു അനുഭവമാണ്. ഇത് വിജയിച്ചിരിക്കുന്നു."

അന്ന് വൈകുന്നേരം, ആ ചെറിയ ചടങ്ങിന് നന്ദി പറയാനായി മീര മൈക്കിനടുത്തെത്തി. അവൾ തന്റെ ടീമിനെ അഭിനന്ദിച്ചു. ഒടുവിൽ അവൾ അപ്പുവിനെ നോക്കി.

"ഈ കെട്ടിടത്തിന്റെ രൂപകൽപ്പന എന്റെ കമ്പനിയുടേതാണ്. പക്ഷെ ഇതിന്റെ ആത്മാവ്, അത് എന്റെ പങ്കാളിയായ അപ്പുവിന്റേതാണ്. കേരളത്തിലെ ഒരു ചെറിയ ഗ്രാമത്തിൽ, നാല് അസാധാരണ മനുഷ്യർ തുടങ്ങിവെച്ച ഒരു ആശയമാണ് അദ്ദേഹം ഇവിടേക്ക് കൊണ്ടുവന്നത്. 'ചതുരംഗം' എന്ന ആ ആശയം—ഒറ്റപ്പെട്ടുപോകുമ്പോൾ ചേർത്തുപിടിക്കാൻ ഒരാളുണ്ടാകും എന്ന വിശ്വാസം. ആ വിശ്വാസമാണ് നമ്മളിന്ന് ഇവിടെ ഉദ്ഘാടനം ചെയ്യുന്നത്."

ആ രാത്രി, അവർ തങ്ങളുടെ ഫ്ലാറ്റിൽ തിരിച്ചെത്തിയപ്പോൾ, "ചതുരംഗ"ത്തിൽ നിന്ന് ഒരു വീഡിയോ കോൾ വന്നു. സ്ക്രീനിൽ ഭാനുമതി ടീച്ചറുടെയും പ്രിയയുടെയും മാധവൻ മാഷുടെയും സന്തോഷം നിറഞ്ഞ മുഖങ്ങൾ തെളിഞ്ഞു.

അപ്പുവും മീരയും ലണ്ടനിലെ ആ പുതിയ കെട്ടിടത്തിന്റെ വിശേഷങ്ങൾ പങ്കുവെച്ചു. എല്ലാം കേട്ടുകഴിഞ്ഞപ്പോൾ, പ്രിയയുടെ കണ്ണുകൾ നിറഞ്ഞിരുന്നു. പണ്ട് ജീവിതം വഴിമുട്ടി ആ അഭയകേന്ദ്രത്തിന്റെ പടി കയറിയവളാണ് അവളിപ്പോൾ.

പ്രിയ പറഞ്ഞു, "അപ്പൂ... മീര... അപ്പോൾ, നിങ്ങൾ അവിടെയും ഒരു 'ചതുരംഗം' പണിതു, അല്ലേ? ആ ചാരുകസേരകൾ ഇപ്പോൾ ലണ്ടനിലും എത്തി."

അപ്പു മകളെ നെഞ്ചോട് ചേർത്ത് മീരയെ നോക്കി ചിരിച്ചു. ആ പാരമ്പര്യം അവർ സംരക്ഷിക്കുക മാത്രമല്ല, അത് ലോകത്തിന്റെ മറ്റൊരു കോണിൽ, പുതിയ കാലഘട്ടത്തിനായി വീണ്ടും നട്ടുപിടിപ്പിക്കുകയായിരുന്നു. ആ സ്നേഹത്തിന്റെ വേരുകൾക്ക് അതിരുകളില്ലെന്ന് അവർ തിരിച്ചറിയുകയായിരുന്നു.

ഭാഗം 26

"ലണ്ടൻ ചതുരംഗം" എന്ന ആ കമ്മ്യൂണിറ്റി സെന്റർ നഗരത്തിലെ തിരക്കേറിയ ജീവിതത്തിൽ ഒരു പച്ചത്തുരുത്തായി മാറി. അപ്പു അതിന്റെ ഹൃദയമായി പ്രവർത്തിച്ചു; സപ്പോർട്ട് ഗ്രൂപ്പുകൾ സംഘടിപ്പിച്ചു, വർക്ക്ഷോപ്പുകൾ നടത്തി, ഒറ്റപ്പെട്ടുപോയവരെ കേട്ടിരുന്നു. മീരയുടെ കരിയർ മറ്റൊരു തലത്തിലേക്ക് ഉയർന്നിരുന്നു. ആ പ്രോജക്റ്റിന്റെ വിജയം അവൾക്ക് ലണ്ടനിലെ ഏറ്റവും പ്രശസ്തയായ യുവ ആർക്കിടെക്റ്റുകളിൽ ഒരാൾ എന്ന പേര് നൽകി.

അങ്ങനെയിരിക്കെയാണ് മീരയ്ക്ക് ആ ക്ഷണം വരുന്നത്. ലണ്ടൻ നഗരത്തിൽ വരാനിരിക്കുന്ന ഏറ്റവും വലിയ 'സാംസ്കാരിക മ്യൂസിയം' രൂപകൽപ്പന ചെയ്യാനുള്ള മത്സരത്തിൽ അവളുടെ കമ്പനി തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടു. അതൊരു സ്വപ്നതുല്യമായ നേട്ടമായിരുന്നു. പക്ഷെ ഒരു നിബന്ധനയുണ്ടായിരുന്നു—അതൊരു ജോയിന്റ് വെഞ്ച്വർ പ്രോജക്റ്റായിരുന്നു. മറ്റൊരു പ്രശസ്തമായ യുഎസ് ആർക്കിടെക്ചർ സ്ഥാപനവുമായി സഹകരിച്ചു വേണം അത് പൂർത്തിയാക്കാൻ.

അന്ന് രാത്രി വീട്ടിൽ വന്നപ്പോൾ മീരയുടെ മുഖത്ത് സന്തോഷവും അല്പം ആശങ്കയും കലർന്നിരുന്നു.

"അപ്പൂ, എനിക്കൊരു വലിയ വാർത്ത പറയാനുണ്ട്. ആ മ്യൂസിയം പ്രോജക്റ്റ് നമുക്ക് കിട്ടി!"

അപ്പു അവളെ കെട്ടിപ്പിടിച്ച് അഭിനന്ദിച്ചു. "മീര, ഇത് അവിശ്വസനീയമാണ്! നിന്റെ ഏറ്റവും വലിയ സ്വപ്നം!"

"അതെ," അവൾ അപ്പുവിന്റെ മുഖത്ത് നിന്ന് കണ്ണെടുത്തു. "പക്ഷെ അപ്പൂ... നമ്മൾ സഹകരിക്കുന്ന യുഎസ് കമ്പനിയെ നയിക്കുന്നത്... അത് റോഹൻ ആണ്."

അപ്പു ഒരു നിമിഷം നിശബ്ദനായി. "റോഹൻ? നിന്റെ... കോളേജിലെ റോഹൻ?"

അവന്റെ ഓർമ്മകളിലേക്ക് മീര പണ്ട് പറഞ്ഞ ആ പേര് തെളിവന്നു. മീരയുടെ കോളേജ് കാലത്തെ പ്രണയമായിരുന്ന, അവളെക്കാൾ ബ്രില്യന്റായിരുന്ന, എന്നാൽ പിന്നീട് വഴിപിരിഞ്ഞുപോയ റോഹൻ.

മീര വേഗം പറഞ്ഞു, "അപ്പൂ, ഇത് വർഷങ്ങൾക്ക് ശേഷമാണ്. ഞങ്ങൾ തമ്മിൽ പ്രൊഫഷണൽ ബന്ധം മാത്രമേയുള്ളൂ. പക്ഷെ അവൻ ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും മികച്ച ആർക്കിടെക്റ്റുകളിൽ ഒരാളാണ്. ഞാൻ... അപ്പു ഇത് അറിയണമെന്ന് എനിക്ക് തോന്നി."

അപ്പുവിന്റെ ഹൃദയത്തിലൂടെ ഒരു തണുപ്പ് കടന്നുപോയി. രാജഗോപാലിന്റെയും ലക്ഷ്മിയുടെയും കഥ മനസ്സിലുള്ള അവൻ എന്താണ് പറയേണ്ടതെന്ന് സ്വയം ഓർമ്മിപ്പിച്ചു. സ്നേഹം എന്നത് ചങ്ങലയല്ല, ചിറകാണ്.

അവൻ അവളുടെ കൈകളിൽ മുറുകെ പിടിച്ചു, പുഞ്ചിരിക്കാൻ ശ്രമിച്ചു. "മീര, ഇത് നിന്റെ ജോലിയാണ്. നിന്റെ കരിയറിലെ ഏറ്റവും വലിയ പ്രോജക്റ്റ്. ഭൂതകാലത്തിലെ ഒരാൾ അതിനൊരു തടസ്സമാകാൻ പാടില്ല. 'ചതുരംഗം' നമ്മെ പഠിപ്പിച്ചത് വിശ്വാസമാണ്. എനിക്ക് നിന്നെ വിശ്വാസമാണ്."

മീരയുടെ മുഖത്ത് ആശ്വാസം നിറഞ്ഞു. "നന്ദി അപ്പൂ. എനിക്കറിയാമായിരുന്നു അപ്പുവിന് മനസ്സിലാകുമെന്ന്."

എന്നാൽ, ആ പ്രോജക്റ്റ് ആരംഭിച്ചപ്പോൾ, അപ്പുവിന്റെ ഉള്ളിലെ ആത്മവിശ്വാസം പരീക്ഷിക്കപ്പെട്ടു തുടങ്ങി.

മീരയും റോഹനും ഒരുമിച്ചുള്ള മീറ്റിംഗുകൾ നീണ്ടുപോയി. അവർ ഡിസൈനിനെക്കുറിച്ച് ആവേശത്തോടെ സംസാരിച്ചു. രാത്രി വൈകിയും അവരുടെ ചർച്ചകൾ തുടർന്നു. അവർക്കിടയിൽ ആർക്കിടെക്ചറിന്റെ ഒരു പ്രത്യേക ഭാഷയുണ്ടായിരുന്നു, അത് അപ്പുവിന് പൂർണ്ണമായി മനസ്സിലാകുന്നതായിരുന്നില്ല.

അപ്പു, പതിവുപോലെ മകളെ നോക്കി, കമ്മ്യൂണിറ്റി സെന്ററിലെ കാര്യങ്ങൾ നോക്കി, വീട്ടിൽ മീരയ്ക്കായി കാത്തിരുന്നു. അവൻ മീരയ്ക്ക് കാവലായി നിന്നു.

ഒരു ദിവസം രാത്രി മീര വളരെ സന്തോഷത്തോടെയാണ് വീട്ടിൽ തിരിച്ചെത്തിയത്. "അപ്പൂ, വിശ്വസിക്കാൻ പറ്റുന്നില്ല! ആ മ്യൂസിയത്തിന്റെ പ്രധാന ഡിസൈൻ ഞങ്ങൾ ഇന്ന് പൂർത്തിയാക്കി. പഴയ കോളേജ് കാലം പോലെയായിരുന്നു അത്. എന്റെ ആശയങ്ങളും റോഹന്റെ ആശയങ്ങളും അവിശ്വസനീയമായാണ് യോജിച്ചത്! ഞങ്ങൾക്കിടയിൽ വല്ലാത്തൊരു സിങ്ക്രണിയുണ്ട്."

അവൾ അത് പറഞ്ഞത് തികച്ചും നിഷ്കളങ്കമായിട്ടായിരുന്നു. പക്ഷെ അപ്പുവിന്റെ നെഞ്ചിൽ ആ വാക്കുകൾ തറച്ചു. "പഴയ കോളേജ് കാലം പോലെ."

അവൻ പുഞ്ചിരിച്ചു. "വളരെ സന്തോഷം, മീര. നീ ക്ഷീണിച്ചു, പോയി വിശ്രമിക്കൂ."

അവൾ ഉറങ്ങിയ ശേഷം, അപ്പു ആ ഫ്ലാറ്റിന്റെ ജനലിലൂടെ പുറത്തേക്ക് നോക്കി. അവൻ ഓർത്തു: രാജഗോപാൽ അപ്പൂപ്പൻ, ഭാസ്കരൻ മാഷ് വന്നപ്പോൾ പുഞ്ചിരിയോടെ സ്വീകരിച്ചു. പക്ഷെ അത് അത്ര എളുപ്പമായിരുന്നോ?

അപ്പു ഒരു ശത്രുവിനോടായിരുന്നില്ല യുദ്ധം ചെയ്തിരുന്നത്, മറിച്ച് മീരയുടെ ഭൂതകാലത്തിലെ ഒരു നിഴലിനോടായിരുന്നു. 'ചതുരംഗം' പടുത്തുയർത്തിയത് ഏത് വികാരത്തെ തോൽപ്പിക്കാനാണോ, ആ വികാരം—സംശയം—ആദ്യമായി അപ്പുവിന്റെ മനസ്സിലും ഒരു നേരിയ വിള്ളൽ വീഴ്ത്താൻ തുടങ്ങിയിരുന്നു.

 

 

 

 

ഭാഗം 27

അപ്പുവിന്റെ ആ പുഞ്ചിരിക്ക് പിന്നിലെ ഭാരം മീര അറിഞ്ഞില്ല. അവൾ തന്റെ ജോലിയുടെ ആവേശത്തിലായിരുന്നു. റോഹനുമായുള്ള മീറ്റിംഗുകൾ ലണ്ടനിലെ വിവിധ ലൊക്കേഷനുകളിലേക്കും, പ്രോജക്റ്റ് സൈറ്റുകളിലേക്കും നീണ്ടു. അവർക്കിടയിലെ പ്രൊഫഷണൽ കെമിസ്ട്രി മികച്ചതായിരുന്നു.

ഒരു വെള്ളിഴാഴ്ച രാത്രി, പ്രോജക്റ്റിന്റെ ഏറ്റവും നിർണ്ണായകമായ ഡിസൈൻ ആശയം അവർ വിജയകരമായി പൂർത്തിയാക്കി. അതൊരു വലിയ നാഴികക്കല്ലായിരുന്നു. സമയം പാതിരാത്രിയോട് അടുത്തിരുന്നു. ആ വലിയ ഓഫീസിൽ മീരയും റോഹനും അവരുടെ ചെറിയ കോർ ടീമും മാത്രം.

"വിശ്വസിക്കാൻ പറ്റുന്നില്ല, നമ്മളിത് ചെയ്തു!" റോഹൻ ആവേശത്തോടെ പറഞ്ഞു. അവൻ തന്റെ കസേരയിൽ നിന്ന് എഴുന്നേറ്റ് മീരയ്ക്ക് നേരെ കൈ നീട്ടി. "മീര, നീയില്ലാതെ ഇത് നടക്കില്ലായിരുന്നു."

മീര ചിരിയോടെ അവന്റെ കയ്യിൽ പിടിച്ചു. ആ ആവേശത്തിൽ, റോഹൻ അവളെ തന്നിലേക്ക് വലിച്ചടുപ്പിച്ച്, സൗഹൃദപരമായി ഒന്ന് കെട്ടിപ്പിടിച്ചു. "വീ ഡിഡ് ഇറ്റ്, പാർട്ണർ!"

അത് ആത്മാർത്ഥമായ ഒരു സഹപ്രവർത്തകന്റെ അഭിനന്ദനം മാത്രമായിരുന്നു. ആ നിമിഷത്തിൽ മീരയ്ക്കും മറ്റൊന്നും തോന്നിയില്ല.

അതേസമയം, ഫ്ലാറ്റിൽ, മകളെ ഉറക്കിക്കിടത്തിയ ശേഷം അപ്പു മീരയെ കാത്തിരിക്കുകയായിരുന്നു. സമയം വൈകുന്നത് കണ്ട് അവൻ മീരയുടെ ഓഫീസിലേക്ക് വിളിച്ചു. കോൾ അറ്റൻഡ് ചെയ്യപ്പെട്ടില്ല. ഉള്ളിലെ അസ്വസ്ഥത കാരണം, അവൻ മീരയെ കൂട്ടിക്കൊണ്ടുവരാനായി കാറുമായി അവളുടെ ഓഫീസിലേക്ക് പുറപ്പെട്ടു.

അവൻ ആ വലിയ ഗ്ലാസ്‌ കെട്ടിടത്തിന് മുന്നിൽ കാർ നിർത്തി. റിസപ്ഷനിൽ ആരുമുണ്ടായിരുന്നില്ല. സെക്യൂരിറ്റിയോട് പറഞ്ഞ് അവൻ മുകളിലെ ഫ്ലോറിലേക്ക് ലിഫ്റ്റിൽ കയറി.

ലിഫ്റ്റിന്റെ വാതിൽ തുറന്നപ്പോൾ അവൻ കണ്ടത് ആ കാഴ്ചയാണ്. നിശബ്ദമായ ആ വലിയ ഫ്ലോറിന്റെ ഒരറ്റത്ത്, ഡിസൈൻ സ്റ്റേഷന് മുന്നിൽ, റോഹന്റെ കൈകൾക്കുള്ളിൽ നിൽക്കുന്ന മീര. ദൂരെ നിന്ന് നോക്കുമ്പോൾ, ആലിംഗനത്തിന്റെ സന്ദർഭമോ അതിന്റെ ആത്മാർത്ഥതയോ അപ്പുവിന് വ്യക്തമായിരുന്നില്ല.

അവൻ കണ്ടത് ഒന്ന് മാത്രം: തന്റെ ഭാര്യ, അവളുടെ മുൻ കാമുകന്റെ കൈകളിൽ.

അവൻ അവിടെത്തന്നെ തറഞ്ഞുനിന്നു. അവന്റെ മനസ്സിലൂടെ രാജഗോപാൽ അപ്പൂപ്പന്റെ മുഖം ഒരു നിമിഷം മിന്നിമാഞ്ഞു. 'വിശ്വാസം... ക്ഷമ...' പക്ഷെ, ആ നിമിഷം അവന്റെയുള്ളിലെ 'ചതുരംഗം' തകർന്നു വീഴുകയായിരുന്നു. രാജഗോപാലിന് കഴിഞ്ഞത് എന്തുകൊണ്ടാണെന്ന് അവന് മനസ്സിലായില്ല, പക്ഷെ തനിക്കതിന് കഴിയുന്നില്ലെന്ന് അവൻ തിരിച്ചറിഞ്ഞു.

അവൻ ഒരക്ഷരം മിണ്ടാതെ ലിഫ്റ്റിലേക്ക് തിരികെ കയറി, താഴേക്കിറങ്ങി, വീട്ടിലേക്ക് വണ്ടി ഓടിച്ചു.

ഏകദേശം ഒരു മണിക്കൂർ കഴിഞ്ഞ് മീര വീട്ടിലെത്തി. അവളുടെ മുഖത്ത് വിജയത്തിന്റെ തിളക്കമുണ്ടായിരുന്നു. "അപ്പൂ! എണീറ്റിരുന്നോ? ഇന്ന്... ഇന്ന് ഗംഭീര ദിവസമായിരുന്നു! ഞങ്ങൾ ആ മെയിൻ കോൺസെപ്റ്റ് ഫൈനൽ ചെയ്തു! റോഹൻ..."

അവളുടെ വാക്കുകൾ മുറിഞ്ഞു. സോഫയിൽ നിശബ്ദനായി, ഭാവരഹിതമായ മുഖത്തോടെ ഇരിക്കുന്ന അപ്പുവിനെയാണ് അവൾ കണ്ടത്. മുറിയിലെ തണുപ്പ് അവളെ ഭയപ്പെടുത്തി.

"അപ്പൂ? എന്തുപറ്റി? ഞാൻ... ക്ഷമിക്കണം, ഞാൻ വൈകി..."

അപ്പു പതിയെ എഴുന്നേറ്റു. അവന്റെ ശബ്ദം ശാന്തമായിരുന്നു, പക്ഷെ അതിൽ കനലുണ്ടായിരുന്നു. "ഞാൻ ഓഫീസിൽ വന്നിരുന്നു, മീര."

മീരയുടെ മുഖത്തെ ചിരി മാഞ്ഞു. "വന്നിരുന്നോ? എന്നിട്ട് എന്താ എന്നെ കാണാതിരുന്നത്?"

"ഞാൻ കണ്ടു," അപ്പു പറഞ്ഞു. "നിങ്ങൾ 'വിജയം' ആഘോഷിക്കുന്നത് ഞാൻ കണ്ടു. റോഹന്റെ കൈകളിൽ."

മീര ഞെട്ടിത്തരിച്ചു. "അപ്പൂ, അത്... അത് അങ്ങനെയല്ല! അതൊരു... ഒരു അഭിനന്ദനം മാത്രമായിരുന്നു! ടീം മുഴുവൻ അവിടെയുണ്ടായിരുന്നു!"

"അതെയോ?" അപ്പുവിന്റെ ശബ്ദം ഉയർന്നു. "ആ 'സിങ്ക്രണിയും', 'പഴയ കോളേജ് കാലവും' എല്ലാം വെറും അഭിനന്ദനമായിരുന്നോ? എന്നോട് നുണ പറയരുത്, മീര!"

"അപ്പൂ!" മീരയുടെ കണ്ണുകൾ നിറഞ്ഞു. "നിങ്ങൾ എന്നെ സംശയിക്കുകയാണോ? ഇത്രയും കാലം നമ്മൾ..."

"നമ്മൾ എന്ത്?" അപ്പു പൊട്ടിത്തെറിച്ചു. "നമ്മൾ 'ചതുരംഗ'ത്തിന്റെ കഥാപാത്രങ്ങളെപ്പോലെ ജീവിക്കാൻ ശ്രമിക്കുകയായിരുന്നു! പക്ഷെ ഞാനാ കഥയിലെ രാജഗോപാൽ അല്ല, മീര. എനിക്ക് വിശുദ്ധനാകാൻ കഴിയില്ല! എന്റെ ഭാര്യയെ മറ്റൊരുത്തൻ കെട്ടിപ്പിടിക്കുന്നത് കാണുമ്പോൾ, 'അത് വിശ്വാസമാണ്' എന്ന് പറയാൻ എന്നെക്കൊണ്ട് പറ്റില്ല! ഞാൻ തോറ്റുപോയി!"

ആ വാക്കുകൾ ആ മുറിയിൽ തങ്ങിനിന്നു. ആദ്യമായി, അവരുടെ ദാമ്പത്യത്തിൽ വിശ്വാസക്കേടിന്റെ വിള്ളൽ വീണിരിക്കുന്നു. മീര തകർന്ന് സോഫയിലേക്കിരുന്നു. അപ്പുവിന്റെ ദേഷ്യമല്ല, അവന്റെ ഉള്ളിലെ തോൽവിയാണ് അവളെ തളർത്തിയത്. ആ പഴയ നാലുപേരുടെ പാരമ്പര്യം, അവരുടെ സ്നേഹത്തെ സംരക്ഷിക്കുന്നതിന് പകരം, അതൊരു ഭാരമായി അവരെ തകർക്കുകയാണോ എന്ന് അവൾ ഭയന്നു.

ഭാഗം 28

ആ രാത്രി, ആ മുറിയിൽ തങ്ങിനിന്നത് അപ്പുവിന്റെ വാക്കുകളായിരുന്നില്ല, അവന്റെ പരാജയബോധത്തിന്റെ തണുപ്പായിരുന്നു. മീര ഒന്നും പറയാനാകാതെ തകർന്നിരുന്നു. കുറ്റബോധം കൊണ്ടല്ല, മറിച്ച് താൻ സ്നേഹിക്കുന്ന മനുഷ്യൻ സ്വയം എത്രമാത്രം മുറിവേൽപ്പിക്കുന്നു എന്നോർത്തായിരുന്നു അവളുടെ സങ്കടം.

"അപ്പൂ," അവൾ വിറയലോടെ പറഞ്ഞു, "ദയവായി ഇങ്ങനെ പറയരുത്. എനിക്ക്... എനിക്ക് ആ പ്രോജക്റ്റ് വേണ്ട. ഞാൻ നാളെത്തന്നെ രാജിവെക്കാം. എനിക്ക് നിങ്ങളെയാണ് വേണ്ടത്."

അപ്പു അവളെ നോക്കി. ആ നോട്ടത്തിൽ ദേഷ്യമല്ല, വല്ലാത്തൊരു നിസ്സഹായതയായിരുന്നു. "നീ രാജിവെച്ചിട്ട് എന്തു കാര്യം, മീര? പ്രശ്നം റോഹനല്ല. പ്രശ്നം ഞാനാണ്. ഞാൻ ആരാണെന്നാണ് ഞാൻ ഇതുവരെ വിശ്വസിച്ചിരുന്നത്... അതൊരു നുണയായിരുന്നു. ഞാൻ രാജഗോപാൽ അല്ല. എനിക്ക് അദ്ദേഹത്തെപ്പോലെയാകാൻ കഴിയില്ല. ആ പാരമ്പര്യം... അതൊരു ഭാരമാണ്. എനിക്കത് താങ്ങാൻ വയ്യ."

അവൻ മുറിയിൽ നിന്നിറങ്ങി, മകൾക്കൊപ്പം കിടന്നു. മീര ആ സോഫയിൽ, ലണ്ടനിലെ തണുത്ത രാത്രിയിൽ തനിച്ചിരുന്നു കരഞ്ഞു.

അടുത്ത ദിവസം മുതൽ അവരുടെ വീട് നിശബ്ദമായി. അപ്പു മകളുടെ കാര്യങ്ങൾ നോക്കി. കമ്മ്യൂണിറ്റി സെന്ററിൽ പോയി. പക്ഷെ അവന്റെ ചിരി മാഞ്ഞുപോയിരുന്നു. "ലണ്ടൻ ചതുരംഗ"ത്തിൽ അവൻ ആളുകളെ കേട്ടുകൊണ്ടിരിക്കുമ്പോൾ, അവന്റെ സ്വന്തം മനസ്സ് നിലവിളിക്കുന്നത് അവഗണിച്ചു. അവൻ ഒരു കപടവേഷം കെട്ടിയാടുകയാണെന്ന് അവന് തോന്നി.

മീര ജോലിക്ക് പോയി. പക്ഷെ അവളുടെ ശ്രദ്ധ മുഴുവൻ വീട്ടിലായിരുന്നു. അവൾ റോഹനോട് ഒരു പ്രൊഫഷണൽ അകലം പാലിച്ചു. മീറ്റിംഗുകൾക്ക് ശേഷം ഒരു വാക്ക് പോലും അധികം സംസാരിക്കാതെ അവൾ മടങ്ങി. റോഹന് ഈ മാറ്റം മനസ്സിലായെങ്കിലും, അതിന്റെ കാരണം തിരക്കിയില്ല. മീരയുടെ ക്രിയേറ്റിവിറ്റി നഷ്ടമായതുപോലെ അയാൾക്ക് തോന്നി.

ദിവസങ്ങൾ കടന്നുപോയി. അവരുടെയിടയിലെ മൗനം കനത്തുവന്നു. ഒരു വൈകുന്നേരം, കമ്മ്യൂണിറ്റി സെന്ററിൽ തനിച്ചിരിക്കുമ്പോൾ, അപ്പുവിന് ശ്വാസം മുട്ടുന്നതായി തോന്നി. താൻ പരാജയപ്പെട്ടു എന്ന ചിന്ത അവനെ കാർന്നുതിന്നുകയായിരുന്നു.

അവൻ ഫോണെടുത്ത്, കേരളത്തിലേക്ക് വീഡിയോ കോൾ ചെയ്തു. "ചതുരംഗ"ത്തിലേക്ക്.

അപ്പുറത്ത് ഫോണെടുത്തത് ഭാനുമതി ടീച്ചറായിരുന്നു. അപ്പുവിന്റെ ക്ഷീണിച്ച മുഖം കണ്ടതും ടീച്ചറുടെ ഉള്ളൊന്ന് കാളി.

"അപ്പൂ? മോനേ, എന്തുപറ്റി? നിന്റെ മുഖമെന്താ ഇങ്ങനെ? മീര എവിടെ? മോളെവിടെ?"

അപ്പുവിന് പിടിച്ചുനിൽക്കാനായില്ല. അവന്റെ കണ്ണുകൾ നിറഞ്ഞു. "ടീച്ചറേ... ഞാൻ... ഞാൻ എല്ലാം നശിപ്പിച്ചു. ഞാൻ തോറ്റുപോയി."

ഭാനുമതി ടീച്ചർ ഞെട്ടി. "എന്താ മോനേ നീ ഈ പറയുന്നത്?"

"ഞാൻ അപ്പൂപ്പനെപ്പോലെയല്ല," അവന്റെ ശബ്ദം ഇടറി. "രാജഗോപാൽ അപ്പൂപ്പൻ ഒരു വിശുദ്ധനായിരുന്നു. അദ്ദേഹത്തിന് എല്ലാവരോടും ക്ഷമിക്കാനും എല്ലാവരെയും വിശ്വസിക്കാനും കഴിഞ്ഞു. എനിക്ക്... എനിക്കതിന് കഴിയുന്നില്ല. എന്റെ മനസ്സിൽ സംശയമാണ്. ദേഷ്യമാണ്. ഞാൻ ആ പാരമ്പര്യത്തിന് യോഗ്യനല്ല. ഞാനൊരു പരാജയമാണ്."

ഭാനുമതി ടീച്ചർ ഒരു നിമിഷം നിശബ്ദയായി ആ സ്ക്രീനിലേക്ക് നോക്കി. പിന്നെ, അവരുടെ മുഖത്ത് ഒരു നേരിയ പുഞ്ചിരി വിടർന്നു.

"ആരാ മോനേ നിന്നോടീ മണ്ടത്തരം പറഞ്ഞത്? രാജഗോപാൽ ഒരു വിശുദ്ധനായിരുന്നെന്നോ?"

അപ്പു അവിശ്വസനീയതയോടെ ടീച്ചറെ നോക്കി. "അല്ലേ? പക്ഷെ ഭാസ്കരൻ മാഷ് വന്നപ്പോൾ... രേവതി അമ്മൂമ്മ..."

"മോൻ കേട്ടത് ആ കഥയുടെ മനോഹരമായ അവസാനമാണ്," ടീച്ചർ ശാന്തമായി പറഞ്ഞു. "അതിനിടയിൽ അവർ അനുഭവിച്ച വേദനയും, അവർക്കിടയിൽ ഉണ്ടായ വഴക്കുകളും ആരും നിന്നോട് പറഞ്ഞിട്ടില്ല."

അപ്പു സ്തബ്ധനായി ഇരുന്നു.

ടീച്ചർ തുടർന്നു. "ഭാസ്കരൻ മാഷ് ആദ്യമായി ആ വീട്ടിലേക്ക് വന്ന ദിവസം, രാജഗോപാൽ ചിരിച്ചുകൊണ്ടല്ല അദ്ദേഹത്തെ സ്വീകരിച്ചത്. അന്ന് രാത്രി ലക്ഷ്മിയോട് അദ്ദേഹം പൊട്ടിത്തെറിച്ചു. 'എന്റെ വീട്ടിൽ, എന്റെ ഭാര്യയുടെ പഴയ കാമുകനോ? എനിക്കെന്റെ അഭിമാനത്തെക്കാൾ വലുതല്ല ഒന്നും' എന്ന് പറഞ്ഞ് അദ്ദേഹം വീടുവിട്ടിറങ്ങിപ്പോകാൻ വരെ ഒരുങ്ങിയതാണ്."

"പിന്നെ... പിന്നെങ്ങനെ?" അപ്പുവിന്റെ ശബ്ദം നേർത്തു.

"അപ്പോഴാണ് ലക്ഷ്മി അദ്ദേഹത്തോട് സംസാരിച്ചത്," ടീച്ചർ പറഞ്ഞു. "ലക്ഷ്മി പറഞ്ഞു, 'നിങ്ങൾക്ക് എന്നെ സംശയിക്കാം. പക്ഷെ എന്റെ സ്നേഹത്തെ സംശയിക്കരുത്. ഭാസ്കരൻ എന്റെ ഭൂതകാലമാണ്, പക്ഷെ നിങ്ങളാണ് എന്റെ ജീവിതം. നിങ്ങൾക്കിപ്പോൾ രണ്ട് വഴിയുണ്ട്. ഒന്നുകിൽ എന്നെ അവിശ്വസിച്ച് ഈ വീട് തകർക്കാം, അല്ലെങ്കിൽ എന്നെ വിശ്വസിച്ച് നമ്മളെ ഒന്നുകൂടി ശക്തരാക്കാം.' അന്ന് രാത്രി മുഴുവൻ അവർ സംസാരിച്ചു. രാജഗോപാൽ ദേഷ്യപ്പെട്ടു, സങ്കടപ്പെട്ടു... പക്ഷെ രാവിലെ ആയപ്പോൾ, അദ്ദേഹം ഒരു തീരുമാനമെടുത്തു. അദ്ദേഹം ദേഷ്യത്തെയല്ല, ലക്ഷ്മിയുടെ സ്നേഹത്തെ വിശ്വസിക്കാൻ തീരുമാനിച്ചു. അതൊരു നിമിഷത്തെ വിശുദ്ധിയായിരുന്നില്ല, മോനേ. അത് ബോധപൂർവ്വം എടുത്ത, ഏറ്റവും ധീരമായ ഒരു തീരുമാനമായിരുന്നു."

ഭാനുമതി ടീച്ചർ അപ്പുവിന്റെ കണ്ണുകളിലേക്ക് നോക്കി. "നീ ഇപ്പോൾ അനുഭവിക്കുന്ന അതേ സംശയവും ദേഷ്യവും അന്ന് രാജഗോപാലും അനുഭവിച്ചിട്ടുണ്ട്. നീ പരാജയപ്പെട്ടിട്ടില്ല. നീ ആ പാരമ്പര്യത്തിന്റെ ഏറ്റവും നിർണ്ണായകമായ ഘട്ടത്തിലാണ് നിൽക്കുന്നത്. ദേഷ്യത്തെ തിരഞ്ഞെടുക്കണോ, അതോ വിശ്വാസത്തെ തിരഞ്ഞെടുക്കണോ എന്ന് തീരുമാനിക്കേണ്ട നിമിഷം. അതാണ് 'ചതുരംഗ'ത്തിന്റെ യഥാർത്ഥ പരീക്ഷണം."

 

ഭാഗം 29

ഭാനുമതി ടീച്ചറുമായുള്ള ആ സംഭാഷണം ഒരു താക്കോൽ പോലെയാണ് അപ്പുവിന്റെ മനസ്സിനെ തുറന്നത്. അവൻ ഫോൺ കട്ട്‌ ചെയ്ത്, "ലണ്ടൻ ചതുരംഗ"ത്തിന്റെ ആ ഒഴിഞ്ഞ ഹാളിൽ കുറേനേരം കൂടി തനിച്ചിരുന്നു. അവന്റെ തോളിൽ നിന്ന് അതുവരെ ഉണ്ടായിരുന്ന ഭാരം ഇറങ്ങിവെച്ചതുപോലെ തോന്നി.

രാജഗോപാൽ അപ്പൂപ്പൻ ഒരു വിശുദ്ധനായിരുന്നില്ല, മറിച്ച് സ്നേഹത്തിനുവേണ്ടി ബോധപൂർവമായ ഒരു തിരഞ്ഞെടുപ്പ് നടത്തിയ, ധീരനായ ഒരു മനുഷ്യനായിരുന്നു. താനും അനുഭവിച്ച അതേ സംശയങ്ങളിലൂടെയും ദേഷ്യത്തിലൂടെയുമാണ് അദ്ദേഹവും കടന്നുപോയത്.

അവൻ പരാജയപ്പെട്ടതല്ല. അവൻ മനുഷ്യസഹജമായി പ്രതികരിക്കുക മാത്രമായിരുന്നു. ഇപ്പോൾ, അവന്റെ മുന്നിലും ആ തിരഞ്ഞെടുപ്പുണ്ട്. ദേഷ്യത്തിന്റെ വഴി, അല്ലെങ്കിൽ വിശ്വാസത്തിന്റെ വഴി.

അപ്പു വീട്ടിലേക്ക് മടങ്ങുമ്പോൾ അവന്റെ മനസ്സിൽ ഒരുറപ്പുണ്ടായിരുന്നു.

അവൻ ഫ്ലാറ്റിലേക്ക് കടക്കുമ്പോൾ, മീര ഹാളിൽ അവന്റെ ലാപ്ടോപ്പും ചില ഫയലുകളും ഒരു ബാഗിലേക്ക് വെക്കുകയായിരുന്നു. അവളുടെ മുഖം വിളറിയിരുന്നു.

അവനെ കണ്ടതും അവൾ പറഞ്ഞു, "അപ്പൂ, ഞാൻ റോഹനോട് സംസാരിച്ചു. ഞാൻ ഈ പ്രോജക്റ്റിൽ നിന്ന് പിന്മാറുകയാണ്. അവർക്ക് വേറെ ലീഡ് ആർക്കിടെക്റ്റിനെ നോക്കാം. എനിക്ക്..."

"വേണ്ട," അപ്പു ശാന്തമായി പറഞ്ഞു.

മീര ഞെട്ടി അവനെ നോക്കി.

"നീ ആ പ്രോജക്റ്റിൽ നിന്ന് പിന്മാറരുത്, മീര. അത് നിന്റെ സ്വപ്നമാണ്." അപ്പു അവളുടെ അടുത്തേക്ക് നടന്നു. അവൻ അവളുടെ കൈകൾ പിടിച്ചു.

"ഞാൻ... ഞാൻ ഭാനുമതി ടീച്ചറെ വിളിച്ചിരുന്നു," അപ്പു പറഞ്ഞു. മീരയുടെ മുഖത്ത് ഭയം നിഴലിച്ചു.

"ഞാനൊരു മണ്ടനാണ്, മീര," അപ്പു തുടർന്നു. "ഞാൻ എന്നെത്തന്നെ താരതമ്യം ചെയ്യുകയായിരുന്നു. ആ കഥയിലെ രാജഗോപാൽ എന്ന വിശുദ്ധനുമായി. എനിക്ക് സംശയം തോന്നിയപ്പോൾ, ഞാൻ ആ പാരമ്പര്യത്തെ പരാജയപ്പെടുത്തി എന്ന് വിശ്വസിച്ചു. ഞാൻ യോഗ്യനല്ലെന്ന് കരുതി."

അവൻ ഭാനുമതി ടീച്ചർ പറഞ്ഞ കാര്യങ്ങൾ മീരയോട് വിശദീകരിച്ചു. രാജഗോപാൽ അപ്പൂപ്പൻ ദേഷ്യപ്പെട്ടതിനെക്കുറിച്ചും, വീടുവിട്ടിറങ്ങാൻ ഒരുങ്ങിയതിനെക്കുറിച്ചും, ഒടുവിൽ ലക്ഷ്മി അമ്മൂമ്മയുമായുള്ള സംസാരത്തിനൊടുവിൽ അദ്ദേഹം വിശ്വാസത്തെ തിരഞ്ഞെടുത്തതിനെക്കുറിച്ചും.

"മീര, അപ്പൂപ്പൻ ഒരു വിശുദ്ധനായിരുന്നില്ല. അദ്ദേഹം എന്നെപ്പോലെ സംശയിച്ച, ദേഷ്യപ്പെട്ട ഒരു മനുഷ്യനായിരുന്നു. പക്ഷെ അദ്ദേഹം ഒരു തീരുമാനമെടുത്തു. അദ്ദേഹം ദേഷ്യത്തെ അല്ല, ലക്ഷ്മി അമ്മൂമ്മയെ വിശ്വസിക്കാൻ തിരഞ്ഞെടുത്തു."

അപ്പു മീരയുടെ കണ്ണുകളിലേക്ക് നോക്കി. അവന്റെ കണ്ണുകളും നിറഞ്ഞിരുന്നു. "എനിക്ക് നിന്നോട് ദേഷ്യവും സംശയവും തോന്നി. അത് സത്യമാണ്. ഒരു നിമിഷം ഞാൻ തകർന്നുപോയി. പക്ഷെ ഞാൻ നിന്നോട് ക്ഷമ ചോദിക്കുന്നത് അതിനല്ല. ഞാൻ ക്ഷമ ചോദിക്കുന്നത്, എന്റെ സംശയങ്ങളെ നിന്നെക്കാൾ വലുതായി കാണാൻ ഒരുങ്ങിയതിനാണ്. നിന്റെ സ്നേഹത്തെയല്ല, എന്റെ ഭയത്തെയാണ് ഞാൻ വിശ്വസിച്ചത്. എന്നോട് ക്ഷമിക്കണം, മീര."

മീരയുടെ കണ്ണുനീർ അപ്പുവിന്റെ കൈകളിലേക്ക് വീണു. അവൾ അവന്റെ നെഞ്ചിലേക്ക് വീണു പൊട്ടിക്കരഞ്ഞു. "അപ്പൂ... എന്നോടും ക്ഷമിക്കണം. ആ ആവേശത്തിൽ ഞാൻ നിങ്ങളെ ശ്രദ്ധിച്ചില്ല. നിങ്ങൾ ഇവിടെ ഒറ്റയ്ക്കാണെന്ന് ഞാൻ ഓർക്കണമായിരുന്നു. അതൊരു... അതൊരു അഭിനന്ദനം മാത്രമായിരുന്നു. പക്ഷെ നിങ്ങളുടെ സ്ഥാനത്ത് ഞാനായിരുന്നെങ്കിലും ഒരുപക്ഷെ..."

അപ്പു അവളെ ചേർത്തുപിടിച്ചു. മുറിയിലെ തണുപ്പ് മാഞ്ഞുപോയിരുന്നു.

"അപ്പോൾ ഇതാണ് 'ചതുരംഗം'," അപ്പു പതിയെ പറഞ്ഞു. "ഒരിക്കലും വഴക്കിടാതിരിക്കലോ, സംശയിക്കാതിരിക്കലോ അല്ല. എത്ര വലിയ പ്രതിസന്ധി വന്നാലും, അവസാനം നമ്മൾ പരസ്പരം വിശ്വസിക്കാൻ തീരുമാനിക്കുന്നത്. അതാണ്."

ആ പാരമ്പര്യം അതോടെ അപ്പുവിന് ഒരു ഭാരമല്ലാതായി. അതൊരു ശക്തിയായി, ഒരു വഴികാട്ടിയായി മാറി. വിശുദ്ധന്മാരുടെ കഥയല്ല, മറിച്ച് സ്നേഹിക്കാൻ വേണ്ടി പോരാടിയ സാധാരണ മനുഷ്യരുടെ കഥ.

അടുത്ത ദിവസം രാവിലെ, മീര പുതിയൊരു ഊർജ്ജത്തോടെ ഓഫീസിലേക്ക് പോയി. അപ്പുവാകട്ടെ, "ലണ്ടൻ ചതുരംഗ"ത്തിൽ എത്തിയപ്പോൾ, അവിടെ ഒറ്റയ്ക്കിരിക്കുന്ന അഞ്ജലിയെ കണ്ടു. അവൻ പുഞ്ചിരിയോടെ അവരുടെ അടുത്തേക്ക് ചെന്നു. "പറയൂ, എന്തൊക്കെയുണ്ട് വിശേഷങ്ങൾ?"

അവന്റെ ശബ്ദത്തിലെ പഴയ ആ ഊഷ്മളത തിരിച്ചുവന്നിരുന്നു. കാരണം, മറ്റുള്ളവരെ കേൾക്കുന്നതിന് മുൻപ്, അവൻ അവന്റെ ഹൃദയത്തെ കേൾക്കാൻ പഠിച്ചിരുന്നു.

ഭാഗം 30

ആ സംഭാഷണത്തോടെ അപ്പുവിന്റെയും മീരയുടെയും ജീവിതം ഒരു പുതിയ താളത്തിലേക്ക് മാറി. സംശയത്തിന്റെ ആ കറുത്ത മേഘം പൂർണ്ണമായും ഒഴിഞ്ഞുപോയിരുന്നു. അപ്പു വീണ്ടും "ലണ്ടൻ ചതുരംഗ"ത്തിന്റെ ആത്മാവായി മാറി, മീര തന്റെ സ്വപ്ന പ്രോജക്റ്റിൽ പൂർണ്ണ ശ്രദ്ധയോടെ മുഴുകി.

മ്യൂസിയം പ്രോജക്റ്റിന്റെ ഏറ്റവും നിർണ്ണായകമായ ഫൈനൽ പ്രസന്റേഷന്റെ ദിവസമെത്തി. ലണ്ടൻ സിറ്റി കൗൺസിലിനും, പ്രമുഖരായ നിക്ഷേപകർക്കും മുന്നിലാണ് അവർ തങ്ങളുടെ ആശയം അവതരിപ്പിക്കേണ്ടത്.

ആ വലിയ കോൺഫറൻസ് ഹാളിൽ, മീരയും റോഹനും തങ്ങളുടെ ടീമിനൊപ്പം നിന്നു. ഇത്തവണ, അവരോടൊപ്പം അപ്പുവും ആ വേദിയിലുണ്ടായിരുന്നു. 'കമ്മ്യൂണിറ്റി ഇന്റഗ്രേഷൻ' എന്ന ആശയത്തെക്കുറിച്ച് സംസാരിക്കാൻ.

പ്രസന്റേഷൻ ആരംഭിച്ചു. റോഹൻ ആദ്യം സംസാരിച്ചു. കെട്ടിടത്തിന്റെ അതിശയകരമായ രൂപകൽപ്പനയെക്കുറിച്ചും, അവർ ഉപയോഗിച്ച എഞ്ചിനീയറിംഗ് അത്ഭുതങ്ങളെക്കുറിച്ചും അയാൾ വാചാലനായി. അത് സാങ്കേതികമായി വളരെ മികച്ചതായിരുന്നു.

അടുത്തത് മീരയായിരുന്നു. അവൾ ആ രൂപകൽപ്പനയെ മനുഷ്യരുമായി ബന്ധിപ്പിച്ചു. ഓരോ ഗാലറിയും എങ്ങനെയാണ് സന്ദർശകരുമായി സംവദിക്കുന്നതെന്ന് അവൾ വിശദീകരിച്ചു.

അവസാനം അപ്പുവിന്റെ ഊഴമായിരുന്നു. അവൻ മൈക്കിനടുത്തെത്തി. അവൻ പവർപോയിന്റ് സ്ലൈഡുകളിലേക്കല്ല നോക്കിയത്, സദസ്സിലിരിക്കുന്ന ആളുകളുടെ കണ്ണുകളിലേക്കാണ്.

"ലേഡീസ് ആൻഡ് ജെന്റിൽമാൻ," അവൻ ശാന്തമായി തുടങ്ങി, "നിങ്ങൾ ഇപ്പോൾ കണ്ടത് ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും മനോഹരമായ ഒരു മ്യൂസിയത്തിന്റെ രൂപകൽപ്പനയാണ്. പക്ഷെ ഞാൻ സംസാരിക്കാൻ പോകുന്നത് ഈ കെട്ടിടത്തെക്കുറിച്ചല്ല, ഇതിന്റെ ആത്മാവിനെക്കുറിച്ചാണ്. ഒരു മ്യൂസിയം എന്തിനാണ്? വസ്തുക്കൾ സൂക്ഷിക്കാൻ മാത്രമാണോ? അല്ല. അത് കഥകൾ പറയാനും, ആളുകളെ പരസ്പരം ബന്ധിപ്പിക്കാനുമാണ്."

അവൻ തുടർന്നു: "ഈ മ്യൂസിയം ലണ്ടനിലെ ഓരോ മനുഷ്യനും 'ഇതെന്റെ ഇടമാണ്' എന്ന് തോന്നുന്ന ഒരിടമായിരിക്കും. നിങ്ങൾ ഒറ്റയ്ക്കാണെങ്കിൽ, ഇവിടെ വരാം. നിങ്ങൾക്ക് സംസാരിക്കണമെങ്കിൽ, ഇവിടെ ആളുകളുണ്ടാകും. അതാണ് 'ചതുരംഗം' എന്ന ആശയം. അതൊരു കെട്ടിടമല്ല, അതൊരു ഫീലിംഗ് ആണ്. ഞങ്ങൾ ഡിസൈൻ ചെയ്തിരിക്കുന്നത് ആ ഫീലിംഗ് ആണ്."

അവന്റെ വാക്കുകൾക്ക് വല്ലാത്തൊരു ശക്തിയുണ്ടായിരുന്നു. പ്രസന്റേഷൻ അവസാനിച്ചപ്പോൾ ഹർഷാരവങ്ങൾ ഉയർന്നു. പ്രോജക്റ്റ് ഏകകണ്ഠമായി അംഗീകരിക്കപ്പെട്ടു.

എല്ലാവരും മീരയെയും റോഹനെയും അഭിനന്ദിക്കുന്ന തിരക്കിൽ, റോഹൻ പതിയെ അപ്പുവിന്റെ അടുത്തേക്ക് വന്നു. അവൻ അപ്പുവിന് നേരെ കൈ നീട്ടി.

"മിസ്റ്റർ അപ്പു," റോഹൻ പറഞ്ഞു. അവന്റെ മുഖത്ത് ആത്മാർത്ഥമായ ഒരു ബഹുമാനമുണ്ടായിരുന്നു. "ഞാനും മീരയും വർഷങ്ങളായി പരസ്പരം അറിയാം. അവൾ എപ്പോഴും ബ്രില്യന്റായിരുന്നു. പക്ഷെ... അവളുടെ ഇപ്പോഴത്തെ ഡിസൈനുകൾക്ക് വല്ലാത്തൊരു ആഴമുണ്ട്. അതിനൊരു ഹൃദയമുണ്ട്. അത് നിങ്ങളിൽ നിന്നാണ് വരുന്നത്, അല്ലേ?"

അപ്പു പുഞ്ചിരിച്ചു. അവന് റോഹനോട് ദേഷ്യമോ അസൂയയോ തോന്നിയില്ല.

"അല്ല," അപ്പു പറഞ്ഞു, "അത് ഞങ്ങളിൽ നിന്നാണ് വരുന്നത്. പരസ്പരം വിശ്വസിക്കാൻ പഠിച്ച രണ്ടുപേരിൽ നിന്ന്. സ്നേഹം എന്നത് മത്സരമല്ല, മറിച്ച് പരസ്പരം പൂർണ്ണരാകാനുള്ള ഒരു യാത്രയാണെന്ന് തിരിച്ചറിഞ്ഞതിൽ നിന്ന്."

റോഹൻ ഒരു നിമിഷം നിശബ്ദനായി. പിന്നെ പുഞ്ചിരിച്ചു. "നിങ്ങൾ ഒരു സാധാരണ കൺസൾട്ടന്റല്ല. മീര വളരെ ഭാഗ്യവതിയാണ്."

"അല്ല," അപ്പു പറഞ്ഞു. "ഞാനാണ് ഭാഗ്യവാൻ."

ദൂരെ നിന്ന് മീര ഈ കാഴ്ച കാണുന്നുണ്ടായിരുന്നു. തന്റെ ഭൂതകാലവും വർത്തമാനകാലവും പരസ്പരം ബഹുമാനത്തോടെ കൈകൊടുക്കുന്നത് അവൾ അഭിമാനത്തോടെ നോക്കിനിന്നു. ആ നിമിഷം, ആ പഴയ നാലുപേരുടെ കഥ, ഈ പുതിയ നഗരത്തിൽ, പുതിയൊരു തലമുറയുടെ ജീവിതത്തിൽ, പൂർണ്ണത നേടുകയായിരുന്നു. അത് സംശയത്തെ അതിജീവിച്ച വിശ്വാസത്തിന്റെ വിജയമായിരുന്നു.

തീർച്ചയായും, തുടർച്ച ഇതാ:

ഭാഗം 31 (അവസാന ഭാഗം)

മൂന്ന് വർഷങ്ങൾ കൂടി കടന്നുപോയി.

ലണ്ടൻ നഗരത്തിന്റെ സാംസ്കാരിക ഭൂപടത്തിൽ, മീരയും റോഹനും രൂപകൽപ്പന ചെയ്ത ആ പുതിയ മ്യൂസിയം ഒരു അത്ഭുതമായി നിലകൊണ്ടു. അത് നിരൂപക പ്രശംസ നേടി, ലക്ഷക്കണക്കിന് ആളുകൾ അവിടം സന്ദർശിച്ചു. പക്ഷെ, അതിന്റെ ഏറ്റവും വലിയ വിജയം, കെട്ടിടത്തിന്റെ ഹൃദയഭാഗത്തായി അപ്പുവിന്റെ ആശയത്തിൽ രൂപംകൊണ്ട ആ വലിയ 'കമ്മ്യൂണിറ്റി ഹബ്' ആയിരുന്നു.

ആളുകൾ അവിടെ വന്നു, സംസാരിച്ചു, പുസ്തകങ്ങൾ വായിച്ചു, ചിലർ വെറുതെ വന്നിരുന്നു. സാങ്കേതികവിദ്യയുടെ ലോകത്ത് ഒറ്റപ്പെട്ടുപോയ മനുഷ്യർക്ക് പരസ്പരം കണ്ടെത്താൻ ഒരിടം. "ലണ്ടൻ ചതുരംഗം" എന്ന ആശയം ആ നഗരം ഏറ്റെടുത്തിരുന്നു.

ആ മ്യൂസിയം തുറന്ന് ഒരു വർഷം തികയുന്ന ദിവസം. അതിന്റെ ഒന്നാം വാർഷികാഘോഷത്തിൽ പങ്കെടുക്കാൻ എത്തിയതായിരുന്നു അപ്പുവും മീരയും. ചടങ്ങ് കഴിഞ്ഞ്, രാത്രിയിൽ, ആ വലിയ ഹാളിലെ 'പൂമുഖ'ത്ത് അവർ തനിച്ചിരുന്നു.

മീര അപ്പുവിന്റെ തോളിൽ ചാരി. "നോക്കൂ അപ്പൂ... അത് ജീവിക്കുന്നു. നമ്മൾ സ്വപ്നം കണ്ടതുപോലെ തന്നെ."

അപ്പു അവളുടെ കൈകളിൽ മുറുകെ പിടിച്ചു. "അതെ മീര. നമ്മൾ അതിനെ ജീവിക്കാൻ അനുവദിച്ചു." അവൻ ഒരുപാട് മാറിയിരുന്നു. സംശയങ്ങളെയും ഭയങ്ങളെയും അതിജീവിച്ച ഒരു മനുഷ്യന്റെ ശാന്തതയും കരുത്തും അവന്റെ മുഖത്തുണ്ടായിരുന്നു.

"എനിക്കൊരു ആഗ്രഹം," മീര പതിയെ പറഞ്ഞു. "നമുക്ക് നാട്ടിൽ പോകണം. കുറച്ചു നാളത്തേക്ക്. മോളെ 'ചതുരംഗം' ശരിക്കും കാണിക്കണം. ഭാനുമതി ടീച്ചറെയും മാധവൻ മാഷെയും കാണണം. എനിക്കവരെ വല്ലാതെ മിസ്സ്‌ ചെയ്യുന്നു."

അപ്പു പുഞ്ചിരിച്ചു. "ഞാനും അത് തന്നെയാണ് ആലോചിച്ചത്. നമ്മുടെ വേരുകൾ അവിടെയാണ്."

അടുത്ത മാസം, അപ്പുവും മീരയും മകൾ ലക്ഷ്മിയും കേരളത്തിലേക്ക് തിരിച്ചു.

"ചതുരംഗം" എന്ന പഴയ വീട് അവരെ കാത്തിരിപ്പുണ്ടായിരുന്നു. ഒരുപാട് മാറ്റങ്ങൾ വന്നിരുന്നു. "ലക്ഷ്മി-രാജഗോപാൽ വിംഗ്" ഇപ്പോൾ നിരവധി പേർക്ക് തണലേകുന്ന ഒരു വലിയ പ്രസ്ഥാനമായി മാറിയിരുന്നു. പ്രിയ അതിന്റെ എല്ലാമെല്ലാമായി മാറിയിരുന്നു.

അവർ ആ മുറ്റത്ത് വണ്ടിയിറങ്ങുമ്പോൾ, ഭാനുമതി ടീച്ചറും മാധവൻ മാഷും അവരെ കാത്ത് ആ പൂമുഖത്തുണ്ടായിരുന്നു. പ്രായം അവരെ തളർത്തിയിരുന്നെങ്കിലും, ആ കണ്ണുകളിലെ തിളക്കം മാഞ്ഞിരുന്നില്ല.

"വന്നല്ലോ, എന്റെ മക്കൾ," ഭാനുമതി ടീച്ചർ ഓടിച്ചെന്ന് അവരെ കെട്ടിപ്പിടിച്ചു.

കുഞ്ഞുലക്ഷ്മി, ലണ്ടനിലെ ആക്സന്റിൽ ഇംഗ്ലീഷ് സംസാരിക്കുന്ന ആ കൊച്ചുമിടുക്കി, ആ പഴയ വീടിനെയും അവിടുത്തെ ആളുകളെയും കൗതുകത്തോടെ നോക്കി.

അന്ന് വൈകുന്നേരം, ആ പഴയ പൂമുഖത്ത് എല്ലാവരും ഒത്തുകൂടി. മാധവൻ മാഷ് പതിവുപോലെ തന്റെ ചെസ്സ് ബോർഡിന് മുന്നിലിരുന്നു. കുഞ്ഞുലക്ഷ്മി, പ്രിയയുടെ മകൾക്കൊപ്പം മുറ്റത്ത് ഓടിക്കളിക്കാൻ തുടങ്ങിയിരുന്നു.

അപ്പുവും മീരയും ആ ചാരുകസേരകൾക്കരികിലായി തറയിൽ ഇരുന്നു. ആ ഒഴിഞ്ഞുകിടക്കുന്ന രണ്ട് ചാരുകസേരകളിലേക്കും അവർ മാറിമാറി നോക്കി. പണ്ട്, ആ കഥ കേട്ടപ്പോൾ, അതൊരു ഭാരമായാണ് അപ്പുവിന് അനുഭവപ്പെട്ടത്. വിശുദ്ധന്മാരുടെ അസാധ്യമായ ഒരു മാതൃക.

എന്നാൽ ഇന്ന്, ലണ്ടനിലെ ജീവിതാനുഭവങ്ങൾക്ക് ശേഷം, ആ കസേരകളിലേക്ക് നോക്കുമ്പോൾ അപ്പുവിന്റെ മനസ്സിൽ ബഹുമാനം മാത്രമായിരുന്നു. അത് വിശുദ്ധന്മാരുടെ സിംഹാസനങ്ങളായിരുന്നില്ല. മറിച്ച്, ദേഷ്യവും സംശയവും സങ്കടവും ഉണ്ടായിട്ടും, അവസാനം സ്നേഹത്തെയും വിശ്വാസത്തെയും മാത്രം തിരഞ്ഞെടുക്കാൻ ധൈര്യം കാണിച്ച രണ്ട് സാധാരണ മനുഷ്യരുടെ ഓർമ്മകളായിരുന്നു അത്.

അപ്പു മീരയുടെ കൈകോർത്തു പിടിച്ചു. അവർ പരസ്പരം നോക്കി ചിരിച്ചു. അവർ ഒന്നും സംസാരിച്ചില്ല.

അവരുടെ മകൾ മുറ്റത്ത് ചിരിച്ചുകളിക്കുന്നു. പഴയ തലമുറ ചെസ്സ് കളിയിൽ മുഴുകിയിരിക്കുന്നു. സ്നേഹത്തിന്റെ ആ പാരമ്പര്യം, ഒരു തലമുറയിൽ നിന്ന് അടുത്തതിലേക്ക്, സംശയത്തിന്റെ പരീക്ഷണങ്ങളെ അതിജീവിച്ച്, കാലത്തെയും ദേശത്തെയും മറികടന്ന്, ശാന്തമായി ഒഴുകിക്കൊണ്ടേയിരുന്നു.

ആ കഥ അവിടെ അവസാനിച്ചിരുന്നില്ല. അത് ജീവിക്കുകയായിരുന്നു. അപ്പുവിലൂടെ, മീരയിലൂടെ, അവരുടെ മകളിലൂടെ... അത് തുടർന്നുകൊണ്ടേയിരുന്നു.

(കഥ ഇവിടെ പൂർണ്ണമാകുന്നു)